Ο καρκίνος του προστάτη είναι μία από τις συχνότερες κακοήθειες του ανδρικού πληθυσμού. Σχεδόν 1,5 εκατομμύριο άνδρες διαγνώστηκαν παγκοσμίως το 2022, ενώ οι θάνατοι πλησίασαν τις 400.000.
Η ηλικία, η κληρονομικότητα και άλλοι παράγοντες που δεν μπορούμε να αλλάξουμε έχουν καθοριστικό ρόλο. Υπάρχει όμως ένας παράγοντας της καθημερινότητας που ερευνάται όλο και περισσότερο: η διατροφή.
Και τα επιστημονικά δεδομένα αρχίζουν να δημιουργούν έναν ενδιαφέροντα χάρτη: από τη μία τροφές και ροφήματα που εμφανίζουν πιθανή προστατευτική δράση και από την άλλη η σύγχρονη, υπερ-επεξεργασμένη διατροφή που ανάβει προειδοποιητικά «κόκκινα φώτα».
Το ρόδι και η πολλά υποσχόμενη – αλλά όχι αποδεδειγμένη – δράση
Το ρόδι έχει βρεθεί επανειλημμένα στο εργαστηριακό μικροσκόπιο λόγω των ισχυρών αντιοξειδωτικών συστατικών του, όπως οι πουνικαλαγίνες. Σε εργαστηριακές μελέτες, εκχυλίσματα ροδιού εμφάνισαν σημαντική δράση απέναντι σε καρκινικά κύτταρα του προστάτη.
Εδώ, όμως, χρειάζεται μία μεγάλη υπογράμμιση: άλλο εργαστήριο και άλλο ανθρώπινος οργανισμός.
Κλινική μελέτη με χυμό ροδιού δεν έδειξε στατιστικά σημαντική μείωση του PSA έναντι placebo. Συνεπώς, το ρόδι είναι ένα εξαιρετικό τρόφιμο που μπορεί να ενταχθεί σε ισορροπημένη διατροφή, αλλά δεν έχουμε σήμερα επιστημονική βάση για να το αποκαλούμε θεραπεία ή αποδεδειγμένη ασπίδα κατά του καρκίνου του προστάτη.
Ο καφές και το εντυπωσιακό 9%
Πολύ ενδιαφέροντα είναι τα στοιχεία για τον καφέ. Μετα-ανάλυση 16 μελετών από Βόρεια Αμερική, Ευρώπη και Ιαπωνία συγκέντρωσε δεδομένα για περισσότερους από 1,08 εκατομμύρια άνδρες, από τους οποίους 57.732 εμφάνισαν καρκίνο του προστάτη.
Η υψηλότερη κατανάλωση καφέ συσχετίστηκε με 9% χαμηλότερο σχετικό κίνδυνο, ενώ κάθε επιπλέον φλιτζάνι ημερησίως συσχετίστηκε με περίπου 1% επιπλέον μείωση. Για προχωρημένο και θανατηφόρο καρκίνο καταγράφηκαν ακόμη μεγαλύτερες συσχετίσεις με χαμηλότερο κίνδυνο.
Αλλά ούτε εδώ πρέπει να μετατρέψουμε την επιστημονική παρατήρηση σε συνταγή τύπου «πιείτε περισσότερο καφέ». Οι μελέτες ήταν παρατηρητικές και οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν αποδεικνύεται σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Η ντομάτα και το λυκοπένιο
Εδώ και χρόνια το λυκοπένιο της ντομάτας ερευνάται για πιθανή προστατευτική δράση. Ορισμένες έρευνες έχουν δείξει ενδιαφέροντα αποτελέσματα, ιδιαίτερα για μαγειρεμένες ντομάτες: μελέτη που παρουσιάζει το World Cancer Research Fund είχε συνδέσει την κατανάλωση μαγειρεμένης ή κονσερβοποιημένης ντομάτας πέντε έως έξι φορές την εβδομάδα με 28% χαμηλότερο κίνδυνο. (World Cancer Research Fund)
Ωστόσο, η συνολική επιστημονική εικόνα παραμένει ασαφής. Το WCRF έχει υποβαθμίσει την ισχύ των στοιχείων για το λυκοπένιο σε επίπεδο όπου δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα, ενώ και το Cancer Research UK σημειώνει ότι δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις πως το λυκοπένιο προλαμβάνει τον καρκίνο του προστάτη.
Ο μεγάλος αντίπαλος: τα υπερ-επεξεργασμένα
Στην άλλη πλευρά του τραπεζιού βρίσκονται αναψυκτικά, συσκευασμένα σνακ και δημητριακά, επεξεργασμένα κρέατα και γενικότερα προϊόντα με υψηλή βιομηχανική επεξεργασία.
Νέα αμερικανική μελέτη σε 17.024 άνδρες διαπίστωσε ότι εκείνοι που κατανάλωναν μεγαλύτερες ποσότητες υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων παρουσίαζαν περίπου 29%-30% υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του προστάτη σε σύγκριση με όσους είχαν τη χαμηλότερη κατανάλωση. Η συσχέτιση παρέμεινε σημαντική ακόμη και μετά την προσαρμογή για άλλους παράγοντες κινδύνου.
Πιθανοί μηχανισμοί είναι η χρόνια φλεγμονή, οι μεταβολικές διαταραχές, το οξειδωτικό στρες και οι αλλαγές στο μικροβίωμα. Και πάλι, όμως, η συγκεκριμένη μελέτη δείχνει συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι αυτά τα τρόφιμα προκαλούν καρκίνο.
Τελικά, τι βάζουμε στο πιάτο;
Δεν υπάρχει «αντικαρκινικό τρόφιμο» και κανένα ρόδι, φλιτζάνι καφέ ή πιάτο ντομάτες δεν αντικαθιστά τον προληπτικό έλεγχο και την ιατρική παρακολούθηση.
Το συνολικό μήνυμα της έρευνας είναι περισσότερο απλό παρά εντυπωσιακό: λιγότερα υπερ-επεξεργασμένα προϊόντα και περισσότερα φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής, μαζί με φυσική δραστηριότητα και διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους. Αυτή είναι και η γενική κατεύθυνση των διεθνών συστάσεων για την πρόληψη του καρκίνου. (PubMed Central (PMC))
Η επιστήμη, λοιπόν, δεν μας δίνει ένα «μαγικό» τρόφιμο. Μας δίνει όμως κάτι ίσως σημαντικότερο: την ένδειξη ότι το καθημερινό μας πιάτο μπορεί να είναι μέρος της πρόληψης – χωρίς υπερβολές, χωρίς θαυματουργές υποσχέσεις και πάντοτε μαζί με τον προληπτικό έλεγχο που σώζει ζωές.
