Στις 23 Σεπτεμβρίου 1974 η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή εξέδωσε το νομοθετικό διάταγμα 59/1974, επιτρέποντας την επαναλειτουργία πολιτικών κομμάτων, ανάμεσά τους και το ΚΚΕ. Ο αναγκαστικός νόμος 509/1947 καταργήθηκε και τερματίστηκε ο 27χρονος θεσμικός αποκλεισμός του κόμματος. Η πράξη αποτέλεσε μέρος της αποκατάστασης της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας μετά τη δικτατορία.
Από το ΣΕΚΕ στην Κατοχή και στον Εμφύλιο
Το κόμμα ιδρύθηκε στον Πειραιά τον Νοέμβριο του 1918 ως Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (ΣΕΚΕ). Το 1924 υιοθέτησε την ονομασία Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας. Στη δικτατορία Μεταξά στελέχη του φυλακίστηκαν και εξορίστηκαν. Κατά την Κατοχή είχε κεντρικό ρόλο στη συγκρότηση του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Ακολούθησαν τα Δεκεμβριανά, η Βάρκιζα και ο Εμφύλιος του 1946–1949, με τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας υπό την καθοδήγησή του. Μετά την ήττα του ΔΣΕ, χιλιάδες άνθρωποι κατέφυγαν ως πολιτικοί πρόσφυγες σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
Ο νόμος 509, η παρανομία και η Μεταπολίτευση
Ο Α.Ν. 509 του Δεκεμβρίου 1947 έθεσε εκτός νόμου το ΚΚΕ και άλλες οργανώσεις. Οι φυλακές, οι εκτοπίσεις στη Μακρόνησο, στη Γυάρο και στον Άη Στράτη, καθώς και οι εκτελέσεις του Νίκου Μπελογιάννη το 1952 και του Νίκου Πλουμπίδη το 1954, σημάδεψαν την περίοδο. Η ΕΔΑ αποτέλεσε νόμιμο χώρο έκφρασης της Αριστεράς και το 1958 έλαβε 24,42%, αναδεικνυόμενη αξιωματική αντιπολίτευση. Το 1968 το ΚΚΕ διασπάστηκε και προέκυψε το ΚΚΕ Εσωτερικού. Μετά την πτώση της χούντας, το διάταγμα της 23ης Σεπτεμβρίου 1974 επέτρεψε τη νόμιμη συμμετοχή όλων των κομμάτων.
Οι γενικοί γραμματείς
Σημαντικές ηγετικές φυσιογνωμίες υπήρξαν οι Παντελής Πουλιόπουλος, Ανδρόνικος Χαϊτάς, Νίκος Ζαχαριάδης (1931–1956), Απόστολος Γκρόζος (1956–1957), Κώστας Κολιγιάννης (1957–1972), Χαρίλαος Φλωράκης (1972–1989), Γρηγόρης Φαράκος (1989–1991), Αλέκα Παπαρήγα (1991–2013) και Δημήτρης Κουτσούμπας (από το 2013).
Η Παπαρήγα ήταν η πρώτη γυναίκα γενική γραμματέας του ΚΚΕ. Ο Φλωράκης συνδέθηκε με τη μεταπολιτευτική επάνοδο και την περίοδο του Συνασπισμού. Το 1991 το ΚΚΕ αποχώρησε από τον Συνασπισμό εν μέσω βαθιών πολιτικών διαφωνιών.
Η διαδρομή στην κάλπη και στη Βουλή
Το 1974 η Ενωμένη Αριστερά, στην οποία συμμετείχε το ΚΚΕ, έλαβε 9,47% και 8 έδρες. Το 1977 το ΚΚΕ συγκέντρωσε αυτοτελώς 9,36% και 11 έδρες· το 1981 10,93% και 13· το 1985 9,89% και 12.
Ο Συνασπισμός, όχι το ΚΚΕ αυτοτελώς, έλαβε 13,10% τον Ιούνιο 1989 και 10,97% τον Νοέμβριο 1989. Το ΚΚΕ συγκέντρωσε 4,54% το 1993, 5,61% το 1996, 5,52% το 2000, 5,90% το 2004, 8,15% το 2007 και 7,54% το 2009. Τον Μάιο 2012 έλαβε 8,48%, τον Ιούνιο 2012 4,50%, τον Ιανουάριο 2015 5,47%, τον Σεπτέμβριο 2015 5,55% και το 2019 5,30%. Τον Μάιο 2023 έλαβε 7,23% και 26 έδρες, ενώ τον Ιούνιο 2023 7,69% και 21 έδρες.
Τα ποσοστά των συνασπισμών του 1974 και του 1989 δεν αποτελούν αυτοτελή αποτελέσματα του ΚΚΕ.
Ο Περισσός και το ιστορικό αρχείο
Τα κεντρικά γραφεία της Κεντρικής Επιτροπής βρίσκονται στη λεωφόρο Ηρακλείου 145, στον Περισσό της Νέας Ιωνίας. Το συγκρότημα εγκαινιάστηκε το 1991 και ο «Περισσός» καθιερώθηκε ως δημοσιογραφική αναφορά στην ηγεσία του κόμματος. Στεγάζει πολιτικές υπηρεσίες και σημαντικό ιστορικό αρχειακό υλικό.
Ριζοσπάστης, 902, Οδηγητής και Σύγχρονη Εποχή
Ο «Ριζοσπάστης», με αφετηρία το 1916, συνδέθηκε με το ΣΕΚΕ το 1921 και συνέχισε κατά περιόδους παράνομα. Το πρώτο νόμιμο φύλλο του μετά τη Μεταπολίτευση κυκλοφόρησε στις 25 Σεπτεμβρίου 1974. Ο ραδιοφωνικός «902 Αριστερά στα FM» ξεκίνησε το 1989 και ακολούθησε ο τηλεοπτικός σταθμός. Η ραδιοτηλεοπτική επιχείρηση πωλήθηκε το 2013, ενώ η ειδησεογραφική ιστοσελίδα 902.gr παρέμεινε στο ΚΚΕ. Η ΚΝΕ, που ιδρύθηκε το 1968, εκδίδει τον «Οδηγητή» και οργανώνει το ετήσιο Φεστιβάλ ΚΝΕ–Οδηγητή. Η «Σύγχρονη Εποχή» εκδίδει έργα πολιτικής θεωρίας, ιστορίας και λογοτεχνίας.
Το ΚΚΕ σήμερα
Το κόμμα διατηρεί κοινοβουλευτική, συνδικαλιστική και αυτοδιοικητική παρουσία. Υποστηρίζει την κοινωνικοποίηση των βασικών μέσων παραγωγής και την αποδέσμευση από ΕΕ και ΝΑΤΟ, συνδέοντάς την με τη δική του πρόταση για εργατική εξουσία. Στις 23 Σεπτεμβρίου 2026 συμπληρώνονται 52 χρόνια από τη νομιμοποίησή του: μια επέτειος που θυμίζει τη σημασία της ελεύθερης λειτουργίας όλων των πολιτικών κομμάτων.
Πηγές και ενεργοί σύνδεσμοι
Βουλή των Ελλήνων – ιστορικό Μεταπολίτευσης
