Η 17η Αυγούστου 1944 έχει μείνει χαραγμένη στη συλλογική μνήμη ως μία από τις πιο σκοτεινές ημέρες της γερμανικής Κατοχής. Το Μπλόκο της Κοκκινιάς, στη σημερινή Νίκαια, δεν ήταν απλώς μια επιχείρηση εναντίον της Αντίστασης. Ήταν μια οργανωμένη επιχείρηση τρομοκράτησης και εξόντωσης, στην οποία δίπλα στις γερμανικές κατοχικές δυνάμεις έδρασαν Έλληνες συνεργάτες τους, ταγματασφαλίτες και κουκουλοφόροι καταδότες.
Η Κοκκινιά περικυκλώνεται
Από τις πρώτες πρωινές ώρες, η περιοχή αποκλείστηκε. Οι άνδρες, από εφήβους έως ανθρώπους περίπου 60 ετών, διατάχθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να συγκεντρωθούν στην πλατεία της Οσίας Ξένης.
Η Κοκκινιά δεν είχε επιλεγεί τυχαία. Ήταν μια μεγάλη προσφυγική και εργατική συνοικία με ισχυρή παρουσία του ΕΑΜ και έντονη αντιστασιακή δράση. Μόλις πέντε μήνες νωρίτερα, τον Μάρτιο του 1944, είχε προηγηθεί η περίφημη Μάχη της Κοκκινιάς.
Χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν υπό την απειλή των όπλων. Εκεί άρχισε το έργο των κουκουλοφόρων καταδοτών. Περνούσαν ανάμεσα στους συγκεντρωμένους και υπεδείκνυαν στους Γερμανούς και στους συνεργάτες τους όσους θεωρούσαν μέλη ή υποστηρικτές της Αντίστασης.
Οι άνθρωποι που ξεχώριζαν οδηγούνταν στη Μάντρα της Κοκκινιάς, στο παλιό ταπητουργείο, για εκτέλεση. Το Αρχείο της ΕΡΤ καταγράφει 75 εκτελεσμένους στον συγκεκριμένο χώρο, ενώ μαρτυρίες αγωνιστών ανεβάζουν τον συνολικό αριθμό των νεκρών της ημέρας στην ευρύτερη περιοχή πολύ υψηλότερα, περίπου στους 200. (ertnews.gr)
Εκτελέσεις, φωτιές και χιλιάδες όμηροι
Οι εκτελέσεις δεν περιορίστηκαν στη Μάντρα. Έρευνες πραγματοποιούνταν στα σπίτια και όσοι εντοπίζονταν κρυμμένοι κινδύνευαν να εκτελεστούν επί τόπου. Σπίτια και ολόκληρα τμήματα της συνοικίας πυρπολήθηκαν, ιδιαίτερα στην περιοχή των Αρμένικων.
Χιλιάδες κάτοικοι συνελήφθησαν. Πολλοί οδηγήθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στη Γερμανία, σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας.
Το Μπλόκο της Κοκκινιάς έμεινε στην Ιστορία και για έναν ακόμη λόγο: οι κατακτητές δεν έδρασαν μόνοι τους. Η συμμετοχή Ελλήνων δωσιλόγων και Ταγμάτων Ασφαλείας αποτελεί μία από τις πιο οδυνηρές πτυχές της Κατοχής.
Καισαριανή – Οι 200 της Πρωτομαγιάς
Λίγους μήνες νωρίτερα, την 1η Μαΐου 1944, οι Γερμανοί είχαν οδηγήσει 200 πολιτικούς κρατούμενους από το Χαϊδάρι στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και τους εκτέλεσαν ως αντίποινα για τον θάνατο του Γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ και ανδρών της συνοδείας του σε ενέδρα του ΕΛΑΣ στη Λακωνία.
Πολλοί από τους εκτελεσμένους ήταν κρατούμενοι ήδη από τη δικτατορία Μεταξά και είχαν παραδοθεί στις κατοχικές αρχές. Η Καισαριανή έγινε έκτοτε ένας από τους ισχυρότερους τόπους-σύμβολα της Εθνικής Αντίστασης.
