Τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και μεγαλύτερη συζήτηση γύρω από την παιδοκεντρική κοινωνία και τα όρια στην ανατροφή των παιδιών. Με αφορμή ένα βίντεο που δημοσίευσε στο TikTok, ο Δρ. Φοδελιανάκης Αντώνιος, Ψυχολόγος & Φιλόλογος PhD EHU/UPV, μίλησε για τη μετάβαση από μια κοινωνία που δίνει περισσότερο χώρο, δικαιώματα και φωνή στα παιδιά, σε μια κουλτούρα υπερβολικής επιτρεπτικότητας και υπερπροστασίας.
@antoniosfodelianakis Όταν η παιδοκεντρική κοινωνία γίνεται επιτρεπτική κοινωνία.πεθανε η καθηγήτρια! #παιδια #ορια #neuropath #ψυχολογος #κρητη ♬ πρωτότυπος ήχος – Dr. Fodelianakis Antonios
Όπως ανέφερε, στην αναπτυξιακή ψυχολογία το φαινόμενο αυτό περιγράφεται μέσα από το μοντέλο του permissive parenting, όπου υπάρχει έντονη συναισθηματική αποδοχή αλλά ελάχιστα όρια και δομή. Σύμφωνα με τον ίδιο, η απουσία πλαισίου μπορεί να δυσκολέψει τα παιδιά να διαχειριστούν τη ματαίωση, να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους και να αναγνωρίσουν την αυθεντία των ενηλίκων, κάτι που επηρεάζει και τη λειτουργία του σχολείου. Όπως τόνισε, το ζητούμενο δεν είναι η επιστροφή στον αυταρχισμό, αλλά μια ισορροπία ανάμεσα στην ενσυναίσθηση και στα σαφή όρια.
Με αφορμή το βίντεο και τη μεγάλη συζήτηση που προκάλεσε στα social media, επικοινωνήσαμε μαζί του ώστε να μάθουμε περισσότερα για το φαινόμενο της επιτρεπτικότητας, τους κινδύνους που μπορεί να κρύβει αλλά και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να αποκατασταθεί το κύρος του σχολείου και του εκπαιδευτικού μέσα στη σύγχρονη κοινωνία.
Ο Δρ. Φοδελιανάκης Αντώνιος απάντησε στις ερωτήσεις μας σε συνεργασία με τη Δρ. Μηλαθιανάκη Γιασεμή, Ba Psychology c. (Συμβ. Ψυχικής Υγείας) & Φιλόλογο ΕΑΕ, PhD EHU/UPV.
Τι ήταν αυτό που σας κινητοποίησε να κάνετε το βίντεο; Τι ανταπόκριση είχατε;
Αυτό που με κινητοποίησε να δημιουργήσω το συγκεκριμένο βίντεο ήταν κυρίως η ανάγκη να δοθεί περισσότερη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα που πραγματεύεται. Μέσα από την επαγγελματική και προσωπική μου εμπειρία, διαπιστώνω συχνά ότι υπάρχουν ακόμη στερεότυπα, παρανοήσεις και αρκετή έλλειψη ουσιαστικής πληροφόρησης. Θεώρησα, λοιπόν, ότι ένα σύντομο αλλά άμεσο και ανθρώπινο βίντεο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αφορμή για προβληματισμό και συζήτηση.
Παράλληλα, στόχος μου ήταν να προσεγγίσω το κοινό με έναν πιο προσιτό και αυθεντικό τρόπο, αξιοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που σήμερα έχουν μεγάλη δύναμη επιρροής και διάδοσης μηνυμάτων. Πιστεύω ότι τέτοιου είδους περιεχόμενο μπορεί να συμβάλει όχι μόνο στην ενημέρωση αλλά και στη μείωση του στιγματισμού γύρω από ζητήματα που συχνά παρεξηγούνται ή αποσιωπώνται.
Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν ιδιαίτερα θετική και πραγματικά ενθαρρυντική. Το βίντεο είχε μεγάλη απήχηση στο Facebook, στο TikTok αλλά και στο Instagram, συγκεντρώνοντας πολλές προβολές, κοινοποιήσεις και σχόλια. Πολλοί άνθρωποι εξέφρασαν δημόσια αλλά και ιδιωτικά ότι ταυτίστηκαν με το μήνυμα του βίντεο ή ότι τους βοήθησε να δουν το θέμα με διαφορετική οπτική. Αυτή η ανταπόκριση μου έδειξε ότι υπάρχει ουσιαστική ανάγκη για περισσότερο ενημερωτικό και αποστιγματιστικό περιεχόμενο.
Μιλήστε μας για το φαινόμενο της «επιτρεπτικότητας» στην παιδοκεντρική κοινωνία μας και τους κινδύνους που έχει.
