Την κατάσταση που διαμορφώνεται όσον αφορά στο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας- Κύπρου αναλύει στη HuffPost Greece ο ναύαρχος ε.α. Στέλιος Φενέκος.
Πρώτη πράξη: Η ανάληψη του έργου χωρίς επαρκή γεωπολιτική προβλεπτικότητα (foresight), ολοκληρωμένο νομικό, διπλωματικό, επιχειρησιακό και οικονομικό σχεδιασμό. Η τουρκική αντίδραση ήταν προβλέψιμη, αλλά δεν αντιμετωπίστηκε εγκαίρως με κατάλληλη προετοιμασία.
Δεύτερη πράξη: Η κρίση της Κάσου το 2024. Οι πολεμικές μονάδες αποχώρησαν, αλλά οι έρευνες διακόπηκαν. Η στρατιωτική αποκλιμάκωση δεν απέτρεψε τον τουρκικό εξαναγκασμό.
Τρίτη πράξη: Ο σημερινός στρατηγικός εγκλωβισμός, με καθυστερήσεις, οικονομικές επιβαρύνσεις και κίνδυνο επανάληψης της κρίσης.
«Θέλετε πόλεμο; Και αν βγουν οι τουρκικές φρεγάτες;»
Όχι, δεν θέλουμε πόλεμο. Αλλά η αποφυγή του δεν μπορεί να συνεπάγεται αποδοχή τουρκικού δικαιώματος παρεμπόδισης. Απαιτείται διαβαθμισμένη προστασία των εργασιών, ενισχυμένη Ακτοφυλακή, ετοιμότητα του Πολεμικού Ναυτικού και αποφυγή άσκοπης κλιμάκωσης.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι η ορθή νομική και διπλωματική θεμελίωση.
Η Ελλάδα διαθέτει δικαιώματα υφαλοκρηπίδας ανεξάρτητα από την κατάθεση συντεταγμένων στον ΟΗΕ. Η τουρκική κατάθεση δεν νομιμοποιεί αυτομάτως τις διεκδικήσεις της.
Παράλληλα, το άρθρο 79 της UNCLOS κατοχυρώνει καταρχήν την ελευθερία πόντισης καλωδίων πέραν της χωρικής θάλασσας, χωρίς γενική απαίτηση άδειας παράκτιου κράτους. Οι προκαταρκτικές έρευνες χρειάζονται ακριβή τεχνικονομικό χαρακτηρισμό.
Η ελληνική θέση πρέπει να στηρίζεται σε αυτή τη διάκριση, όχι αποκλειστικά στο «μόνο εμείς δίνουμε άδεια», που χρησιμοποιείται και αντιστρόφως από την Τουρκία, βασιζόμενη στις διεκδικήσεις της στην υφαλοκρηπίδα.
Κρίσιμη είναι και η ορθή διαχείριση των NAVTEX. Οι ναυτιλιακές αναγγελίες αποτελούν μέσα ενημέρωσης και ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, όχι πράξεις αναγνώρισης κυριαρχίας ή οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών. Η έκδοσή τους πρέπει να συνδέεται με την αρμοδιότητα της κατάλληλης υπηρεσίας, τη φύση των εργασιών και τις περιοχές ναυτιλιακής προειδοποίησης, χωρίς να συγχέεται με την αδειοδότηση ερευνών. Απαιτούνται βέβαια συντονισμός με το γαλλικό ερευνητικό πλοίο και την Γαλλία, σαφείς συντεταγμένες, ακριβής περιγραφή δραστηριοτήτων και κατάλληλη αντιμετώπιση ενδεχόμενων τουρκικών αντι-NAVTEX. Η Ελλάδα οφείλει να αποφεύγει διατυπώσεις που θα μπορούσαν να ενισχύσουν εμμέσως την τουρκική αξίωση αποκλειστικής έγκρισης εργασιών σε αμφισβητούμενες περιοχές.
Είναι σημαντικό να υπάρξει συντονισμένη ευρωπαϊκή πίεση, αξιοποίηση των ευρωτουρκικών δεσμεύσεων και αξιόπιστος σχεδιασμός ολοκλήρωσης.
