Η αφυδάτωση προκαλείται όταν ο οργανισμός δεν λαμβάνει αρκετά υγρά ώστε να λειτουργεί σωστά. Η αφυδάτωση μπορεί να είναι ήπια, μέτρια ή σοβαρή, ανάλογα με την ποσότητα υγρών που χάνει το σώμα μέσω της εφίδρωσης, της ούρησης και βεβαίως, σε ανάλογες περιπτώσεις του εμετού ή της διάρροιας. Μαζί με το νερό χάνονται και ηλεκτρολύτες, όπως το νάτριο, το μαγνήσιο και το κάλιο, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για βασικές λειτουργίες του οργανισμού, όπως η αναπνοή, η κίνηση και η ομιλία.
Η σοβαρή αφυδάτωση μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμούς ή ακόμη και σε απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση στο νοσοκομείο. Ενδέχεται να προκαλέσει επιληπτικές κρίσεις, καρδιακές αρρυθμίες ή υποογκαιμικό σοκ, επειδή ο όγκος του αίματος έχει μειωθεί σημαντικά.
Ωστόσο, σπάνια η κατάσταση φτάνει σε αυτό το σημείο. Τις περισσότερες φορές, αρκεί να αναπληρώσουμε τα υγρά που χάνει ο οργανισμός πίνοντας νερό στη διάρκεια της ημέρας, ώστε να προλάβουμε την αφυδάτωση.
Η δίψα, η ξηροστομία και η κόπωση είναι γνωστά σημάδια ότι ήρθε η ώρα να πιούμε νερό. Υπάρχουν όμως και άλλα συμπτώματα αφυδάτωσης που δεν είναι τόσο προφανή.
1. Κακοσμία στόματος
Το σάλιο διαθέτει αντιβακτηριακές ιδιότητες, όμως η αφυδάτωση μπορεί να εμποδίσει τον οργανισμό να παράγει επαρκή ποσότητα.
«Αν δεν παράγεται αρκετό σάλιο, τα βακτήρια μπορούν να πολλαπλασιαστούν στο στόμα και μία από τις συνέπειες είναι η κακοσμία», εξηγεί ο John Higgins, καθηγητής Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή McGovern του UT Health Houston και καρδιολόγος στο νοσοκομείο Lyndon B. Johnson.
Για τον ίδιο λόγο πολλοί ξυπνούν με δυσάρεστη αναπνοή το πρωί: κατά τη διάρκεια του ύπνου η παραγωγή σάλιου μειώνεται, με αποτέλεσμα να ευνοείται η ανάπτυξη βακτηρίων και να δημιουργείται δυσάρεστη γεύση και οσμή στο στόμα.
Επομένως, την επόμενη φορά που θα αισθανθούμε ξηροστομία και η αναπνοή μας δεν είναι όσο δροσερή θα θέλαμε, ίσως είναι ώρα να ενυδατωθούμε.
2. Ξηρό δέρμα ή με κοκκινίλες
«Πολλοί πιστεύουν ότι οι άνθρωποι που έχουν αφυδατωθεί ιδρώνουν πολύ. Στην πραγματικότητα, όσο εξελίσσεται η αφυδάτωση, το δέρμα γίνεται πολύ ξηρό», επισημαίνει ο δρ Higgins, προσθέτοντας ότι μπορεί επίσης να εμφανίσει έντονη ερυθρότητα.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό σημάδι είναι η μειωμένη ελαστικότητα του δέρματος. Αν το τσιμπήσουμε ελαφρά, μπορεί να παραμείνει ανασηκωμένο για λίγα δευτερόλεπτα προτού επανέλθει στη φυσιολογική του θέση.
3. Μυϊκές κράμπες
Όταν το σώμα χάνει πολλά υγρά, δυσκολεύεται να ρυθμίσει αποτελεσματικά τη θερμοκρασία του, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα υγείας που προκαλούνται από τη ζέστη Ένα από τα συμπτώματα είναι οι μυϊκές κράμπες, οι οποίες μπορεί να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της άσκησης, ιδιαίτερα όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες.
