Παρακολουθώντας πρόσφατα ένα webinar στο Ελληνικό Ινστιτούτο Coaching με θέμα “Truthfulness” – φιλαλήθεια, ειλικρίνεια-, ένιωσα να ανοίγει μέσα μου ένας μεγάλος κύκλος σκέψεων. Σκέψεις που δεν ήταν καινούργιες, αλλά βρήκαν έναν τρόπο να έρθουν ξανά στην επιφάνεια, πιο καθαρά. Σκέψεις που συναντώ συχνά στις συζητήσεις μου με γυναίκες που βρίσκονται σε μεταβατικά στάδια της ζωής τους, αλλά και σκέψεις που αφορούν εμένα την ίδια, γιατί κάποια ερωτήματα δεν είναι ποτέ μόνο θεωρητικά. Είναι βαθιά προσωπικά.
Και με αυτή την αφορμή, γεννήθηκε μια ερώτηση που μοιάζει απλή, αλλά δεν είναι καθόλου. Πόσες φορές λέμε ψέματα στον εαυτό μας για να καθησυχάσουμε τις επιλογές που δεν κάναμε, τη ζωή που δεν τολμήσαμε, τις αποφάσεις που αναβάλαμε, τις αλήθεις που δεν αντέξαμε να κοιτάξουμε κατάματα;
Δεν μιλάω για τα μεγάλα, κραυγαλέα ψέματα. Μιλάω για εκείνα τα μικρά, αθόρυβα ψέματα που γίνονται μέρος της καθημερινής μας γλώσσας. Εκείνα που λέγονται σαν παρηγοριά, αλλά μέσα τους κρύβουν παραίτηση. “Δεν πειράζει που δεν κυνήγησα το όνειρό μου, τώρα έχω μια ήρεμη καθημερινότητα”. “Μεγάλωσα πια για να αλλάξω τη ζωή μου”. “Αυτό δεν ήταν για εμένα ήταν για άλλους”.
Στην αρχή ακούγονται αθώα, ένα είδος εσωτερικού εφησυχασμού, μια μικρή ανακούφιση για να μη χρειαστεί να πονέσουμε πολύ. Στην πραγματικότητα όμως λειτουργούν σαν παυσίπονο. Μουδιάζουν τον πόνο, αλλά δεν θεραπεύουν την αιτία του. Και συχνά το τίμημα αυτής της βολικής παρηγοριάς είναι ακριβό. Στασιμότητα, αδιόρατη θλίψη, κόπωση, μία αίσθηση ότι κάτι μέσα μας έχει αρχίσει να απομακρύνεται από αυτό που πραγματικά είναι.
Γιατί το μεγαλύτερο ψέμα που λέμε στον εαυτό μας δεν είναι ότι δεν θέλουμε κάτι άλλο. Είναι ότι μπορούμε να συνεχίσουμε για πάντα χωρίς αυτό να μας κοστίσει.
Το ψέμα δρα υπόκωφα, σαν μια εσωτερική κόπωση, σαν μια ζωή που εξωτερικά λειτουργεί, αλλά εσωτερικά δεν συγκινεί. Σαν εκείνη τη αίσθηση ότι κάτι έχει χαθεί χωρίς να έχει πεθάνει εντελώς.
Αυτά τα μοτίβα δεν ξεκινούν τυχαία. Πολλοί από εμάς μάθαμε από νωρίς να προσαρμόζουμε τις ανάγκες μας, να κρύβουμε τα “θέλω” μας, να γινόμαστε πιο βολικοί, πιο αποδεκτοί, πιο ήσυχοι. Μάθαμε να καταλαβαίνουμε τους άλλους, να διαβάζουμε τις προσδοκίες τους, να ανταποκρινόμαστε σε ρόλους κι εξασκηθήκαμε τόσο πολύ να ακούμε τους γύρω μας, που αργήσαμε να ακούσουμε εμάς.
Κι ύστερα γίνεται τρόπος ζωής. Όχι επειδή είμαστε ανειλικρινείς ή αδύναμοι, αλλά επειδή ο άνθρωπος συνηθίζει ακόμη κι αυτό που τον περιορίζει, όταν του προσφέρει μια αίσθηση ασφάλειας.
