Η ψωρίαση δεν είναι απλώς ένα δερματικό εξάνθημα. Είναι χρόνια, ανοσομεσολαβούμενη φλεγμονώδης νόσος, με περιόδους έξαρσης και ύφεσης. Δεν μεταδίδεται με την αφή, το φιλί, την κοινή χρήση αντικειμένων ή την πισίνα. Δεν πρέπει να συγχέεται με την ψώρα, που είναι διαφορετική και μεταδοτική πάθηση.
Πόσοι άνθρωποι ζουν με ψωρίαση;
Η συχνότητα διαφέρει σημαντικά ανά χώρα, ηλικία και τρόπο καταγραφής. Συχνά αναφέρεται ποσοστό περίπου 2% του πληθυσμού, που αντιστοιχεί χονδρικά σε 200.000 ανθρώπους στην Ελλάδα. Πρόκειται για εκτίμηση και όχι για πρόσφατη πλήρη εθνική απογραφή ασθενών. Παγκοσμίως οι εκτιμήσεις ποικίλλουν και δεν υπάρχει ένα ενιαίο ποσοστό για όλες τις ηλικίες και περιοχές.
Παιδιά, ενήλικοι, άνδρες και γυναίκες
Η νόσος μπορεί να αρχίσει σε οποιαδήποτε ηλικία, ακόμη και στην παιδική, αλλά είναι συχνότερη στους ενηλίκους. Στα παιδιά είναι γενικά λιγότερο συχνή και μπορεί να εμφανιστεί στο τριχωτό της κεφαλής, στο πρόσωπο ή στις πτυχές. Άνδρες και γυναίκες προσβάλλονται συνολικά σε παρόμοια συχνότητα, αν και μελέτες βρίσκουν διαφορές ανά πληθυσμό. Δεν υπάρχει αξιόπιστο ενιαίο ελληνικό ποσοστό ανά φύλο και ηλικιακή ομάδα που να επιτρέπει ακριβή κατανομή των περίπου 200.000 περιπτώσεων.
Ποιες είναι οι αιτίες και τι πυροδοτεί τις εξάρσεις;
Η ψωρίαση σχετίζεται με γενετική προδιάθεση και δυσρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος, ιδίως φλεγμονώδεις οδούς όπως IL-17 και IL-23. Δεν οφείλεται σε κακή υγιεινή. Λοιμώξεις, ψυχολογικό στρες, τραυματισμοί του δέρματος, κάπνισμα, υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και ορισμένα φάρμακα μπορούν να πυροδοτήσουν ή να επιδεινώσουν εξάρσεις. Η παχυσαρκία συνδέεται επίσης με βαρύτερη νόσο.
Πώς αναγνωρίζεται;
Συνηθέστερα εμφανίζονται σαφώς περιγεγραμμένες ερυθρές ή ροζ πλάκες με λευκωπά λέπια, συχνά στους αγκώνες, στα γόνατα, στο τριχωτό της κεφαλής και στη μέση. Μπορεί να υπάρχει κνησμός, πόνος, ρωγμές ή αλλοιώσεις στα νύχια. Υπάρχουν και άλλες μορφές, όπως σταγονοειδής, ανάστροφη και φλυκταινώδης ψωρίαση. Η διάγνωση γίνεται συνήθως από δερματολόγο με κλινική εξέταση.
Δεν αφορά μόνο το δέρμα
Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν ψωριασική αρθρίτιδα, με πόνο, πρήξιμο ή πρωινή δυσκαμψία στις αρθρώσεις. Η νόσος συνδέεται επίσης με αυξημένη συχνότητα παχυσαρκίας, μεταβολικού συνδρόμου και καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου, καθώς και με άγχος ή κατάθλιψη. Η έγκαιρη αξιολόγηση έχει σημασία, ιδίως όταν υπάρχουν ενοχλήματα από τις αρθρώσεις.
Θεραπεία: Μεγάλες αλλαγές τα τελευταία χρόνια
Δεν υπάρχει σήμερα οριστική ίαση για όλους, αλλά πολλές περιπτώσεις μπορούν να ελεγχθούν πολύ αποτελεσματικά. Σε ήπια νόσο χρησιμοποιούνται ενυδατικά, τοπικά κορτικοστεροειδή και ανάλογα βιταμίνης D. Σε επιλεγμένους ασθενείς εφαρμόζεται φωτοθεραπεία υπό ιατρική επίβλεψη. Σε μέτρια ή σοβαρή νόσο χρησιμοποιούνται συστηματικά φάρμακα, όπως μεθοτρεξάτη, κυκλοσπορίνη ή νεότεροι στοχευμένοι παράγοντες, και βιολογικές θεραπείες που αναστέλλουν TNF, IL-17 ή IL-23. Η επιλογή εξατομικεύεται ανάλογα με τη βαρύτητα, την ηλικία, τις συνοδές παθήσεις και το ιστορικό του ασθενούς. Τα φάρμακα αυτά χρειάζονται παρακολούθηση από ειδικό.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς και οι ασθενείς
Στα παιδιά η θεραπεία επιλέγεται με ιδιαίτερη προσοχή, σύμφωνα με την ηλικία και τις εγκεκριμένες ενδείξεις. Στους ενηλίκους χρειάζεται συζήτηση με τον γιατρό για πιθανή εγκυμοσύνη, άλλα νοσήματα και αλληλεπιδράσεις φαρμάκων. Δεν συνιστάται η αυθαίρετη χρήση ισχυρών κορτιζονούχων σκευασμάτων ούτε η διακοπή θεραπείας χωρίς οδηγίες. Ήπια περιποίηση του δέρματος, ενυδάτωση, διακοπή καπνίσματος και έλεγχος βάρους μπορούν να βοηθήσουν τη συνολική υγεία.
Το κοινωνικό στίγμα είναι μια δεύτερη πληγή
Η άγνοια γύρω από τη μη μεταδοτικότητα οδηγεί συχνά σε άδικη απομόνωση, ιδιαίτερα στο σχολείο, στην εργασία και στις προσωπικές σχέσεις. Το μήνυμα της 29ης Οκτωβρίου είναι διπλό: πρόσβαση σε σωστή διάγνωση και σύγχρονη θεραπεία, αλλά και σεβασμός στην αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου που ζει με ψωρίαση.
Πηγές ενημέρωσης: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Global Report on Psoriasis (2016)· American Academy of Dermatology, ενημερωτικό υλικό για την ψωρίαση· EuroGuiDerm, ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για τη συστηματική θεραπεία της ψωρίασης. Τα αριθμητικά στοιχεία είναι προσεγγιστικά.
