Μια κίνηση του αντίχειρα αρκεί. Μια φωτογραφία διαδέχεται ένα βίντεο, μια είδηση ένα αστείο reel και αυτό με τη σειρά του κάτι εντελώς διαφορετικό. Το scrolling έχει ενσωματωθεί τόσο πολύ στην καθημερινότητά μας, ώστε συχνά πιάνουμε τον εαυτό μας να το κάνει σχεδόν αυτόματα.
Το γεγονός ότι αυτή η συνεχής εναλλαγή ερεθισμάτων επηρεάζει την ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε, είναι λίγο ως πολύ γνωστό. Οι νεότερες έρευνες εντοπίζουν ορισμένες ανησυχητικές ενδείξεις, αλλά δείχνουν παράλληλα ότι σημασία έχει όχι μόνο πόσο κάνουμε scrolling, αλλά και πώς και γιατί.
Τι συμβαίνει με την προσοχή
Μεγάλη μετα-ανάλυση 71 μελετών, με συνολικά 98.299 συμμετέχοντες, εξέτασε την «κατανάλωση» σύντομων βίντεο, όπως αυτά που βλέπουμε στο TikTok, στα Instagram Reels και στα YouTube Shorts.
Η συχνότερη χρήση τους συνδέθηκε με χαμηλότερες επιδόσεις στις γνωστικές λειτουργίες, με τις ισχυρότερες συσχετίσεις να αφορούν την προσοχή και τον ανασταλτικό έλεγχο (inhibitory control), δηλαδή την ικανότητα να ελέγχουμε τις παρορμητικές ή αυτόματες αντιδράσεις μας.
Παράλληλα, η αυξημένη χρήση σύντομων βίντεο συσχετίστηκε με χειρότερους δείκτες ψυχικής υγείας, κυρίως με περισσότερο άγχος και στρες. Τα ευρήματα αφορούσαν τόσο νεότερους όσο και μεγαλύτερους σε ηλικία χρήστες. Αυτό, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι το scrolling προκαλεί αυτές τις δυσκολίες, ούτε ότι «επαναπρογραμματίζει» ή βλάπτει μόνιμα τον εγκέφαλο.
Δεν μετρά μόνο ο χρόνος στην οθόνη
Μια διαφορετική διάσταση έδωσε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 στο Scientific Reports και εξέτασε 842 ενήλικες. Η σκόπιμη, συνειδητή χρήση της τεχνολογίας συνδέθηκε με καλύτερο έλεγχο της προσοχής και μεγαλύτερη ψυχική ευεξία, ενώ η παθητική, σχεδόν αυτόματη χρήση εμφάνισε αντίθετες συσχετίσεις. Το ενδιαφέρον είναι ότι οι σχέσεις αυτές παρέμεναν ακόμη και όταν οι ερευνητές συνυπολόγισαν τον συνολικό χρόνο μπροστά στην οθόνη.
Η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίας και αποτελέσματος -οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τα ευρήματα ως αφετηρία για περαιτέρω έρευνα- αλλά ενισχύει την ιδέα ότι δεν έχει σημασία μόνο πόσο χρησιμοποιούμε το κινητό, αλλά και πώς.
Γιατί κάνουμε scrolling;
Και το κίνητρο φαίνεται να παίζει ρόλο. Μελέτη του 2025, με δύο διαφορετικές ομάδες και συνολικά 480 συμμετέχοντες, διαπίστωσε ότι η ανία και ο φόβος μήπως χάσουμε κάτι -το γνωστό FOMO– ήταν βασικοί λόγοι παθητικής χρήσης των social media. Όταν, αντίθετα, η χρήση είχε ως κίνητρο την επαφή με άλλους ανθρώπους, συνδεόταν με μεγαλύτερη ψυχική ευεξία.
Δεν είναι λοιπόν απαραίτητα το ίδιο να ανοίγουμε τα social media για να δούμε κάτι συγκεκριμένο ή να επικοινωνήσουμε με κάποιον και να χανόμαστε για πολλή ώρα σε μια ατελείωτη ροή περιεχομένου.
Αυτό ακριβώς υποδεικνύουν οι νεότερες έρευνες: αντί να αντιμετωπίζουμε κάθε scrolling ως εξ ορισμού επιβλαβές, χρειάζεται να κοιτάξουμε πότε γίνεται μηχανικά, τι περιεχόμενο καταναλώνουμε και τι άλλο εκτοπίζει από την καθημερινότητά μας. Το ερώτημα ίσως δεν είναι μόνο πόση ώρα μένουμε στην οθόνη, αλλά πόσο συνειδητά επιλέγουμε να μείνουμε εκεί.
Με πληροφορίες από Psychological Bulletin, Scientific Reports, Human Behavior and Emerging Technologies