Το φαινόμενο της «επιτρεπτικότητας» στη σύγχρονη παιδοκεντρική κοινωνία αφορά κυρίως τη δυσκολία πολλών γονέων να θέσουν όρια στα παιδιά τους, από φόβο μήπως τα πιέσουν, τα στεναχωρήσουν ή θεωρηθούν αυστηροί. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια μετατόπιση από το αυταρχικό μοντέλο διαπαιδαγώγησης σε ένα πιο χαλαρό και υπερπροστατευτικό μοντέλο, όπου συχνά το παιδί τοποθετείται στο επίκεντρο όλων των αποφάσεων της οικογένειας. Παρότι η μεγαλύτερη συναισθηματική κατανόηση και η ενσυναίσθηση προς τις ανάγκες των παιδιών είναι θετικά στοιχεία, όταν απουσιάζουν τα σαφή όρια δημιουργούνται σοβαρές δυσκολίες στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη.
Ένα παιδί που μεγαλώνει χωρίς όρια δυσκολεύεται να αναπτύξει ανεκτικότητα στη ματαίωση, αυτοέλεγχο και υπευθυνότητα. Μαθαίνει συχνά ότι οι επιθυμίες του πρέπει να ικανοποιούνται άμεσα και ότι δεν χρειάζεται να διαχειρίζεται απογοητεύσεις ή συνέπειες. Αυτό μπορεί αργότερα να οδηγήσει σε δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις, στο σχολείο, στην εργασία αλλά και στη διαχείριση συναισθημάτων όπως ο θυμός και το άγχος. Επιπλέον, αρκετά παιδιά εμφανίζουν χαμηλή ψυχική ανθεκτικότητα, καθώς δεν έχουν εκπαιδευτεί να αντέχουν την αποτυχία ή την αναβολή της επιθυμίας.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος της υπερβολικής επιτρεπτικότητας είναι ότι πολλές φορές συγχέεται η αγάπη με την απουσία ορίων. Στην πραγματικότητα, όμως, τα όρια δεν είναι μορφή απόρριψης αλλά μορφή ασφάλειας. Το παιδί χρειάζεται σταθερότητα, συνέπεια και καθοδήγηση για να αναπτύξει αίσθημα ευθύνης και υγιή προσωπικότητα. Η ισορροπία βρίσκεται σε μια διαπαιδαγώγηση με συναισθηματική ζεστασιά αλλά και σαφή πλαίσια, όπου το παιδί ακούγεται και εκφράζεται, χωρίς όμως να καταργείται ο ρόλος του γονέα ως σταθερού καθοδηγητή.
Πώς μπορεί ο δάσκαλος και ο θεσμός του σχολείου να ξαναβρούν το κύρος τους;
Ο δάσκαλος και γενικότερα ο θεσμός του σχολείου μπορούν να ξαναβρούν το κύρος τους μόνο μέσα από μια ουσιαστική επανατοποθέτηση του ρόλου τους στην κοινωνία. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται συχνά μια αποδυνάμωση της αυθεντίας του εκπαιδευτικού, όχι μόνο μέσα στη σχολική τάξη αλλά και στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Πολλές φορές ο δάσκαλος αμφισβητείται δημόσια μπροστά στο παιδί, γεγονός που δυσκολεύει τη διαμόρφωση σχέσης σεβασμού και συνεργασίας. Το κύρος, όμως, δεν επιβάλλεται με φόβο ή αυταρχισμό· χτίζεται μέσα από τη συνέπεια, τη γνώση, τη δικαιοσύνη και την ποιότητα της σχέσης που αναπτύσσει ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές του.
Παράλληλα, το ίδιο το σχολείο χρειάζεται να επανασυνδεθεί με τον παιδαγωγικό και μορφωτικό του ρόλο και όχι να λειτουργεί αποκλειστικά ως μηχανισμός αξιολόγησης ή εξετάσεων. Οι μαθητές έχουν ανάγκη από ένα σχολείο που θα εμπνέει, θα καλλιεργεί αξίες, θα ενισχύει την κριτική σκέψη και θα δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας και σταθερότητας. Όταν ο εκπαιδευτικός αισθάνεται θεσμικά υποστηριζόμενος, επιμορφωμένος και ψυχικά ενδυναμωμένος, τότε μπορεί να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά και να αποτελέσει ουσιαστικό πρότυπο για τα παιδιά.
Εξίσου σημαντική είναι και η συνεργασία οικογένειας και σχολείου. Το παιδί χρειάζεται να λαμβάνει ένα κοινό μήνυμα ορίων, σεβασμού και υπευθυνότητας τόσο από το σπίτι όσο και από το σχολικό περιβάλλον. Όταν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί λειτουργούν ανταγωνιστικά ή αλληλοαναιρούνται, το παιδί συχνά μπερδεύεται και δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τον ρόλο και τη σημασία του σχολείου. Αντίθετα, όταν υπάρχει συνεργασία, αμοιβαίος σεβασμός και κοινή παιδαγωγική στάση, τότε το σχολείο μπορεί να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη και το κύρος που χρειάζεται μέσα στη σύγχρονη κοινωνία.
Δρ. Φοδελιανάκης Αντώνιος
Ψυχολόγος & Φιλόλογος PhD EHU/UPV
Δρ. Μηλαθιανάκη Γιασεμή
Ba Psychology c. (Συμβ.Ψυχικής Υγειάς) & Φιλόλογος ΕΑΕ, PhD EHU/UPV
