Το θαλάσσιο drone που εντοπίστηκε στη Λευκάδα δεν είναι απλώς ένα ακόμη «περιστατικό ασφαλείας». Είναι ένα πολιτικό, διπλωματικό και επιχειρησιακό επεισόδιο που φέρνει τον πόλεμο της Ουκρανίας επικίνδυνα κοντά σε ελληνικά νερά. Και γι’ αυτό η κυβέρνηση δεν μπορεί να περιορίζεται σε δηλώσεις προς τους Ευρωπαίους εταίρους, αφήνοντας στο σκοτάδι την ελληνική Βουλή και τους πολίτες.
Η αποκάλυψη του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια ότι το μη επανδρωμένο θαλάσσιο σκάφος που εντοπίστηκε στην Ελλάδα είναι ουκρανικό αλλάζει την κλίμακα του ζητήματος.
Δεν μιλάμε πλέον για ένα άγνωστης προέλευσης αντικείμενο που παρασύρθηκε στη θάλασσα. Μιλάμε για πολεμικό υλικό, με πιθανή επιχειρησιακή αποστολή, που βρέθηκε σε ελληνικό θαλάσσιο χώρο ή πάντως σε περιοχή άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος. Μιλάμε για ένα μέσο που, σύμφωνα με τις ίδιες τις κυβερνητικές δηλώσεις, επηρεάζει την ασφάλεια και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Άρα το ερώτημα δεν είναι μόνο «από πού ήρθε». Είναι και «ποιος γνώριζε», «πότε το γνώριζε», «τι ειπώθηκε στους Ουκρανούς» και «τι ακριβώς προτίθεται να κάνει η Αθήνα».
Διότι εδώ αρχίζει το πραγματικό πολιτικό ζήτημα.
Ο υπουργός Άμυνας ενημερώνει τους Ευρωπαίους ομολόγους του. Ενημερώνει, παρουσία μέσω τηλεδιάσκεψης, και τον Ουκρανό ομόλογό του. Ο υπουργός Εξωτερικών μιλά για «ιδιαίτερα σοβαρό περιστατικό» και δηλώνει ότι η Μεσόγειος δεν θα καταστεί θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων. Ο υφυπουργός Ναυτιλίας περιγράφει σενάρια που παραπέμπουν σε ουκρανική επιχειρησιακή δράση κατά ρωσικών πλοίων.
Και όμως, η αρμόδια Επιτροπή Εξωτερικών και Άμυνας της Βουλής δεν έχει, τουλάχιστον μέχρι τώρα, ενημερωθεί με τον τρόπο που επιβάλλει η σοβαρότητα της υπόθεσης.
Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι πυρήνας της δημοκρατικής λειτουργίας.
Η κυβέρνηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει ένα τέτοιο επεισόδιο ως υπόθεση κλειστού διπλωματικού κύκλου. Δεν μπορεί να ενημερώνονται πρώτα οι Ευρωπαίοι, οι σύμμαχοι, οι συνομιλητές στο ΝΑΤΟ ή στην ΕΕ, και η ελληνική Βουλή να περιμένει τις διαρροές, τις δηλώσεις και τις αποσπασματικές τοποθετήσεις.
Η Ελλάδα είναι χώρα πρώτης γραμμής στη Μεσόγειο. Είναι ναυτιλιακή δύναμη. Έχει ζωτικά συμφέροντα στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα. Έχει ανοιχτά ζητήματα ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο. Έχει απέναντί της μια Τουρκία που παρακολουθεί, καταγράφει και αξιοποιεί κάθε κενό, κάθε ασάφεια, κάθε αδυναμία.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η παρουσία ενός ουκρανικού θαλάσσιου drone κοντά στην Ελλάδα δεν είναι «τεχνικό συμβάν». Είναι γεωπολιτικό μήνυμα, ακόμη κι αν κανείς δεν έχει ακόμη ξεκαθαρίσει ποιος το έστειλε, ποιος το καθοδήγησε, ποιος το έχασε ή ποιος το αξιοποιεί.
Και εδώ βρίσκεται το πιο ανησυχητικό σημείο: η κυβέρνηση ζητά εμπιστοσύνη, χωρίς να προσφέρει επαρκή ενημέρωση.
Κανείς δεν ζητά να δημοσιοποιηθούν επιχειρησιακά απόρρητα. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν θα απαιτούσε να εκτεθούν τεχνικά στοιχεία που αφορούν την άμυνα, τις υπηρεσίες πληροφοριών ή τις δυνατότητες εντοπισμού και ανάλυσης τέτοιων συστημάτων.
