Μια γυναίκα πνίγηκε ενώ έτρωγε γαρίδα σε εστιατόριο της Θεσσαλονίκης. Ένας μαθητής Γ’ Λυκείου, ο Θοδωρής, που είχε εκπαιδευτεί στις πρώτες βοήθειες, αντέδρασε ψύχραιμα, εφάρμοσε τη λαβή Χάιμλιχ και της έσωσε τη ζωή. Το περιστατικό δεν είναι απλώς μια ανθρώπινη ιστορία με αίσιο τέλος. Είναι υπενθύμιση ότι η σωστή εκπαίδευση μπορεί να κάνει τη διαφορά μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Ένα γεύμα σε εστιατόριο της Καλαμαριάς στη Θεσσαλονίκη παραλίγο να εξελιχθεί σε τραγωδία, όταν μια γυναίκα πνίγηκε με γαρίδα και αδυνατούσε να αναπνεύσει. Στο κατάστημα βρισκόταν ο Θοδωρής, μαθητής της Γ’ Λυκείου, ο οποίος έχει εκπαιδευτεί συστηματικά τα τελευταία χρόνια σε δεξιότητες Βασικής Υποστήριξης της Ζωής μέσω του προγράμματος της οργάνωσης Kids Save Lives.
Όταν αντιλήφθηκε τι συνέβαινε, πλησίασε, ζήτησε από τους γύρω του να τον αφήσουν να βοηθήσει και εφάρμοσε τη λαβή Χάιμλιχ. Το ξένο σώμα απομακρύνθηκε, η γυναίκα ανέπνευσε ξανά και λίγο αργότερα τον ευχαρίστησε. «Δεν το σκέφτηκα, ούτε αγχώθηκα», είπε ο ίδιος, περιγράφοντας μια αντίδραση που δεν ήταν τυχαία, αλλά αποτέλεσμα εκπαίδευσης.
Το περιστατικό έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή δεν αφορά κάποιον επαγγελματία διασώστη, αλλά έναν μαθητή. Έναν νέο άνθρωπο που έμαθε στο σχολείο του κάτι που, εκείνη τη στιγμή, αποδείχθηκε πολύτιμο όσο και η ίδια η ζωή.
Ο πνιγμός από φαγητό μπορεί να συμβεί σε κάθε ηλικία
Η πνιγμονή από τροφή δεν αφορά μόνο βρέφη ή ηλικιωμένους. Μπορεί να συμβεί σε παιδιά, εφήβους, ενήλικες, ανθρώπους χωρίς εμφανές πρόβλημα υγείας, σε σπίτια, σχολεία, εστιατόρια, γηροκομεία ή χώρους εργασίας.
Στην Εύβοια, το 2024, ένα 13χρονο παιδί παραλίγο να πνιγεί από σουβλάκι, αλλά σώθηκε χάρη σε φίλο του που γνώριζε τη λαβή Heimlich. Στα Χανιά, το 2022, γυναίκα κινδύνευσε να πνιγεί την ώρα που έτρωγε σε ταβέρνα και σώθηκε από αθλητή που εφάρμοσε τη λαβή Χάιμλιχ. Στην Κοζάνη, επίσης το 2022, αστυνομικός έσωσε γυναίκα που πνιγόταν με σουβλάκι, σε ένα περιστατικό που καταγράφηκε καρέ καρέ.
Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις με τραγική κατάληξη. Το 2023, ένας 60χρονος έχασε τη ζωή του ενώ έτρωγε σε εστιατόριο στη Μάνη. Στο Ρέθυμνο, το 2022, μια 30χρονη κατέληξε αφού πνίγηκε με φαγητό ενώ έτρωγε με φίλους, σύμφωνα με δημοσιεύματα που κατέγραψαν τότε την υπόθεση. Στην Κύπρο, 43χρονος Ελληνοκύπριος πέθανε σε εστιατόριο όταν πνίγηκε με κομμάτι κρέας, παρά τις προσπάθειες ΚΑΡΠΑ που ακολούθησαν.
Αυτά τα περιστατικά έχουν έναν κοινό παρονομαστή: ο χρόνος είναι ελάχιστος. Όταν η τροφή φράξει τον αεραγωγό, η παρέμβαση πρέπει να γίνει άμεσα, σωστά και χωρίς πανικό.
Τι είναι η λαβή Χάιμλιχ
Η λαβή Χάιμλιχ, ή κοιλιακές ωθήσεις, είναι τεχνική πρώτων βοηθειών που εφαρμόζεται όταν ένας άνθρωπος έχει σοβαρή απόφραξη αεραγωγού από ξένο σώμα, συνήθως τροφή. Στόχος είναι να δημιουργηθεί πίεση απότομα προς τα πάνω, ώστε ο αέρας που υπάρχει στους πνεύμονες να βοηθήσει να αποβληθεί το αντικείμενο που έχει φράξει τον αεραγωγό.
Σύμφωνα με τις οδηγίες πρώτων βοηθειών του Ερυθρού Σταυρού, όταν ένας ενήλικας ή παιδί πνίγεται, αρχικά τον ενθαρρύνουμε να βήξει αν μπορεί. Αν δεν μπορεί να μιλήσει, να βήξει αποτελεσματικά ή να αναπνεύσει, τότε πρόκειται για σοβαρή απόφραξη. Η συνιστώμενη αντιμετώπιση περιλαμβάνει έως 5 χτυπήματα στην πλάτη, ανάμεσα στις ωμοπλάτες, και αν δεν υπάρξει αποτέλεσμα, έως 5 κοιλιακές ωθήσεις.
