Με μία ηχηρή παρέμβαση προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, λίγες ώρες πριν από την σημερινή έκτακτη τηλεδιάσκεψη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το μεταναστευτικό, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητά να αλλάξει το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για τις περιπτώσεις στις οποίες οι μαζικές μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται ως μέσο πίεσης και γεωπολιτικού εκβιασμού.
Σε άρθρο του στο Politico, ο Έλληνας πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η Ευρώπη δεν βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη μόνο με μία ανθρωπιστική κρίση ή με ένα ζήτημα διαχείρισης συνόρων. Αντιμετωπίζει, όπως επισημαίνει, μία νέα μορφή υβριδικής απειλής, κατά την οποία κράτη, οργανωμένα δίκτυα ή άλλοι παράγοντες μπορούν να κατευθύνουν μαζικά ανθρώπους προς τα ευρωπαϊκά σύνορα, με στόχο να αποσταθεροποιήσουν χώρες και να αποσπάσουν πολιτικές παραχωρήσεις.
Η παρέμβαση του πρωθυπουργού γίνεται την ώρα που οι Ευρωπαίοι υπουργοί Εσωτερικών και Μετανάστευσης συνεδριάζουν εκτάκτως μέσω τηλεδιάσκεψης, μετά τις μαζικές αφίξεις μεταναστών στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα από την πλευρά του Μαρόκου. Στη συζήτηση την Ελλάδα εκπροσωπεί ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.
Η προειδοποίηση Μητσοτάκη προς την Ευρώπη
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογραμμίζει ότι το περιβάλλον ασφαλείας στην Ευρώπη έχει αλλάξει ριζικά. Πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές, τις κυβερνοεπιθέσεις και τις επιχειρήσεις παραπληροφόρησης, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται πλέον να αντιμετωπίσει και τη σκόπιμη εργαλειοποίηση της ανθρώπινης μετακίνησης.
Κατά τον πρωθυπουργό, στόχος τέτοιων ενεργειών είναι να δοκιμαστεί η ανθεκτικότητα των κρατών-μελών, να δημιουργηθούν εσωτερικές πολιτικές εντάσεις και να υπονομευθεί η συνοχή της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τα γεγονότα στη Θέουτα αποτελούν, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, ακόμη μία προειδοποίηση ότι οι μαζικές αφίξεις δεν είναι πάντοτε αυθόρμητες. Μπορεί να οργανώνονται ή να διευκολύνονται με τρόπο που δημιουργεί τετελεσμένα και ασκεί ασφυκτική πίεση στις χώρες πρώτης υποδοχής.
Έβρος, Λευκορωσία και Θέουτα
Ο πρωθυπουργός υπενθυμίζει ότι η Ευρώπη έχει ήδη αντιμετωπίσει ανάλογες καταστάσεις.
Η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας τέτοιας κρίσης τον Μάρτιο του 2020, όταν χιλιάδες άνθρωποι μετακινήθηκαν οργανωμένα προς τα ελληνοτουρκικά σύνορα στον Έβρο, μετά την απόφαση της Άγκυρας να ανακοινώσει ότι δεν θα εμπόδιζε πλέον τη μετάβασή τους προς την Ευρώπη.
Ανάλογη πίεση δέχθηκαν το 2021 η Πολωνία, η Λιθουανία και η Λετονία στα σύνορά τους με τη Λευκορωσία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν ήταν μια σταδιακή αύξηση των μεταναστευτικών ροών, αλλά αιφνίδιες και συντονισμένες μετακινήσεις χιλιάδων ανθρώπων μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Το ίδιο ενδεχόμενο καλείται πλέον να εξετάσει η Ευρωπαϊκή Ένωση και μετά τα γεγονότα στη Θέουτα, χωρίς, πάντως, να έχει αποδειχθεί ακόμη τι ακριβώς προκάλεσε τη μαζική κίνηση προς τα ισπανικά σύνορα.
«Το Σύμφωνο Μετανάστευσης δεν αρκεί»
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναγνωρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα με το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Εκτιμά, ωστόσο, ότι οι προβλέψεις του αφορούν κυρίως καταστάσεις οι οποίες, έστω και δύσκολα, παραμένουν διαχειρίσιμες.
Δεν καλύπτουν επαρκώς, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, τις ακραίες περιπτώσεις στις οποίες δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι μπορεί να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ημέρες σε ένα συγκεκριμένο σημείο των εξωτερικών συνόρων.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, τα συστήματα καταγραφής, υποδοχής και εξέτασης αιτήσεων ασύλου κινδυνεύουν να καταρρεύσουν. Παράλληλα, δημιουργούνται πιέσεις στη λειτουργία της ζώνης Σένγκεν και ενισχύεται η δυσπιστία των πολιτών απέναντι στην ικανότητα της Ευρώπης να προστατεύσει αποτελεσματικά τα σύνορά της.
Ειδικό ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης
Η βασική πρόταση του πρωθυπουργού είναι η δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού, ο οποίος θα ενεργοποιείται όταν ένα κράτος-μέλος βρίσκεται αντιμέτωπο με μαζική και εργαλειοποιημένη μεταναστευτική πίεση.