«Όσο περισσότερο αυξάνεται η θερμοκρασία του σώματος, τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα εμφάνισης μυϊκών κραμπών, επειδή η ζέστη επιδρά άμεσα στους μυς», εξηγεί ο Higgins. «Καθώς οι μύες καταπονούνται ολοένα περισσότερο, μπορεί να σπαστούν εξαιτίας της θερμότητας. Επιπλέον, οι μεταβολές στα επίπεδα ηλεκτρολυτών, όπως του νατρίου και του καλίου, μπορούν επίσης να προκαλέσουν κράμπες».
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι, μετά από έντονη άσκηση, δεν είναι όλα τα ροφήματα εξίσου αποτελεσματικά στην αναπλήρωση των υγρών. Μελέτη στην οποία συμμετείχαν 86 δρομείς ημιμαραθωνίου έδειξε ότι όσοι κατανάλωσαν ρόφημα που περιείχε ηλεκτρολύτες είχαν μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν μυϊκές κράμπες σε σύγκριση με όσους ήπιαν μόνο νερό.
Η αφυδάτωση, ωστόσο, μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν ο καιρός είναι δροσερός, εφόσον τα υγρά που χάνονται κατά την άσκηση δεν αναπληρώνονται πίνοντας μικρές ποσότητες νερού.
Όπως επισημαίνει ο Higgins, σε αυτές τις συνθήκες τα συμπτώματα μπορεί να είναι ηπιότερα ή να εμφανιστούν πιο αργά, όμως οι κίνδυνοι της αφυδάτωσης παραμένουν οι ίδιοι, ανεξάρτητα από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος.
4. Πυρετός και ρίγη
Άλλα συμπτώματα που σχετίζονται με τη ζέστη είναι ο πυρετός και τα ρίγη. Η έντονη εφίδρωση σε συνδυασμό με δέρμα που είναι δροσερό και υγρό στην αφή μπορεί να αποτελεί ένδειξη θερμικής εξάντλησης.
Ο πυρετός μπορεί να επιδεινώσει την αφυδάτωση. Όσο υψηλότερη είναι η θερμοκρασία του σώματος, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος σοβαρής αφυδάτωσης.
Εάν η θερμοκρασία δεν υποχωρήσει, το δέρμα παύει να είναι δροσερό και υγρό και γίνεται θερμό, ερυθρό και ξηρό στην αφή. Σε αυτό το στάδιο είναι σημαντικό να δροσίσετε αμέσως το σώμα σας και να αναζητήσετε ιατρική βοήθεια.
Η εφαρμογή πάγου ή δροσερών, βρεγμένων επιθεμάτων και η μεταφορά του ατόμου σε δροσερό περιβάλλον αποτελούν προσωρινά μέτρα μέχρι να παρασχεθεί ιατρική φροντίδα.
Τα παιδιά, και ιδιαίτερα τα βρέφη, χάνουν ευκολότερα υγρά όταν έχουν πυρετό, ενώ είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν σοβαρή διάρροια ή εμέτους κατά τη διάρκεια μιας λοίμωξης. Στα βρέφη και τα μικρά παιδιά, η αφυδάτωση μπορεί να εκδηλωθεί και με βύθιση της πρόσθιας πηγής -του μαλακού σημείου στην κορυφή του κεφαλιού-, απουσία δακρύων όταν κλαίνε ή αισθητά λιγότερες βρεγμένες πάνες από το συνηθισμένο.