Η βασική κίνηση στις κοιλιακές ωθήσεις είναι η εξής: στεκόμαστε πίσω από το άτομο, περνάμε τα χέρια γύρω από τη μέση του, τοποθετούμε τη γροθιά λίγο πάνω από τον ομφαλό και τραβάμε απότομα προς τα μέσα και προς τα πάνω. Οι οδηγίες τονίζουν ότι η διαδικασία πρέπει να συνεχίζεται εναλλάξ, με χτυπήματα στην πλάτη και κοιλιακές ωθήσεις, μέχρι να βγει το ξένο σώμα ή μέχρι να φτάσει βοήθεια.
Στα βρέφη κάτω του ενός έτους δεν εφαρμόζονται κοιλιακές ωθήσεις. Οι οδηγίες προβλέπουν χτυπήματα στην πλάτη και θωρακικές ωθήσεις, με διαφορετική τεχνική, γι’ αυτό και η εκπαίδευση από πιστοποιημένους φορείς είναι κρίσιμη.
Πότε μπαίνει η ΚΑΡΠΑ
Αν το άτομο χάσει τις αισθήσεις του και δεν αναπνέει φυσιολογικά, τότε η κατάσταση αλλάζει: πρέπει να κληθεί άμεσα το 112 ή το 166 και να ξεκινήσει ΚΑΡΠΑ, δηλαδή Καρδιοπνευμονική Αναζωογόνηση, εφόσον ο παρευρισκόμενος γνωρίζει πώς να την εφαρμόσει.
Η ΚΑΡΠΑ περιλαμβάνει θωρακικές συμπιέσεις και, όπου υπάρχει εκπαίδευση, εμφυσήσεις διάσωσης. Το ΕΚΑΒ επισημαίνει ότι το αναίσθητο θύμα που αναπνέει πρέπει να τοποθετείται σε πλάγια θέση ασφαλείας, ενώ στις περιπτώσεις που δεν αναπνέει φυσιολογικά απαιτείται άμεση αναζωογόνηση.
Στην πράξη, η Χάιμλιχ αφορά τον άνθρωπο που πνίγεται αλλά είναι ακόμη όρθιος ή έχει επαφή με το περιβάλλον. Η ΚΑΡΠΑ αφορά την επόμενη, πιο βαριά φάση: όταν ο άνθρωπος καταρρεύσει και δεν αναπνέει.
Πού μπορούμε να μάθουμε Χάιμλιχ και ΚΑΡΠΑ
Στην Ελλάδα υπάρχουν οργανωμένα προγράμματα για πολίτες, σχολεία και επαγγελματικούς χώρους.
Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός διαθέτει εκπαιδευτικά προγράμματα πρώτων βοηθειών που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ΚΑΡΠΑ, χρήση αυτόματου εξωτερικού απινιδωτή και αντιμετώπιση απόφραξης αεραγωγού, δηλαδή πνιγμονής, σε ενήλικες, παιδιά και βρέφη. Στην ιστοσελίδα του αναφέρονται προγράμματα διάρκειας 6 ωρών για απόφραξη αεραγωγού, καθώς και πιστοποιητικό εκπαίδευσης με ισχύ 3 ετών.
Η οργάνωση Kids Save Lives υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία, με δωρεάν εκπαίδευση μαθητών και μαθητριών στην ΚΑΡΠΑ και τις πρώτες βοήθειες, καθώς και πιστοποίηση εκπαιδευτικών στη Βασική Υποστήριξη της Ζωής. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ για το περιστατικό στη Θεσσαλονίκη, φέτος συμμετέχουν στο εθελοντικό πρόγραμμα της οργάνωσης 1.350 σχολεία, περίπου 200 εθελοντές εκπαιδευτές και 165.000 μαθητές και εκπαιδευτικοί.
Σεμινάρια Βασικής Υποστήριξης Ζωής και χρήσης απινιδωτή διοργανώνονται επίσης από περιφερειακά τμήματα του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και άλλους πιστοποιημένους φορείς, με στόχο οι πολίτες να μπορούν να αντιδράσουν σωστά στα πρώτα κρίσιμα λεπτά ενός επείγοντος περιστατικού.
Το πραγματικό μάθημα από τον Θοδωρή
Η ιστορία του μαθητή στη Θεσσαλονίκη δεν είναι απλώς μια «καλή είδηση». Είναι ένα πολύ καθαρό επιχείρημα υπέρ της εκπαίδευσης στις πρώτες βοήθειες από το σχολείο.
Γιατί εκείνη τη στιγμή δεν χρειάστηκε θεωρία. Χρειάστηκε ψυχραιμία, γνώση και πράξη. Χρειάστηκε ένας άνθρωπος που ήξερε τι να κάνει και δεν φοβήθηκε να το κάνει.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα: η λαβή Χάιμλιχ και η ΚΑΡΠΑ δεν πρέπει να είναι γνώσεις λίγων. Πρέπει να γίνουν βασική παιδεία για όλους. Γιατί ο άνθρωπος που θα χρειαστεί βοήθεια μπορεί να είναι ένας άγνωστος στο διπλανό τραπέζι. Μπορεί όμως να είναι και το παιδί μας, ο γονιός μας, ο φίλος μας — ή εμείς οι ίδιοι.