Αλλά άλλο το απόρρητο και άλλο το σκοτάδι.
Η Βουλή μπορεί και πρέπει να ενημερώνεται θεσμικά, ακόμη και σε κλειστή συνεδρίαση. Οι πολιτικές δυνάμεις μπορούν και πρέπει να γνωρίζουν τα βασικά: ποια είναι η εκτίμηση της κυβέρνησης, τι διαβήματα έχουν γίνει, τι απαντήσεις ζητήθηκαν από την ουκρανική πλευρά, ποια μέτρα λαμβάνονται για την ελληνική ναυσιπλοΐα και τι σημαίνει το περιστατικό για τη στάση της χώρας απέναντι σε τρίτες δυνάμεις.
Διότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την Ουκρανία. Αφορά και τη Ρωσία. Αφορά τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο». Αφορά πιθανές επιχειρήσεις τρίτων δυνάμεων σε θαλάσσιες ζώνες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με ελληνικά συμφέροντα. Ας μην αποκλείουμε την Τουρκία. Αφορά, τελικά, το αν η Μεσόγειος μετατρέπεται σταδιακά σε προέκταση του πολέμου, χωρίς οι κοινωνίες και τα κοινοβούλια να το πληροφορούνται εγκαίρως.
Η Ελλάδα έχει σταθεί στο πλευρό της Ουκρανίας από την πρώτη στιγμή της ρωσικής εισβολής. Αυτό είναι σαφές. Όμως άλλο η πολιτική, διπλωματική και αμυντική στήριξη μιας χώρας που δέχθηκε εισβολή και άλλο η ανοχή, η άγνοια ή η αδυναμία ελέγχου πολεμικών -επιχειρησιακών μέσων στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή της Ελλάδας.
Αν οι Ουκρανοί έδρασαν χωρίς ενημέρωση της Αθήνας, η κυβέρνηση οφείλει να το πει καθαρά και να ζητήσει εξηγήσεις.
Αν υπήρξε οποιαδήποτε προηγούμενη γνώση, συνεννόηση ή επιχειρησιακή εκτίμηση, τότε η κυβέρνηση οφείλει ακόμη περισσότερο να εξηγήσει τι ακριβώς συνέβη, σε ποιο επίπεδο και με ποιες εγγυήσεις για την ασφάλεια της χώρας.
Και αν το περιστατικό εντάσσεται σε ένα ευρύτερο παιχνίδι τρίτων δυνάμεων, τότε η Αθήνα δεν μπορεί να αρκεστεί σε γενικές δηλώσεις περί «ελευθερίας της ναυσιπλοΐας». Χρειάζεται σαφής στρατηγική, όχι επικοινωνιακή διαχείριση.
Το πιο επικίνδυνο σε τέτοιες υποθέσεις δεν είναι πάντα το ίδιο το αντικείμενο που εντοπίζεται. Είναι η αίσθηση ότι το κράτος αντιδρά εκ των υστέρων, ότι οι εξελίξεις το προσπερνούν, ότι η ενημέρωση γίνεται τμηματικά και ότι οι κρίσιμες απαντήσεις δίνονται περισσότερο προς τα έξω παρά προς το εσωτερικό.
Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να χειρίζεται με προσοχή μια τόσο ευαίσθητη υπόθεση. Δεν έχει όμως δικαίωμα να υποτιμά τη θεσμική λογοδοσία.
Ούτε ο υπουργός Εξωτερικών ούτε ο υπουργός Άμυνας μπορούν να αφήνουν ένα τέτοιο θέμα σε γκρίζες ζώνες. Και οι δύο οφείλουν να ενημερώσουν άμεσα την Επιτροπή Εξωτερικών και Άμυνας της Βουλής. Όχι όταν ολοκληρωθούν όλες οι έρευνες, όχι όταν εξαντληθεί ο κύκλος των ευρωπαϊκών επαφών, όχι όταν το θέμα ξεχαστεί από την επικαιρότητα.
Τώρα.
Γιατί όταν ένα ουκρανικό θαλάσσιο drone εμφανίζεται στο Ιόνιο, το πρόβλημα δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι πολιτικό. Είναι θεσμικό. Είναι εθνικό.
Και σε τέτοια ζητήματα, η δημοκρατία δεν ενημερώνεται τελευταία. Πρέπει να ενημερώνεται πρώτη.
