«Πρέπει πρώτα να αγαπήσεις τον εαυτό σου για να μπορέσεις να αγαπήσεις κάποιον άλλον». Είναι μια συμβουλή που επαναλαμβάνεται τόσο συχνά, ώστε έχει αποκτήσει σχεδόν την ισχύ αυτονόητης αλήθειας. Πίσω από την προτροπή αυτή, όμως, κρύβεται μια προβληματική παραδοχή: ότι οφείλουμε να ξεπεράσουμε τις ανασφάλειές μας και να αποκτήσουμε ακλόνητη αυτοεκτίμηση προτού είμαστε έτοιμοι να δημιουργήσουμε ουσιαστικούς συναισθηματικούς δεσμούς.
Τα επιστημονικά δεδομένα, ωστόσο, αναδεικνύουν μια διαφορετική πραγματικότητα. Η σχέση ανάμεσα στην αυτοεκτίμηση και στην ποιότητα των διαπροσωπικών μας σχέσεων δεν είναι μονόδρομος. Πρόκειται για μια αμφίδρομη σχέση, στην οποία η μία πλευρά επηρεάζει την άλλη, συμβάλλοντας στην προσωπική μας εξέλιξη
Η παγίδα της «τέλειας» σχέσης με τον εαυτό μας
Οι ψυχολόγοι Τζούλι Σβαρτς Γκότμαν και Τζον Γκότμαν, γνωστοί για την πολυετή έρευνά τους στις συντροφικές σχέσεις, αμφισβητούν στο βιβλίο τους «Fight Right» την πεποίθηση ότι η αγάπη προς τον εαυτό μας αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να αγαπήσουμε τους άλλους.
Το επιχείρημά τους είναι απλό: κανείς δεν φτάνει σε μια κατάσταση απόλυτης αυτοαποδοχής, απαλλαγμένης από αμφιβολίες και ανασφάλειες. Αν περιμένουμε να επιτύχουμε αυτή την ιδανική ισορροπία, πότε ακριβώς θα θεωρήσουμε τον εαυτό μας έτοιμο για μια σχέση;
Η διαρκής προσπάθεια αυτοβελτίωσης μπορεί έτσι να μετατραπεί σε παγίδα. Αναβάλλουμε την οικειότητα, την εμπιστοσύνη και τη συναισθηματική εγγύτητα, πιστεύοντας ότι χρειάζεται πρώτα να διορθώσουμε κάθε προσωπική μας αδυναμία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αυτογνωσία είναι περιττή. Σημαίνει, όμως, ότι η προσωπική εξέλιξη δεν χρειάζεται να προηγείται υποχρεωτικά της δημιουργίας σχέσεων.
Τι αποκαλύπτουν οι επιστημονικές μελέτες
Τα ερευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι η αυτοεκτίμηση και η ικανοποίηση από τις σχέσεις συνδέονται αμφίδρομα.
Μελέτη σε 14.741 ανθρώπους στην Ολλανδία διαπίστωσε ότι η υψηλότερη αυτοεκτίμηση συνδεόταν με μεγαλύτερη ικανοποίηση από τις σχέσεις σε μεταγενέστερο χρόνο. Παράλληλα, όμως, παρατηρήθηκε και το αντίστροφο: όσοι ένιωθαν μεγαλύτερη ικανοποίηση από τις κοινωνικές τους σχέσεις εμφάνιζαν στη συνέχεια υψηλότερη αυτοεκτίμηση.
Μάλιστα, η επίδραση της ικανοποίησης από τις σχέσεις στην αυτοεκτίμηση ήταν ισχυρότερη από την αντίστροφη επίδραση, σύμφωνα με τα ευρήματα της συγκεκριμένης έρευνας.
Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται να έχουμε κατακτήσει πρώτα την αυτοπεποίθηση για να οικοδομήσουμε ουσιαστικές σχέσεις. Η εμπειρία της αποδοχής, της συντροφικότητας και της αμοιβαίας φροντίδας μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της εικόνας που έχουμε για τον εαυτό μας.
Να αγαπάμε, να αγαπιόμαστε, να αποδεχόμαστε τον εαυτό μας
Αντί να αντιμετωπίζουμε την αγάπη ως μια διαδικασία διαδοχικών σταδίων, οι ειδικοί προτείνουν να καλλιεργούμε ταυτόχρονα τρεις αλληλένδετες ικανότητες: να αποδεχόμαστε και να φροντίζουμε τον εαυτό μας, να προσφέρουμε αγάπη στους άλλους και να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να τη δέχεται.
Η προσέγγιση αυτή δεν αφορά αποκλειστικά τις ερωτικές σχέσεις. Οι φιλίες και οι οικογενειακοί δεσμοί μπορούν επίσης να αποτελέσουν πολύτιμο πεδίο συναισθηματικής ανάπτυξης.
Υπάρχει ωστόσο, μια εξίσου σημαντική παγίδα που πρέπει να αποφύγουμε: να εξαρτήσουμε ολοκληρωτικά την προσωπική μας αξία από την αποδοχή των άλλων. Η αγάπη που δεχόμαστε μπορεί να ενισχύσει την αυτοεκτίμησή μας, δεν είναι όμως το μοναδικό μέτρο της αξίας μας.
Αντίστοιχα, όταν μια σχέση αντιμετωπίζει δυσκολίες, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος από τους δύο δεν αγαπά αρκετά τον εαυτό του. Οι διαφορετικές προσδοκίες, η επικοινωνία, η άνιση προσπάθεια και οι μεταβολές στις συνθήκες ζωής μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά την ποιότητά της.
Η ανάγκη να επουλώσουμε τα τραύματά μας ή να ανακτήσουμε την ισορροπία μας ύστερα από έναν επώδυνο χωρισμό είναι απολύτως θεμιτή. Δεν χρειάζεται, όμως, να μετατρέπεται σε μια ατέρμονη αναμονή μέχρι να γίνουμε η υποτιθέμενη «καλύτερη εκδοχή» του εαυτού μας.
Άλλωστε, η ικανότητα να αγαπάμε δεν καλλιεργείται μόνο μέσα από την ενδοσκόπηση. Διαμορφώνεται και μέσα από την ίδια την εμπειρία της ανθρώπινης επαφής, με τις αβεβαιότητες, τις δυσκολίες και τις δυνατότητες που αυτή εμπεριέχει.
Με πληροφορίες από Psychology Today, Journal of Personality and Social Psychology, John και Julie Gottman
