Η ιδέα ότι η γήρανση μπορεί να αντιστραφεί έμοιαζε μέχρι πρόσφατα με επιστημονική φαντασία. Σήμερα όμως, ένα τολμηρό πείραμα φέρνει αυτό το σενάριο πιο κοντά στην πραγματικότητα, καθώς επιστήμονες ετοιμάζονται να δοκιμάσουν σε ανθρώπους μια μέθοδο που επιχειρεί να «γυρίσει πίσω τον χρόνο» μέσα στα ίδια τα κύτταρα.
Ο Yuancheng Ryan Lu κρατούσε την ανάσα του καθώς περίμενε τον συνάδελφό του να ρυθμίσει το μικροσκόπιο. Μπροστά τους βρίσκονταν κύτταρα από τον αμφιβληστροειδή, αποτέλεσμα μιας προσπάθειας που θα μπορούσε να αλλάξει τα πάντα: να κάνει τα γερασμένα κύτταρα να ξανανιώσουν.
Αν το πείραμα πετύχαινε, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την αποκατάσταση της όρασης σε ανθρώπους με γλαύκωμα μια ασθένεια που καταστρέφει το οπτικό νεύρο με την ηλικία. Και όχι μόνο αυτό. Στο μέλλον, ίσως να μπορούσε να εφαρμοστεί και σε άλλα όργανα, όπως τα νεφρά, το ήπαρ ή ακόμα και ο εγκέφαλος.
Ο Lu είχε περάσει τρία χρόνια αποτυγχάνοντας. Αυτή τη φορά όμως ήταν διαφορετικά. Είχε εισάγει τρία συγκεκριμένα γονίδια σε μάτια ποντικών, με στόχο να επαναφέρει τα κύτταρα σε πιο νεανική κατάσταση. Κοιτάζοντας στο μικροσκόπιο, πίστεψε ότι έβλεπε νέα ανάπτυξη. Ζήτησε επιβεβαίωση. «Ήμουν πολύ αγχωμένος», θυμάται σήμερα.
Όταν επιβεβαιώθηκε, ξέσπασε σε πανηγυρισμούς μαζί με την ομάδα του. Παρ’ όλα αυτά, παρέμενε επιφυλακτικός.
Η έρευνα του Lu ανήκει σε ένα ευρύτερο επιστημονικό ρεύμα που προσπαθεί να «μερικώς επαναπρογραμματίσει» τα κύτταρα ώστε να γίνουν πιο νεανικά. Επτά χρόνια μετά, αυτή η ιδέα φτάνει σε ένα κρίσιμο σημείο: μια κλινική δοκιμή σε ανθρώπους αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στη χρονιά.
Το βασικό ερώτημα είναι απλό αλλά τεράστιο: μπορούν τα γερασμένα κύτταρα να γίνουν ξανά νέα με ασφάλεια;
Αν η απάντηση είναι ναι, τότε αλλάζει όλη η αντίληψη για τη γήρανση. Θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναζωογόνηση οργάνων ή, στην πιο αισιόδοξη εκδοχή, ολόκληρου του σώματος.
Υπάρχουν όμως και σοβαροί κίνδυνοι. Αν τα κύτταρα χάσουν τον έλεγχο, μπορεί να χάσουν την ταυτότητά τους και να γίνουν καρκινικά.
Η ιστορία ξεκινά το 2006, όταν ο επιστήμονας Shinya Yamanaka ανακάλυψε ότι τέσσερις πρωτεΐνες μπορούν να μετατρέψουν ένα ενήλικο κύτταρο σε ένα ευέλικτο βλαστοκύτταρο. Αυτές οι πρωτεΐνες έγιναν γνωστές ως «παράγοντες Yamanaka» και θεωρήθηκαν επανάσταση στην ιατρική.
Αργότερα, κάποιοι ερευνητές σκέφτηκαν κάτι διαφορετικό: αντί να μετατρέψουν πλήρως τα κύτταρα, να τα «γυρίσουν πίσω» μόνο λίγο αρκετά ώστε να γίνουν νεότερα, αλλά χωρίς να χάσουν τη λειτουργία τους.
Το 2016, μια μελέτη σε ποντίκια έδειξε ότι αυτή η προσέγγιση μπορούσε να παρατείνει τη ζωή και να βελτιώσει την αναγέννηση ιστών. Ακολούθησαν πολλές ακόμη έρευνες που έδειξαν θετικά αποτελέσματα σε δέρμα, μύες, καρδιά και ακόμη και στη μνήμη.
Για λόγους ασφάλειας, οι επιστήμονες αφαίρεσαν έναν από τους τέσσερις παράγοντες, τον c-Myc, που σχετίζεται με τον καρκίνο. Σε πειράματα, η χρήση μόνο τριών παραγόντων φάνηκε να βελτιώνει την υγεία και τη διάρκεια ζωής των ποντικών χωρίς να προκαλεί όγκους αν και οι αμφιβολίες παραμένουν.
Η προοπτική αυτή έχει ήδη προσελκύσει τεράστιες επενδύσεις δισεκατομμυρίων, με εταιρείες και επενδυτές από τη Silicon Valley να μπαίνουν δυναμικά στον χώρο.
Η πρώτη δοκιμή σε ανθρώπους αναμένεται να γίνει από την εταιρεία Life Biosciences. Η μέθοδος βασίζεται στη μεταφορά τριών παραγόντων Yamanaka στο μάτι ασθενών με γλαύκωμα, χρησιμοποιώντας έναν ιό. Τα γονίδια θα ενεργοποιούνται μόνο όταν οι ασθενείς παίρνουν ένα συγκεκριμένο αντιβιοτικό.
Η δοκιμή θα ξεκινήσει με μικρό αριθμό ασθενών και θα προχωρήσει προσεκτικά. Οι συμμετέχοντες θα παρακολουθούνται για τουλάχιστον πέντε χρόνια. Μέχρι τώρα, σε πειράματα με πιθήκους, δεν έχουν εντοπιστεί σοβαρές παρενέργειες όπως καρκίνος.
Το αν αυτή η τεχνολογία θα αποδειχθεί ασφαλής και αποτελεσματική στους ανθρώπους μένει να φανεί. Αλλά ένα είναι σίγουρο: η επιστήμη βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στο να απαντήσει αν μπορούμε πραγματικά να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω.
Με πληροφορίες από το Nature