Γιατί εδώ κρύβεται μια δύσκολη αλήθεια. Το ψέμα δεν είναι μόνο φόβος αλλά και βολή. Γνωρίζουμε, αλλά αρνούμαστε να πληρώσουμε το κόστος της αλήθειας.
Κι η αλήθεια, ας μην ωραιοποιούμε τα πράγματα, έχει τίμημα.
Δεν είναι πάντα λυτρωτική από την πρώτη στιγμή. Μπορεί να σε φέρει σε σύγκρουση με ανθρώπους που είχαν συνηθίσει μια πιο βολική εκδοχή σου. Μπορεί να σε αναγκάσει να παραδεχτείς ότι μια επιλογή δεν σε εκφράζει πια. Μπορεί να σε φέρει αντιμέτωπο με αποφάσεις που δεν μπορείς πια να αναβάλεις. Μπορεί να σε κάνει να χάσεις ρόλους, βεβαιότητες, σταθερές, ακόμη και την εικόνα που είχες χτίσει για τον εαυτό σου.
Γι’αυτό πολλοί άνθρωποι δεν αποφεύγουν την αλήθεια επειδή δεν την βλέπουν. Την αποφεύγουν επειδή καταλαβαίνουν, έστω και ασυνείδητα, ότι η αλήθεια ζητά αλλαγή κι η αλλαγή δεν έρχεται ποτέ δωρεάν.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά.
Το να είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου δεν σημαίνει ότι του ασκείς σκληρή κριτική. Τον μαστιγώνεις, τον τιμωρείς για όσα δεν έκανε ή για όσα άργησε να καταλάβει. Σημαίνει ότι τον κοιτάζεις με σεβασμό. Με καθαρότητα. Χωρίς τα φίλτρα μιας επίπλαστης εικόνας και χωρίς τις βολικές εξηγήσεις που απλώς αναβάλλουν τη συνάντηση με την αλήθεια.
Σε αυτό το σημείο υπάρχει μια σύγχιση που επίσης χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε. Η αλήθεια δεν είναι αγένεια. Δεν είναι το δικαίωμα να πληγώνεις τον άλλον και μετά να το βαφτίζεις ειλικρίνεια. Πόσες φορές δεν ακούσαμε το γνωστό “εγώ απλώς είπα την αλήθεια” ύστερα από μια σκληρή συμπεριφορά που μας πλήγωσε;
Η πραγματική ειλικρίνεια δεν είναι όπλο προς τα έξω. Είναι πρώτα μια πράξη εσωτερικής εντιμότητας. Γιατί όταν σταματάς να λες βολικά ψέματα στον εαυτό σου δεν γίνεσαι σκληρός αλλά πιο καθαρός. Κι όσο γίνεσαι πιο καθαρός, σταματάς να ζεις μόνο για να ανταποκρίνεσαι στις προσδοκίες των άλλων.
Στο τέλος, δεν πρόκειται για μια ζωή χωρίς φόβο, χωρίς αντιφάσεις ή χωρίς απώλειες. Πρόκειται για μια ζωή στην οποία δεν χρειάζεται να πείθεις συνεχώς τον εαυτό σου ότι είναι καλά, όταν το μέσα σου ζητά επίμονα να ακουστεί. Γιατί το τίμημα του ψεύδους είναι η σταδιακή απώλεια του εαυτού μας. Και το τίμημα της αλήθειας μπορεί στην αρχή να μοιάζει βαρύ, γιατί συχνά περνάει μέσα από απώλειες, συγκρούσεις και δύσκολες αποφάσεις, όμως το δώρο της είναι πολύ μεγαλύτερο.
Είναι η επαφή με τον εαυτό μας, με ευγένεια, με σεβασμό αλλά πάνω απ’όλα, με ελευθερία.
Οι σκέψεις αυτές γεννήθηκαν με αφορμή το webinar του Δρ. Γιώργου Καραθάνου στο Ελληνικό Ινστιτούτο Coaching με θέμα το Truthfulness, το οποίο άνοιξε ένα βαθύτερο κύκλο προσωπικού και επαγγελματικού προβληματισμού.
