Καθώς η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα και συχνότερους και εντονότερους καύσωνες, οι περισσότεροι στρεφόμαστε στον ανεμιστήρα για να δροσιστούμε. Ωστόσο, όπως επισημαίνει το New Scientist, υπάρχει ένα σημείο στο οποίο ο ανεμιστήρας μπορεί να σταματήσει να λειτουργεί υπέρ μας και, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να αυξήσει ακόμη περισσότερο τη θερμική επιβάρυνση του οργανισμού. Η απάντηση, όμως, δεν εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία.
Δεν υπάρχει μία «μαγική» θερμοκρασία
Για χρόνια επικρατούσε η άποψη ότι όταν ο υδράργυρος ξεπερνά τους 35°C, οι ανεμιστήρες παύουν να είναι αποτελεσματικοί. Ωστόσο, όπως αναφέρει μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Direct, η πραγματικότητα είναι αρκετά πιο σύνθετη. Η αποτελεσματικότητα του ανεμιστήρα εξαρτάται από τη σχετική υγρασία, την ηλικία, αλλά και από το πόσο αποτελεσματικά μπορεί ο οργανισμός να αποβάλει θερμότητα μέσω της εφίδρωσης.
Η υγρασία είναι ο σημαντικότερος παράγοντας
Ο ανεμιστήρας δεν ψύχει τον αέρα. Αυτό που κάνει είναι να επιταχύνει την εξάτμιση του ιδρώτα από το δέρμα μας, βοηθώντας το σώμα να αποβάλλει θερμότητα.
Ωστόσο, όπως εξηγεί ο καθηγητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας George Havenith στο New Scientist όταν ο αέρας είναι πολύ ξηρός και η θερμοκρασία εξαιρετικά υψηλή, ο ιδρώτας εξατμίζεται ήδη πολύ γρήγορα. Σε αυτές τις συνθήκες ο ανεμιστήρας μπορεί να φυσά ακόμη πιο ζεστό αέρα πάνω στο σώμα, αυξάνοντας τη θερμική καταπόνηση αντί να τη μειώνει.
Αντίθετα, όταν η υγρασία είναι υψηλότερη, η κίνηση του αέρα διευκολύνει την εξάτμιση του ιδρώτα και ο ανεμιστήρας μπορεί να συνεχίσει να προσφέρει δροσιά ακόμη και σε θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 35°C.
Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή
Η ηλικία επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά το σώμα στη ζέστη.Με την πάροδο των χρόνων μειώνεται η παραγωγή ιδρώτα και καθυστερεί η έναρξη της εφίδρωσης, γεγονός που δυσκολεύει τον φυσικό μηχανισμό ψύξης του οργανισμού.
Γι’ αυτό, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι ηλικιωμένοι μπορεί να πάψουν να ωφελούνται από τον ανεμιστήρα σε χαμηλότερες θερμοκρασίες σε σχέση με τους νεότερους ενήλικες, ιδιαίτερα αν λαμβάνουν φάρμακα που μειώνουν την εφίδρωση.
Μπορεί το νερό να κάνει τη διαφορά;
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η διαβροχή του δέρματος ή των ρούχων με νερό μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα του ανεμιστήρα. Η εξάτμιση του νερού από την επιφάνεια του σώματος απομακρύνει θερμότητα, βοηθώντας τον οργανισμό να διατηρήσει χαμηλότερη θερμοκρασία και μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο αφυδάτωσης.
Τι λένε οι τελευταίες επιστημονικές μελέτες
Ερευνητές από το Monash University και το University of Sydney, οι οποίοι ανέπτυξαν βιοφυσικά μοντέλα για τη λειτουργία των ανεμιστήρων σε συνθήκες καύσωνα, κατέληξαν ότι δεν υπάρχει ένα σταθερό όριο θερμοκρασίας για όλους.
Ένας υγιής νεαρός ενήλικας μπορεί υπό ορισμένες συνθήκες υγρασίας να ωφελείται από τον ανεμιστήρα ακόμη και κοντά στους 39-40°C, ενώ για άτομα άνω των 65 ετών το αντίστοιχο όριο είναι χαμηλότερο και εξαρτάται από την κατάσταση της υγείας τους.
Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι οι επιστήμονες
Η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει ακόμη σε ένα κοινά αποδεκτό όριο. Μια εκτενής ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Planetary Health υποστηρίζει ότι τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δεν επαρκούν ώστε να συστήνεται η χρήση ανεμιστήρων ως βασική μέθοδος δροσισμού όταν η θερμοκρασία ξεπερνά τους 35°C, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους και άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας.
Οι συγγραφείς της μελέτης τονίζουν ότι, σε ακραίες θερμοκρασίες, ο ανεμιστήρας δεν πρέπει να αποτελεί τη μοναδική στρατηγική προστασίας από τη ζέστη.
Πώς να προστατευτούμε από τη ζέστη
Όταν η θερμοκρασία μέσα στο σπίτι παραμένει πολύ υψηλή για πολλές ώρες, ακόμη και ο ανεμιστήρας σε συνδυασμό με βρεγμένο δέρμα ή ρούχα μπορεί να μην επαρκεί. Σύμφωνα με την UK Health Security Agency (UKHSA), σε συνθήκες ακραίου καύσωνα είναι προτιμότερο να μετακινούμαστε σε έναν πιο δροσερό ή κλιματιζόμενο χώρο, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ηλικιωμένους, μικρά παιδιά ή άτομα με χρόνια νοσήματα.
Παράλληλα, οι ειδικοί συνιστούν να πίνουμε άφθονα υγρά, να κρατάμε κλειστά παντζούρια και κουρτίνες τις πιο ζεστές ώρες της ημέρας, να αποφεύγουμε την έντονη σωματική δραστηριότητα και, αν εμφανίσουμε συμπτώματα όπως ζάλη, σύγχυση ή ναυτία, να αναζητούμε άμεσα δροσερό περιβάλλον και ιατρική βοήθεια.
Με πληροφορίες από New Scientist, ScienceDirect, The Lancet Planetary Health ,researchportal.ukhsa.gov.uk
