Μπορεί μια αλλαγή στη διατροφή να γυρίσει πίσω το βιολογικό μας «ρολόι»;
Όχι εκείνο που αποτυπώνεται στις ρυτίδες ή στα γκρίζα μαλλιά, αλλά αυτό που υπολογίζεται με βάση δείκτες οι οποίοι σχετίζονται με το αίμα, τον μεταβολισμό και την καρδιαγγειακή υγεία.
Σε νέα μελέτη, μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες ακολούθησαν διαφορετική διατροφή για μόλις τέσσερις εβδομάδες και στο τέλος της παρέμβασης οι εκτιμήσεις της βιολογικής τους ηλικίας είχαν μειωθεί κατά αρκετά χρόνια.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν ότι η μεγαλύτερη μεταβολή παρατηρήθηκε σε μια ομάδα που κατανάλωνε περισσότερους υδατάνθρακες και λιγότερα λιπαρά -ένα εύρημα που έρχεται σε αντίθεση με τη διαδεδομένη αντίληψη ότι ο περιορισμός των υδατανθράκων είναι απαραίτητος για καλύτερη μεταβολική υγεία.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες έγιναν πραγματικά νεότεροι μέσα σε έναν μήνα.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Aging Cell, δίνει μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα, αλλά και πιο σύνθετη απάντηση.
Τέσσερις διαφορετικές δίαιτες επί τέσσερις εβδομάδες
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σίδνεϊ ανέλυσαν στοιχεία από 104 ενήλικες ηλικίας 65 έως 75 ετών, οι οποίοι είχαν λάβει μέρος στη μελέτη Nutrition for Healthy Living.
Για τέσσερις εβδομάδες, όλα τα γεύματα των συμμετεχόντων παρασκευάζονταν και παραδίδονταν από τους ερευνητές. Δεν υπήρχε καταμέτρηση θερμίδων και οι συμμετέχοντες μπορούσαν να καταναλώνουν όσο ήθελαν από τα τρόφιμα που τους παρέχονταν.
Χωρίστηκαν τυχαία σε τέσσερις ομάδες.
Οι δύο δίαιτες περιλάμβαναν τόσο φυτικές όσο και ζωικές τροφές, με το 50% της πρωτεΐνης να προέρχεται από ζωικές πηγές. Οι άλλες δύο ήταν ημιχορτοφαγικές, με το 70% της πρωτεΐνης να προέρχεται από φυτικές πηγές.
Κάθε τύπος διατροφής χωρίστηκε στη συνέχεια σε δύο εκδοχές -μία με περισσότερα λιπαρά και λιγότερους υδατάνθρακες και μία με λιγότερα λιπαρά και περισσότερους υδατάνθρακες. Και στις τέσσερις δίαιτες, οι πρωτεΐνες αντιστοιχούσαν στο 14% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης.
Πώς υπολογίστηκε η «βιολογική ηλικία»
Πριν και μετά, οι ερευνητές υπολόγισαν τη βιολογική ηλικία των συμμετεχόντων.
Σε αντίθεση με την πραγματική μας ηλικία, η βιολογική ηλικία επιχειρεί να αποτυπώσει την κατάσταση του οργανισμού μέσα από μια σειρά φυσιολογικών και μεταβολικών δεικτών.
Για τον υπολογισμό της βιολογικής ηλικίας, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τη μέθοδο Klemera-Doubal (KDM), η οποία συνεκτιμά διαφορετικούς δείκτες που μεταβάλλονται με την ηλικία.
Χρησιμοποιήθηκαν δύο εκδοχές της μεθόδου, με επτά και 15 δείκτες αντίστοιχα, μεταξύ των οποίων η χοληστερόλη, η γλυκόζη, η ινσουλίνη, η αρτηριακή πίεση, η περίμετρος της μέσης και ο δείκτης μάζας σώματος.
Στην ομάδα που ακολούθησε διατροφή πλούσια σε λιπαρά και με ζωικές τροφές -η οποία έμοιαζε περισσότερο με τη συνήθη διατροφή των συμμετεχόντων- δεν παρατηρήθηκε ουσιαστική μεταβολή στις εκτιμήσεις της βιολογικής ηλικίας.
Στις άλλες τρεις ομάδες, αντίθετα, οι εκτιμήσεις μειώθηκαν.
Η μεγαλύτερη διαφορά
Τα ισχυρότερα στοιχεία προέκυψαν από την ομάδα που κατανάλωνε τόσο φυτικές όσο και ζωικές τροφές, αλλά με λιγότερα λιπαρά και περισσότερους υδατάνθρακες.
Στη συγκεκριμένη διατροφή, περίπου το 53% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης προερχόταν από υδατάνθρακες, το 28–29% από λιπαρά και το 14% από πρωτεΐνες.
