Υπάρχουν γειτονιές που εξαφανίζονται και ξεχνιούνται. Και υπάρχουν γειτονιές που αλλάζουν πρόσωπο, αλλά ο μύθος τους αρνείται να πεθάνει.
Η Τρούμπα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Στις 12 Σεπτεμβρίου 1967, Αστυνομία και Δήμος Πειραιά έβαλαν τέλος στη λειτουργία των οίκων ανοχής και των κακόφημων κέντρων της περιοχής. Η Τρούμπα όπως την ήξεραν ναυτικοί, λιμενεργάτες, ρεμπέτες, «κυρίες των σπιτιών», μπράβοι, Αμερικανοί του 6ου Στόλου και ολόκληρες γενιές Πειραιωτών πέρασε μέσα σε ελάχιστο χρόνο στην ιστορία.
Από μια τρόμπα νερού γεννήθηκε ένα όνομα
Το όνομα δεν είχε αρχικά καμία σχέση με τη νυχτερινή ζωή.
Προήλθε από μια μεγάλη τρόμπα νερού, εγκατεστημένη από τη δεκαετία του 1860 κοντά στη σημερινή λεωφόρο 2ας Μεραρχίας και την παραλιακή. Από εκεί προμηθεύονταν νερό τα ατμόπλοια του λιμανιού. Η τρόμπα κάποτε εξαφανίστηκε, αλλά το όνομά της έμεινε και βάφτισε ολόκληρη περιοχή.
Η Τρούμπα εκτεινόταν ουσιαστικά πίσω από το μεγάλο λιμάνι, με ευρύτερα όρια ανάμεσα στον Άγιο Σπυρίδωνα και τον Άγιο Νικόλαο.
Η Νοταρά ήταν η καρδιά των οίκων ανοχής και των ξενοδοχείων που νοίκιαζαν δωμάτια με την ώρα. Η Φίλωνος ήταν ο δρόμος των καμπαρέ και των μπαρ. Στην ευρύτερη πιάτσα συμμετείχαν επίσης η Σκουζέ, η Κολοκοτρώνη, η 2ας Μεραρχίας και η Ακτή Μιαούλη.
Και ανάμεσα στα «σπίτια» υπήρχαν κανονικές κατοικίες. Σε ορισμένες πόρτες υπήρχαν επιγραφές που διευκρίνιζαν ότι εκεί κατοικούσε οικογένεια, για να αποφεύγονται οι παρεξηγήσεις των περαστικών.
Η μεγάλη εποχή: από την Απελευθέρωση έως το 1967
Κακόφημα μαγαζιά και οίκοι ανοχής υπήρχαν στην περιοχή ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα. Η Τρούμπα όμως που πέρασε στον ελληνικό μύθο είναι κυρίως εκείνη της περιόδου 1944-1967.
Περίπου 23 χρόνια κατά τα οποία δημιουργήθηκε ένας ολόκληρος παράλληλος κόσμος δίπλα στο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας. Προπολεμικά μεγάλο μέρος της πορνείας του Πειραιά ήταν συγκεντρωμένο στα Βούρλα της Δραπετσώνας. Μετά τον πόλεμο, η Τρούμπα έγινε το μεγάλο επίκεντρο.
Την ημέρα μπορούσε να θυμίζει μια σκληρή εργατική και λιμενική συνοικία. Τη νύχτα άλλαζε.
Νέον, μουσικές, καμπαρέ, μπαρ, μικρά ξενοδοχεία, ναυτικοί από κάθε γωνιά του κόσμου, γυναίκες στις πόρτες, κράχτες που αναζητούσαν πελάτες και μια οικονομία ολόκληρη που ζούσε γύρω από τη διασκέδαση και το σεξ.
Και όταν κατέβαινε ο 6ος Στόλος…
Ξεχωριστό κεφάλαιο ήταν οι Αμερικανοί ναύτες του 6ου Στόλου των ΗΠΑ.
