Στις 20 Οκτωβρίου 1888 εγκαινιάστηκε στην Αθήνα ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα νεοκλασικά οικοδομήματα της χώρας. Το Ζάππειο Μέγαρο δεν δημιουργήθηκε απλώς ως χώρος δεξιώσεων και εκθέσεων. Συνδέθηκε εξαρχής με το όραμα αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων και στη συνέχεια έγινε σκηνικό κομβικών στιγμών της ελληνικής ιστορίας.
Το όραμα του Ευαγγέλη Ζάππα
Το 1856 ο Ευαγγέλης Ζάππας, επιχειρηματίας και εθνικός ευεργέτης, πρότεινε στον βασιλιά Όθωνα να χρηματοδοτήσει την αναβίωση των Ολυμπίων. Οι διοργανώσεις θα συνδύαζαν αθλητικούς αγώνες με εκθέσεις ελληνικών προϊόντων, βιομηχανίας και τέχνης. Το βασιλικό διάταγμα του 1858 άνοιξε τον δρόμο για τον θεσμό. Ο Ζάππας πέθανε το 1865, χωρίς να δει ολοκληρωμένο το μέγαρο που οραματίστηκε.
Ο Κωνσταντίνος Ζάππας και η δύσκολη ανέγερση
Τη συνέχιση της προσπάθειας ανέλαβε ο εξάδελφός του, Κωνσταντίνος Ζάππας. Τα πρώτα αρχιτεκτονικά σχέδια συνδέθηκαν με τον Φρανσουά Μπουλανζέ και τον Αναστάσιο Θεοφιλά. Ο τελικός σχεδιασμός ανατέθηκε στον Δανό Θεόφιλο Χάνσεν, ενώ την επίβλεψη των εργασιών ανέλαβε ο Ερνέστος Τσίλλερ. Οι διαδοχικές αλλαγές, οι διαφωνίες και οι οικονομικές δυσχέρειες καθυστέρησαν την ολοκλήρωση. Οι πηγές διαφωνούν ως προς την ακριβή ημερομηνία θεμελίωσης μέσα στο 1874, όχι όμως ως προς την ημερομηνία των εγκαινίων: 20 Οκτωβρίου 1888.
Η αρχιτεκτονική που έγινε σύμβολο
Το νεοκλασικό μέγαρο ξεχωρίζει για το επιβλητικό κορινθιακό πρόπυλο, την αρμονική διάταξη των αιθουσών και το εντυπωσιακό εσωτερικό περιστύλιο. Οι κήποι, οι ανδριάντες των δύο ευεργετών και η γειτνίαση με τον Εθνικό Κήπο διαμορφώνουν έναν από τους χαρακτηριστικότερους δημόσιους χώρους της πρωτεύουσας. Σύμφωνα με την επίσημη ιστορία του, υπήρξε το πρώτο κτίριο που ανεγέρθηκε ειδικά για την εξυπηρέτηση ολυμπιακών αναγκών.
Από την ξιφασκία του 1896 στη Μεσολυμπιάδα
Στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896 το Ζάππειο φιλοξένησε τα αγωνίσματα της ξιφασκίας. Το 1906 χρησιμοποιήθηκε για τη φιλοξενία αθλητών στη Μεσολυμπιάδα. Έτσι, η σύνδεσή του με τον αθλητισμό δεν έμεινε στα σχέδια των ιδρυτών του αλλά αποτυπώθηκε στην πράξη.
Ραδιόφωνο, πολιτική και Ευρώπη
Το 1938 εγκαταστάθηκε σε τμήμα του κτιρίου ο Ραδιοφωνικός Σταθμός Αθηνών, που παρέμεινε εκεί επί δεκαετίες. Μετά τη Μεταπολίτευση το Ζάππειο συνδέθηκε με τις εκλογικές αναμετρήσεις ως κέντρο Τύπου. Στις 28 Μαΐου 1979 φιλοξένησε την υπογραφή της συνθήκης προσχώρησης της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, παρουσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004 χρησιμοποιήθηκε επίσης για λειτουργίες ενημέρωσης και Τύπου.
Ένα ζωντανό μνημείο
Σήμερα το Ζάππειο εξακολουθεί να φιλοξενεί συνέδρια, πολιτιστικές και δημόσιες εκδηλώσεις. Πέρα από τη μνημειακή όψη του, υπενθυμίζει μια εποχή κατά την οποία η ιδιωτική ευεργεσία συνέβαλε καθοριστικά στην οικοδόμηση δημόσιων θεσμών. Και είναι χαρακτηριστικό ότι η ιστορία του ξεκίνησε πολύ πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896.
Πηγές
Επίσημη ιστοσελίδα Ζαππείου: https://www.zappeion.gr/
Αρχείο ΕΡΤ – Εγκαίνια Ζαππείου: https://www.ert.gr/ert-arxeio/egkainia-zappeioy-megaroy-20-oktovrioy-1888/
Athens Attica: https://athensattica.com/el/point/zappeio-megaro/
