Μια απρόσμενη ικανότητα της καρδιάς να προστατεύει τον εαυτό της μετά από ένα έμφραγμα αποκάλυψαν ερευνητές, εντοπίζοντας έναν φυσικό μηχανισμό που λειτουργεί σαν ένα είδος «bypass» και μπορεί να βοηθήσει στην αποκατάσταση της κυκλοφορίας του αίματος στον καρδιακό μυ.
Όταν συμβαίνει ένα έμφραγμα, μια στεφανιαία αρτηρία αποφράσσεται και η περιοχή της καρδιάς που τροφοδοτείται από αυτήν στερείται οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών. Ο οργανισμός ενεργοποιεί άμεσα μηχανισμούς άμυνας, προσπαθώντας να βρει εναλλακτικές διαδρομές για το αίμα. Μέχρι σήμερα ήταν γνωστό ότι ορισμένα αγγεία μπορούν να μεγαλώσουν ή να δημιουργηθούν νέα, όμως ο νέος μηχανισμός φαίνεται να ξεκινά από πολύ μικρότερα αγγεία.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο επιστημονικό περιοδικό Science, πραγματοποιήθηκε από ερευνητική ομάδα με επικεφαλής επιστήμονες του University of Chinese Academy of Sciences. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια προηγμένη τεχνική παρακολούθησης κυττάρων, προκειμένου να παρακολουθήσουν τι συμβαίνει στα ενδοθηλιακά κύτταρα, δηλαδή στα κύτταρα που επενδύουν το εσωτερικό των αιμοφόρων αγγείων.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι η κύρια προσπάθεια για την επαναφορά της ροής του αίματος δεν προερχόταν από τις μεγάλες στεφανιαίες αρτηρίες. Αντίθετα, τα μικροσκοπικά τριχοειδή αγγεία φαίνεται πως αναλαμβάνουν σημαντικό μέρος της διαδικασίας.
Μετά το έμφραγμα, κύτταρα των τριχοειδών αρχίζουν να αλλάζουν χαρακτηριστικά και να αποκτούν ιδιότητες που θυμίζουν περισσότερο εκείνες των αρτηριακών αγγείων. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται νέες παράπλευρες διαδρομές για το αίμα, οι οποίες μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένα φυσικό δίκτυο παράκαμψης γύρω από την περιοχή που έχει υποστεί βλάβη.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η διαδικασία αυτή θυμίζει έναν μηχανισμό που παρατηρείται κατά την ανάπτυξη της καρδιάς σε νεογέννητα ποντίκια. Με άλλα λόγια, η καρδιά φαίνεται να ενεργοποιεί ξανά ένα αναπτυξιακό «πρόγραμμα», χρησιμοποιώντας τα τριχοειδή αγγεία για να δημιουργήσει νέες μικρές αρτηριακές διαδρομές.
Το επόμενο ερώτημα ήταν αν αυτή η φυσική διαδικασία θα μπορούσε να ενισχυθεί. Οι ερευνητές στράφηκαν στην VEGF-A, μια πρωτεΐνη που είναι γνωστό ότι ενθαρρύνει την ανάπτυξη των αιμοφόρων αγγείων.
Σε πειράματα που πραγματοποιήθηκαν σε ποντίκια, η χορήγηση VEGF-A σε σύντομες και ελεγχόμενες δόσεις ενίσχυσε τη δημιουργία των νέων παράπλευρων αγγείων. Τα ζώα που έλαβαν την πειραματική θεραπεία εμφάνισαν καλύτερη ροή αίματος στην περιοχή της καρδιακής βλάβης, μικρότερες ουλές στον καρδιακό μυ και βελτιωμένη καρδιακή λειτουργία.
Το εύρημα είναι σημαντικό επειδή οι ουλές που δημιουργούνται μετά από ένα έμφραγμα μπορούν να προκαλέσουν μακροχρόνια προβλήματα στη λειτουργία της καρδιάς και να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης νέων καρδιαγγειακών επιπλοκών. Η δυνατότητα να ενισχυθεί η φυσική αποκατάσταση της κυκλοφορίας θα μπορούσε, θεωρητικά, να περιορίσει μέρος αυτής της βλάβης.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η «αρτηριοποίηση» των τριχοειδών μπορεί να αποτελεί έναν κεντρικό μηχανισμό με τον οποίο η καρδιά προσπαθεί από μόνη της να αποκαταστήσει την αιμάτωσή της μετά από ισχαιμική βλάβη. Η ανακάλυψη ανοίγει έτσι έναν πιθανό νέο δρόμο για την ανάπτυξη θεραπειών που θα ενισχύουν τις φυσικές διαδικασίες επιδιόρθωσης του οργανισμού.
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη επιφύλαξη. Τα αποτελέσματα προέρχονται από πειράματα σε ποντίκια και δεν έχει αποδειχθεί ακόμη ότι ο ίδιος μηχανισμός μπορεί να ενισχυθεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα στους ανθρώπους. Επομένως, η πιθανότητα μιας μελλοντικής θεραπείας που θα «βοηθά» την καρδιά να δημιουργεί το δικό της bypass βρίσκεται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο.
Η νέα μελέτη έρχεται, πάντως, να προσθέσει ένα σημαντικό κομμάτι στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η καρδιά αντιδρά μετά από ένα έμφραγμα. Προγενέστερες έρευνες είχαν ήδη δείξει ότι η δημιουργία παράπλευρων στεφανιαίων αγγείων μπορεί να συνδέεται με καλύτερη επιβίωση σε ασθενείς με καρδιαγγειακές παθήσεις.
Αν μελλοντικές μελέτες επιβεβαιώσουν ότι ο μηχανισμός λειτουργεί με παρόμοιο τρόπο και στον άνθρωπο, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να αναζητήσουν φάρμακα ή άλλες θεραπείες που θα ενεργοποιούν ή θα ενισχύουν αυτή τη φυσική διαδικασία αμέσως μετά από ένα έμφραγμα.
Με πληροφορίες από το Science Alert