Καλάβρυτα – Η πόλη που ντύθηκε στα μαύρα
Στις 13 Δεκεμβρίου 1943 γράφτηκε μία από τις φρικτότερες σελίδες της Κατοχής.
Οι Γερμανοί συγκέντρωσαν τον ανδρικό πληθυσμό των Καλαβρύτων και πραγματοποίησαν μαζικές εκτελέσεις, ενώ η πόλη πυρπολήθηκε. Σύμφωνα με γερμανικό στρατιωτικό τηλεγράφημα, στο σύνολο της «Επιχείρησης Καλάβρυτα» εκτελέστηκαν 696 Έλληνες στην ευρύτερη περιοχή, από τους οποίους 499 στα Καλάβρυτα.
Το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν οι ναζιστικές δυνάμεις στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Δίστομο – 218 νεκροί σε λίγες ώρες
Στις 10 Ιουνίου 1944, σειρά είχε το Δίστομο της Βοιωτίας.
Οι δυνάμεις των SS σκότωσαν 218 κατοίκους. Η σφαγή του Διστόμου καταγράφηκε ως ένα από τα πλέον αποτρόπαια εγκλήματα των ναζί στην Ελλάδα και παραμένει μέχρι σήμερα κεντρικό σημείο της ιστορικής συζήτησης για τις γερμανικές επανορθώσεις και αποζημιώσεις.
Κάνδανος – «Να μην επανοικοδομηθεί ποτέ»
Από τα πρώτα δείγματα της ναζιστικής πολιτικής αντιποίνων στην Ελλάδα ήταν η Κάνδανος της Κρήτης.
Στις 3 Ιουνίου 1941 οι γερμανικές δυνάμεις κατέστρεψαν το χωριό ως αντίποινα για την αντίσταση των κατοίκων κατά τη Μάχη της Κρήτης και στις συγκρούσεις που ακολούθησαν. Οι κατακτητές μάλιστα άφησαν επιγραφές με τις οποίες διακήρυσσαν ότι η Κάνδανος είχε καταστραφεί για να μην ανοικοδομηθεί ξανά.
Χορτιάτης – Γυναίκες και παιδιά κάηκαν ζωντανοί
Και η φρίκη συνεχίστηκε σχεδόν μέχρι την αποχώρηση των Γερμανών.
Στις 2 Σεπτεμβρίου 1944, στον Χορτιάτη Θεσσαλονίκης, Γερμανοί και Έλληνες συνεργάτες τους δολοφόνησαν 149 ανθρώπους, πολλούς από αυτούς γυναίκες και παιδιά. Κάτοικοι κλείστηκαν σε κτίρια, μεταξύ των οποίων και σε φούρνο, όπου πολυβολήθηκαν και κάηκαν.
Ένας χάρτης αίματος σε ολόκληρη την Ελλάδα
Κοκκινιά, Καισαριανή, Καλάβρυτα, Δίστομο, Κάνδανος, Χορτιάτης. Δεν ήταν μεμονωμένα περιστατικά. Είναι ονόματα που συνθέτουν έναν χάρτη αίματος της γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα.
Πίσω από κάθε αριθμό βρίσκονται άνθρωποι, οικογένειες και ολόκληρες κοινότητες που πλήρωσαν την πολιτική των αντιποίνων, της τρομοκρατίας και της συλλογικής τιμωρίας των κατοχικών δυνάμεων.
Και το Μπλόκο της Κοκκινιάς έχει μια επιπλέον, οδυνηρή υπενθύμιση: μαζί με τις γερμανικές στολές υπήρχαν και οι κουκούλες των Ελλήνων συνεργατών τους.
Η μνήμη αυτών των εγκλημάτων δεν αποτελεί αναζήτηση εκδίκησης. Αποτελεί ιστορικό χρέος. Γιατί η λήθη είναι ο πιο επικίνδυνος σύμμαχος εκείνων που θα ήθελαν κάποτε η Ιστορία να επαναληφθεί.