Ανάλογα με την εκδοχή της μεθόδου KDM που χρησιμοποιήθηκε, η εκτιμώμενη βιολογική ηλικία της συγκεκριμένης ομάδας ήταν περίπου 3,5 έως 4,1 χρόνια χαμηλότερη σε σύγκριση με την ομάδα που κατανάλωνε περισσότερα λιπαρά, αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τις αρχικές διαφορές μεταξύ των συμμετεχόντων.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι μέσα σε τέσσερις εβδομάδες «σβήστηκαν» τέσσερα χρόνια από τη βιολογική τους ηλικία.
Όπως εξήγησε στο Science Alert ο συν-συγγραφέας της μελέτης Alistair Senior, θα ήταν υπερβολικό να υποστηρίξει κανείς ότι οι συμμετέχοντες έγιναν βιολογικά νεότεροι. Το ακριβέστερο είναι ότι μετά τη διατροφική παρέμβαση παρουσίαζαν προφίλ βιοδεικτών που παρέπεμπε σε νεότερο άτομο.
«Περισσότεροι υδατάνθρακες»: Τι εννοούν οι ερευνητές
Υπάρχει όμως μια σημαντική διευκρίνιση. Η διατροφή με περισσότερους υδατάνθρακες δεν βασιζόταν σε γλυκά, ζάχαρη ή λευκό ψωμί.
Οι υδατάνθρακες προέρχονταν κυρίως από ολόκληρες ή ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές. Γι’ αυτό οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα δεν μπορούν να επεκταθούν σε διατροφικά πρότυπα πλούσια σε επεξεργασμένους ή απλούς υδατάνθρακες.
Οι ομάδες στις οποίες καταγράφηκαν χαμηλότερες εκτιμήσεις βιολογικής ηλικίας κατανάλωναν επίσης περισσότερες φυτικές ίνες, λιγότερα λιπαρά και λιγότερη ζωική πρωτεΐνη σε σχέση με τη συνήθη διατροφή τους.
Σύμφωνα με τον Senior, μία πιθανή εξήγηση μπορεί να βρίσκεται στην πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών, η οποία διαφοροποιούσε την παμφάγο δίαιτα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά από τις υπόλοιπες τρεις.
Έγιναν πραγματικά «νεότεροι»;
Εδώ βρίσκεται και το σημαντικότερο ερώτημα της μελέτης.
Οι δείκτες που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας μπορούν να μεταβληθούν σχετικά γρήγορα. Η διατροφή, για παράδειγμα, μπορεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να επηρεάσει τη γλυκόζη, τη χοληστερόλη, την ινσουλίνη, τη φλεγμονή και την αρτηριακή πίεση.
Καθώς αρκετές από αυτές τις παραμέτρους περιλαμβάνονται στον υπολογισμό της KDM, είναι πιθανό η εκτιμώμενη βιολογική ηλικία να μειώθηκε χωρίς να έχει μεταβληθεί η ίδια η μακροπρόθεσμη πορεία της γήρανσης.
Έτσι, ένα βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Άρχισε πράγματι ο οργανισμός των συμμετεχόντων να γερνά με βραδύτερο ρυθμό ή απλώς ανταποκρίθηκε θετικά στις τέσσερις εβδομάδες διαφορετικής διατροφής;
Η συγκεκριμένη μελέτη δεν μπορεί να διαχωρίσει αυτές τις δύο πιθανότητες.
Η παρέμβαση διήρκεσε μόλις τέσσερις εβδομάδες και αφορούσε έναν σχετικά μικρό αριθμό υγιών μεγαλύτερων ενηλίκων στην Αυστραλία. Επιπλέον, οι συμμετέχοντες παρουσίαζαν ήδη κατά την έναρξη της μελέτης καλύτερο φυσιολογικό προφίλ από εκείνο που θα αναμενόταν για την ηλικία τους.
Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν επίσης εάν οι μεταβολές διατηρήθηκαν μετά το τέλος της παρέμβασης ούτε εάν συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης νοσημάτων που σχετίζονται με την ηλικία ή με μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής.
Για να απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα χρειάζονται μελέτες πολύ μεγαλύτερης διάρκειας.
Τα ευρήματα, επομένως, δεν αποδεικνύουν ότι τέσσερις εβδομάδες διαφορετικής διατροφής μπορούν να αναστρέψουν τη γήρανση.
Δείχνουν, όμως, πόσο γρήγορα μπορούν να μεταβληθούν ορισμένοι από τους φυσιολογικούς δείκτες που χρησιμοποιούμε για να εκτιμήσουμε τη βιολογική ηλικία –και πόσο άμεσα μπορεί ο οργανισμός να ανταποκριθεί σε μια αλλαγή του τρόπου με τον οποίο τρεφόμαστε.
Με πληροφορίες από Science Alert, Aging Cell
