Ένα σοβαρό δυστύχημα, μια δολοφονία, μια φυσική καταστροφή. Σε έναν κόσμο όπου είμαστε διαρκώς συνδεδεμένοι, οι ειδήσεις ταξιδεύουν με αστραπιαία ταχύτητα και φτάνουν στις οθόνες μας σχεδόν τη στιγμή που συμβαίνουν τα γεγονότα.
Σε αντίθεση με όσα ίσχυαν πριν από μερικές δεκαετίες, όταν η ενημέρωση περιοριζόταν κυρίως στα τηλεοπτικά δελτία, στο ραδιόφωνο και στις εφημερίδες, σήμερα ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια αδιάκοπη ροή πληροφοριών. Τα social media προσθέτουν στη συνθήκη αυτή αμέτρητες φωτογραφίες και βίντεο, συχνά τραβηγμένα από αυτόπτες μάρτυρες, που μας φέρνουν ακόμη πιο κοντά στις ανθρώπινες τραγωδίες.
Πριν προλάβουμε να επεξεργαστούμε όσα μόλις παρακολουθήσαμε, μια νέα τραγική είδηση εμφανίζεται στην οθόνη μας.
Πώς επηρεάζει αυτή η συνεχής έκθεση σε δυσάρεστες ειδήσεις τον οργανισμό και την ψυχολογία μας; Και μήπως, με την πάροδο του χρόνου, έχουμε αρχίσει να τις συνηθίζουμε;
Πώς αντιδρά ο οργανισμός μας
Όταν παρακολουθούμε μια είδηση που μας προκαλεί φόβο ή έντονη ανησυχία, ο εγκέφαλός μας μπορεί να ενεργοποιήσει μηχανισμούς που σχετίζονται με την αντίδραση στο στρες. Η αμυγδαλή, μια περιοχή που συμμετέχει στην επεξεργασία των συναισθημάτων και στην αναγνώριση πιθανών απειλών, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο.
Ανάλογα με την ένταση της αντίδρασης, μπορεί να παρατηρηθούν επιτάχυνση του καρδιακού ρυθμού, μυϊκή ένταση και μεταβολές στην αναπνοή. Παράλληλα, ενεργοποιούνται ορμονικοί μηχανισμοί που σχετίζονται με το στρες, στους οποίους συμμετέχει και η κορτιζόλη.
Δεν αντιδρούμε βέβαια, όλοι με τον ίδιο τρόπο. Η προσωπική μας εμπειρία, η ψυχική μας κατάσταση και το πόσο κοντά αισθανόμαστε στα πρόσωπα ή στα γεγονότα μιας είδησης μπορούν να επηρεάσουν την αντίδρασή μας.
Μπορούμε να συνηθίσουμε τις τραγικές εικόνες;
Όταν εκτιθέμεθα επανειλημμένα σε ένα ερέθισμα, η αντίδρασή μας σε αυτό μπορεί σταδιακά να εξασθενήσει -η επιστήμη περιγράφει το φαινόμενο με τη λέξη «εξοικείωση».
Αυτό ωστόσο, δεν σημαίνει ότι παύουμε να αισθανόμαστε θλίψη ή συμπόνια. Η μειωμένη ένταση μιας άμεσης συναισθηματικής αντίδρασης δεν ταυτίζεται με την απουσία ενσυναίσθησης.
Επιπλέον, η εξοικείωση δεν είναι αναπόφευκτη. Για ορισμένους ανθρώπους, η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε δυσάρεστες πληροφορίες μπορεί να συνοδεύεται από μεγαλύτερη ανησυχία αντί για συναισθηματική προσαρμογή. Επομένως, το γεγονός ότι μια είδηση δεν μας προκαλεί πλέον την ίδια αναστάτωση δεν αρκεί για να συμπεράνουμε ότι έχει πάψει να μας επηρεάζει.
Όταν η ενημέρωση μετατρέπεται σε πηγή άγχους
Ένα ακόμη ζήτημα είναι η συνήθεια να αναζητούμε διαρκώς νέες πληροφορίες για δυσάρεστα γεγονότα, ακόμη κι όταν η ανάγνωσή τους μας επιβαρύνει ψυχολογικά -το γνωστό doomscrolling.
Η συνεχής αναζήτηση ειδήσεων μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο: ανησυχούμε για όσα συμβαίνουν, αναζητούμε περισσότερες πληροφορίες για να αισθανθούμε καλύτερα ενημερωμένοι και τελικά ερχόμαστε αντιμέτωποι με ακόμη περισσότερες ανησυχητικές εικόνες και αφηγήσεις.
Η επιστημονική βιβλιογραφία έχει συνδέσει αυτή τη συμπεριφορά με αυξημένο άγχος, ψυχολογική δυσφορία και καταθλιπτικά συμπτώματα. Δεν έχει αποδειχθεί, ωστόσο, ότι η παρακολούθηση αρνητικών ειδήσεων αποτελεί από μόνη της την αιτία αυτών των προβλημάτων.
Πώς μπορούμε να προστατευτούμε χωρίς να απομακρυνθούμε από την ενημέρωση;
Η λύση δεν είναι να αδιαφορήσουμε για όσα συμβαίνουν στον κόσμο. Η ενημέρωση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας και της συμμετοχής μας στην κοινωνική ζωή.
Μπορούμε, όμως, να επιλέγουμε συγκεκριμένες ώρες για την παρακολούθηση των ειδήσεων, να αποφεύγουμε τη συνεχή αναπαραγωγή σκληρών εικόνων και να περιορίζουμε την έκθεσή μας σε δυσάρεστο περιεχόμενο πριν από τον ύπνο.
Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε πότε η ανάγκη μας για ενημέρωση μετατρέπεται σε επίμονη αναζήτηση πληροφοριών που εντείνει την ανησυχία μας.
Άλλωστε, η εξοικείωση με την παρουσία τραγικών ειδήσεων στην καθημερινότητά μας δεν σημαίνει ότι ο ανθρώπινος πόνος έχει χάσει τη σημασία του. Μπορούμε να παραμένουμε ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι, χωρίς να αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να παρακολουθούμε κάθε δυσάρεστη λεπτομέρεια.
Με πληροφορίες από Frontiers in Psychiatry