Όταν αμερικανικά πολεμικά έφθαναν στην περιοχή, εκατοντάδες ναύτες έβγαιναν για ολιγοήμερη άδεια. Μεταφέρονταν με λάντζες και πολλοί κατευθύνονταν προς τον Πειραιά.
Εκεί τους περίμεναν οι περίφημοι κράχτες της Τρούμπας, που γνώριζαν τα απαραίτητα αγγλικά για να τους οδηγήσουν στα καμπαρέ, στα μπαρ και στα «σπίτια».
Τότε η νύχτα γινόταν μέρα. Τα μαγαζιά που κανονικά είχαν συγκεκριμένο ωράριο ξενυχτούσαν και το δολάριο κυκλοφορούσε άφθονο. Μαζί του άνθησε και ένα παράλληλο εμπόριο: αμερικανικά τσιγάρα, αναπτήρες Zippo, τρανζίστορ και κάθε λογής προϊόντα που έφθαναν από τα πλοία στην πειραϊκή αγορά.
Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η πραγματικότητα γέννησε και μία από τις πιο χαρακτηριστικές ελληνικές κινηματογραφικές κωμωδίες: το «Καλώς ήλθε το δολάριο».
Οι γυναίκες πίσω από τα κόκκινα φανάρια
Η κινηματογραφική εικόνα συχνά εξωράισε την πραγματικότητα.
Πίσω από τα φώτα υπήρχαν γυναίκες φτωχές, πολλές από διαλυμένες οικογένειες ή από την επαρχία, γυναίκες που βρέθηκαν στον Πειραιά αναζητώντας τρόπο επιβίωσης. Υπήρχαν φυσικά και οι περίφημες «πατρόνες», οι ιδιοκτήτριες ή διαχειρίστριες των σπιτιών, όπως και προαγωγοί και άνθρωποι του υποκόσμου.
Η Τρούμπα είχε τους δικούς της θρύλους, ιστορίες και παρατσούκλια. Κάποια έγιναν διάσημα στον Πειραιά και άλλα μεταφέρθηκαν, αλλαγμένα ή μυθοποιημένα, στο θέατρο και στον κινηματογράφο.
Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε κάτι: πίσω από τον μύθο των «γυναικών της Τρούμπας» υπήρχαν πραγματικές ανθρώπινες ζωές, συχνά εξαιρετικά δύσκολες.
Η Τρούμπα έγινε κινηματογράφος
Ίσως καμία άλλη γειτονιά της μεταπολεμικής Ελλάδας δεν τροφοδότησε τόσο πολύ τη μεγάλη οθόνη.
Η «Αγνή του λιμανιού», το «Ποτέ την Κυριακή», «Τα Κόκκινα Φανάρια», η «Λόλα», «Το Δόλωμα», η «Τρούμπα ’67» και το «Καλώς ήλθε το δολάριο» είναι μερικές μόνο από τις ταινίες που άντλησαν εικόνες, χαρακτήρες ή ατμόσφαιρα από αυτόν τον κόσμο.
Η Μελίνα Μερκούρη έκανε την εικόνα της γυναίκας του λιμανιού παγκοσμίως γνωστή με το «Ποτέ την Κυριακή» του Ζυλ Ντασέν. Και φυσικά με το κλασικό τραγούδι του Μανού Χατζηδάκη «Τα παιδιά του Πειραιά»
Τα «Κόκκινα Φανάρια» του Βασίλη Γεωργιάδη έφθασαν μέχρι την υποψηφιότητα για Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας.
Η «Λόλα», με την Τζένη Καρέζη και τον Νίκο Κούρκουλο, αποτύπωσε κινηματογραφικά τον σκοτεινό κόσμο των καμπαρέ, των μπράβων και του υποκόσμου.
Και ο Σταύρος Ξαρχάκος έδωσε σε αυτή την κινηματογραφική Τρούμπα μουσική που επέζησε πολύ περισσότερο από τα ίδια τα κόκκινα φανάρια.
12 Σεπτεμβρίου 1967: «Τέλος»
Λίγους μήνες μετά την επιβολή της δικτατορίας ήρθε η απόφαση.