Κάθε επεισόδιο πυρετού σε βρέφος ή νήπιο χρειάζεται προσοχή. Οι γονείς θα πρέπει να συμβουλεύονται τον παιδίατρό τους για το πότε είναι απαραίτητη η επικοινωνία με γιατρό. Οι ενήλικες με πυρετό 39,4°C ή υψηλότερο θα πρέπει να επικοινωνούν με τον γιατρό τους. Αν ο πυρετός συνοδεύεται από επίμονους εμετούς, σύγχυση, δυσκολία στην αναπνοή, πόνο στο στήθος ή επιληπτικές κρίσεις, απαιτείται άμεση μεταφορά στα επείγοντα.
5. Λιγούρες για φαγητό, ιδιαίτερα για γλυκά
«Όταν είστε αφυδατωμένοι, όργανα όπως το ήπαρ, το οποίο χρειάζεται νερό για να λειτουργήσει σωστά, δυσκολεύονται να απελευθερώσουν γλυκογόνο (την αποθηκευμένη μορφή της γλυκόζης) και άλλα ενεργειακά αποθέματα. Έτσι μπορεί να αρχίσετε να λαχταράτε φαγητό», εξηγεί ο Higgins.
Παρότι οι λιγούρες μπορεί να αφορούν οτιδήποτε, από σοκολάτα μέχρι αλμυρά σνακ, η επιθυμία για γλυκά είναι συχνότερη. Σύμφωνα με τον Higgins, αυτό συμβαίνει επειδή ο οργανισμός δυσκολεύεται να διασπάσει το γλυκογόνο, ώστε να απελευθερώσει γλυκόζη στην κυκλοφορία του αίματος και να τη χρησιμοποιήσει ως πηγή ενέργειας.
6. Πονοκέφαλοι
Ακόμη και η ήπια αφυδάτωση μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο. Αν και υπάρχουν πολλοί πιθανοί λόγοι για την εμφάνιση πονοκεφάλου, πέρα από την αφυδάτωση, η κατανάλωση ενός γεμάτου ποτηριού νερού και η συνέχιση της πρόσληψης υγρών στη διάρκεια της ημέρας αποτελούν έναν απλό τρόπο ανακούφισης, εφόσον η αφυδάτωση είναι η αιτία.
Έχετε αφυδατωθεί ή συμβαίνει κάτι άλλο;
Αν διψάτε, έχετε ήδη αρχίσει να αφυδατώνεστε. Ωστόσο, η απουσία δίψας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο οργανισμός σας είναι επαρκώς ενυδατωμένος. Υπάρχουν δύο ακόμη απλοί τρόποι για να εκτιμήσετε την κατάσταση ενυδάτωσής σας.
Το τεστ της ελαστικότητας του δέρματος. Με δύο δάχτυλα ανασηκώστε απαλά το δέρμα στο πίσω μέρος του χεριού και αφήστε το. Φυσιολογικά, θα πρέπει να επανέλθει στη θέση του μέσα σε λιγότερο από δύο δευτερόλεπτα. Αν η επαναφορά καθυστερεί, σύμφωνα με τον Higgins, είναι πιθανό να έχετε αφυδατωθεί.
Παρατηρήστε το χρώμα των ούρων σας. Όταν ο οργανισμός είναι σωστά ενυδατωμένος, τα ούρα είναι σχεδόν διαυγή, με μια αχνή κιτρινωπή απόχρωση – σαν πολύ αραιή λεμονάδα. Αν όμως έχουν σκούρο κίτρινο, κεχριμπαρένιο ή πορτοκαλί χρώμα, αποτελούν προειδοποιητικό σημάδι ότι χρειάζεστε περισσότερα υγρά. (Στον αντίποδα, εντελώς διάφανα ούρα μπορεί να σημαίνουν ότι καταναλώνετε υπερβολικά μεγάλες ποσότητες νερού).
Η ήπια αφυδάτωση συνήθως αντιμετωπίζεται εύκολα στο σπίτι με αυξημένη πρόσληψη νερού ή ροφημάτων που περιέχουν ηλεκτρολύτες. Η σοβαρή αφυδάτωση, όμως, αποτελεί επείγον περιστατικό και απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα.
Με πληροφορίες από Every Day Health, RTE
