Σαν σήμερα, στις 28 Ιουλίου 1821, οι Σουλιώτες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν οριστικά το Σούλι, ύστερα από πολύμηνη πολιορκία του Ομέρ Βρυώνη. Ήταν το τέλος μιας μακρόχρονης παρουσίας στα απόκρημνα βουνά της Ηπείρου, αλλά όχι και το τέλος του αγώνα τους. Οι περισσότεροι κατευθύνθηκαν προς τα Επτάνησα και άλλες περιοχές της επαναστατημένης Ελλάδας, συνεχίζοντας να πολεμούν μέχρι την απελευθέρωση.
Το Σούλι, το απάτητο φρούριο
Το Σούλι δεν ήταν μία μόνο κοινότητα, αλλά μια ομοσπονδία τεσσάρων χωριών, χτισμένων στα δυσπρόσιτα βουνά της Θεσπρωτίας. Η γεωγραφική του θέση το είχε μετατρέψει σε φυσικό οχυρό και οι κάτοικοί του, οι περίφημοι Σουλιώτες, είχαν αποκτήσει φήμη ατρόμητων πολεμιστών ήδη από τον 18ο αιώνα.
Για δεκαετίες αντιστάθηκαν στις επανειλημμένες εκστρατείες του Αλή Πασά των Ιωαννίνων. Παρά τις συνεχείς επιθέσεις, κατάφερναν να κρατούν ελεύθερο τον τόπο τους, προκαλώντας τον θαυμασμό ακόμη και των αντιπάλων τους.
Οι ηρωίδες Σουλιώτισσες και ο Ζάλογγος
Η ιστορία του Σουλίου δεν γράφτηκε μόνο από τους άνδρες. Οι γυναίκες του Σουλίου έγιναν σύμβολα αυτοθυσίας και αξιοπρέπειας.
Το κορυφαίο παράδειγμα είναι οι Σουλιώτισσες του Ζαλόγγου, οι οποίες το 1803, για να μην πέσουν στα χέρια των στρατευμάτων του Αλή Πασά, προτίμησαν να ριχτούν στον γκρεμό κρατώντας στην αγκαλιά τα παιδιά τους, αφού πρώτα χόρεψαν και τραγούδησαν. Ο περίφημος Χορός του Ζαλόγγου παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της ελληνικής ελευθερίας και της γυναικείας αυτοθυσίας.
Ξεχωριστή μορφή υπήρξε και η Δέσπω Μπότση, η οποία, όταν περικυκλώθηκε με τις κόρες και τις νύφες της στον πύργο της Ρηνιάσας, προτίμησε να ανατινάξει την πυριτιδαποθήκη παρά να παραδοθεί. Η πράξη της πέρασε στη λαϊκή μούσα μέσα από το δημοτικό τραγούδι «Η Δέσπω κάνει πόλεμο».
Οι μεγάλες μορφές του Σουλίου
Από το Σούλι προέρχονται μερικές από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της Ελληνικής Επανάστασης. Ο Μάρκος Μπότσαρης, ο Κίτσος Τζαβέλλας, ο Νότης Μπότσαρης, ο Λάμπρος Βέικος και δεκάδες ακόμη Σουλιώτες πρωταγωνίστησαν στις μάχες του 1821, αποδεικνύοντας ότι η εγκατάλειψη της πατρίδας τους δεν σήμαινε και εγκατάλειψη του αγώνα.
Η πολιορκία του 1821 από τον Ομέρ Βρυώνη και η τελική αποχώρηση των Σουλιωτών σήμαναν το οριστικό τέλος της αυτόνομης πολιτείας του Σουλίου. Ωστόσο, οι αγωνιστές του έγιναν πολύτιμη δύναμη για την Επανάσταση, συμμετέχοντας σε πολλές από τις σημαντικότερες μάχες της.
Μια παρακαταθήκη που δεν σβήνει
Το Σούλι δεν είναι μόνο ένας ιστορικός τόπος. Είναι σύμβολο αντίστασης, αξιοπρέπειας και ελευθερίας. Οι Σουλιώτες απέδειξαν ότι η αγάπη για την πατρίδα μπορεί να υπερνικήσει ακόμη και τις πιο αντίξοες συνθήκες, ενώ οι Σουλιώτισσες χάρισαν στην ελληνική ιστορία ένα από τα πιο συγκλονιστικά παραδείγματα γενναιότητας που γνώρισε ποτέ η Ευρώπη. Δύο και πλέον αιώνες μετά, η μνήμη τους εξακολουθεί να εμπνέει, υπενθυμίζοντας πως υπάρχουν στιγμές όπου η ελευθερία αξίζει περισσότερο και από την ίδια τη ζωή.