Η χούντα, στο πλαίσιο της επίκλησης των περίφημων «ελληνοχριστιανικών ηθών», αποφάσισε να εξαφανίσει την κακόφημη πιάτσα. Στο τοπικό επίπεδο, κεντρικό πρόσωπο ήταν ο διορισμένος δήμαρχος Πειραιά Αριστείδης Σκυλίτσης. Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τις αστυνομικές και διοικητικές αρχές.
Υπήρχε όμως και μια πολύ πρακτικότερη πραγματικότητα: ο Πειραιάς άλλαζε. Η ναυτιλιακή επιχειρηματική δραστηριότητα αναπτυσσόταν και νέα γραφεία ναυτιλιακών εταιρειών εγκαθίσταντο στην περιοχή. Η παλιά Τρούμπα δεν ταίριαζε πλέον στην εικόνα του επιχειρηματικού λιμανιού που δημιουργούνταν.
Το τέλος ήταν εντυπωσιακά γρήγορο.
Όσα «σπίτια» δεν είχαν κλείσει, έκλεισαν με την επέμβαση των αρχών. Στρώματα, παλιά έπιπλα και αντικείμενα βγήκαν στους δρόμους και τα συνεργεία καθαριότητας του Δήμου άρχισαν να τα απομακρύνουν.
Μια ολόκληρη πιάτσα διαλύθηκε σχεδόν από τη μια μέρα στην άλλη.
Και οι γυναίκες;
Δεν εξαφανίστηκαν επειδή έκλεισε η Τρούμπα.
Σκόρπισαν.
Κάποιες μετακινήθηκαν σε άλλες πιάτσες της Αθήνας. Άλλες ακολούθησαν ανθρώπους με τους οποίους συνδέονταν και συνέχισαν αλλού. Κάποιες αναζήτησαν δουλειά σε άλλα λιμάνια, ακόμη και στο εξωτερικό, ενώ υπήρξαν και γυναίκες που προσπάθησαν να εγκαταλείψουν οριστικά αυτή τη ζωή.
Αυτό είναι ίσως και το λιγότερο «κινηματογραφικό» κομμάτι της ιστορίας: το κράτος μπορούσε να κλείσει τα κτίρια, όχι όμως να εξαφανίσει με μια διοικητική απόφαση τη φτώχεια, την εκμετάλλευση και την πορνεία.
Η Τρούμπα πέθανε – και ξαναγεννήθηκε αλλιώς
Μετά το 1967 η περιοχή άλλαξε ταχύτατα χαρακτήρα. Η ναυτιλία, τα γραφεία και οι επιχειρήσεις κέρδισαν χώρο. Τα κόκκινα φανάρια έσβησαν, οι παλιές επιγραφές χάθηκαν και τα καμπαρέ πέρασαν στην ιστορία.
Δεκαετίες αργότερα, η Τρούμπα ξαναμπήκε στον χάρτη της νυχτερινής ζωής του Πειραιά, αυτή τη φορά με εστιατόρια, μπαρ και χώρους διασκέδασης εντελώς διαφορετικού χαρακτήρα.
Το όνομα όμως έμεινε.
Για τους παλαιότερους Πειραιώτες, όταν κάποιος λέει ακόμη «Τρούμπα», δεν περιγράφει απλώς μερικούς δρόμους γύρω από τη Νοταρά και τη Φίλωνος.
Περιγράφει μια ολόκληρη εποχή.
Έναν κόσμο σκληρό, συχνά βίαιο και εκμεταλλευτικό, αλλά ταυτόχρονα τόσο έντονο ώστε πέρασε στο τραγούδι, στο θέατρο, στον κινηματογράφο και τελικά στη συλλογική μνήμη.
Και γι’ αυτό, παρότι στις 12 Σεπτεμβρίου 1967 τα κόκκινα φανάρια έσβησαν, η Τρούμπα δεν έκλεισε ποτέ πραγματικά.
Έγινε θρύλος.