Η ενεργοποίησή του δεν θα πρέπει να εξαρτάται από αυθαίρετες πολιτικές αποφάσεις, αλλά από σαφή και αντικειμενικά κριτήρια. Σε αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται:
η ταχύτητα και η κλίμακα των αφίξεων, οι πραγματικές δυνατότητες υποδοχής της χώρας, οι ενδείξεις οργανωμένου συντονισμού και η πιθανή εμπλοκή τρίτων κρατών ή εγκληματικών δικτύων.
Μόλις ο μηχανισμός ενεργοποιείται, η χώρα που δέχεται την πίεση θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εφαρμόζει προσωρινά ειδικές διαδικασίες, πάντα υπό την εποπτεία και μέσα στο νομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Προσωρινή αναστολή νέων αιτήσεων ασύλου
Η σημαντικότερη και πολιτικά πιο βαριά πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη αφορά τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής νέων αιτήσεων ασύλου.
Ο πρωθυπουργός προτείνει, σε ακραίες και σαφώς προσδιορισμένες περιπτώσεις δυσανάλογης πίεσης, τα κράτη-μέλη να μπορούν να αναστέλλουν προσωρινά την κατάθεση αιτημάτων ασύλου από όσους μόλις έχουν φτάσει στα σύνορά τους.
Παράλληλα, θα πρέπει να επιταχύνονται οι διαδικασίες επιστροφής όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, ιδιαίτερα όταν προέρχονται από χώρες με πολύ χαμηλά ποσοστά αποδοχής αιτημάτων ασύλου.
Κατά τον Κυριάκο Μητσοτάκη, η πρόταση αυτή δεν αποτελεί εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών αξιών, αλλά προσαρμογή στις νέες συνθήκες ασφαλείας.
Σεβασμός στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο
Ο πρωθυπουργός ξεκαθαρίζει ότι οποιαδήποτε έκτακτα μέτρα θα πρέπει να είναι απολύτως προσωρινά, αναλογικά και αυστηρά ελεγχόμενα.
Θα πρέπει επίσης να εφαρμόζονται με πλήρη σεβασμό στο ευρωπαϊκό δίκαιο, στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και στην αρχή της μη επαναπροώθησης ανθρώπων προς χώρες στις οποίες κινδυνεύουν.
Η Αθήνα επιδιώκει, με τον τρόπο αυτό, να ισορροπήσει ανάμεσα στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στην ανάγκη να μην καταστούν τα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης ευάλωτα σε σχεδιασμένες επιχειρήσεις μαζικής πίεσης.
Αυτόματη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη
Στο σχέδιο Μητσοτάκη περιλαμβάνεται και η αυτόματη ενεργοποίηση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης προς το κράτος που δέχεται τη μαζική πίεση.
Η συνδρομή θα πρέπει να περιλαμβάνει επιχειρησιακή υποστήριξη από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, ενίσχυση της φύλαξης των συνόρων, χρηματοδοτική και τεχνική βοήθεια, αλλά και κοινές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επιστροφών.
Το μήνυμα του πρωθυπουργού είναι ότι καμία χώρα πρώτης γραμμής δεν μπορεί να αφήνεται μόνη της να αντιμετωπίσει μία κρίση, η οποία δεν αφορά μόνο τα εθνικά της σύνορα αλλά τα σύνορα ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ελληνική θέση στη σημερινή σύσκεψη
Η Ελλάδα προσέρχεται στην ευρωπαϊκή τηλεδιάσκεψη ζητώντας αυστηρότερη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων, περιορισμό των παραγόντων που καθιστούν ορισμένες χώρες προορισμό παράτυπης μετανάστευσης και περισσότερες επιστροφές προς τρίτες χώρες.
Η Αθήνα αναμένεται να επισημάνει ότι το υφιστάμενο Σύμφωνο Μετανάστευσης μπορεί να λειτουργεί σε κανονικές συνθήκες, αλλά παρουσιάζει σοβαρές αδυναμίες όταν εκδηλώνεται μια αιφνίδια και μαζική κρίση.
Η ελληνική θέση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της εμπειρίας του Έβρου, αλλά και των πρόσφατων αυξημένων αφίξεων από τη Λιβύη προς την Κρήτη.
Το μήνυμα προς τις Βρυξέλλες
Με την παρέμβασή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχειρεί να μεταφέρει το μεταναστευτικό από το πεδίο της απλής διαχείρισης στο πεδίο της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Το βασικό μήνυμα προς τις Βρυξέλλες είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει εγκαίρως τα νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία που θα της επιτρέπουν να αντιδρά όταν η ανθρώπινη δυστυχία μετατρέπεται σε όπλο στα χέρια κρατών, διακινητών ή οργανωμένων δικτύων.
Διαφορετικά, προειδοποιεί ο πρωθυπουργός, οι χώρες πρώτης υποδοχής θα παραμένουν εκτεθειμένες, οι εσωτερικές διαφωνίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα βαθαίνουν και η εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων πολιτών προς τους θεσμούς θα συνεχίσει να υποχωρεί.
