Μια παράξενη προσωπική εμπειρία που συνοδεύει τη δουλειά του ως ρεπόρτερ θεμάτων που έχουν να κάνουν με τη βιοϊατρική περιγράφει αρθρογράφος του Newscientist : συχνά εμφανίζει συμπτώματα παρόμοια με εκείνα των ασθενειών που μελετά. Όταν έγραφε για τη χρόνια ιγμορίτιδα, απέκτησε επίμονο συνάχι· όταν ασχολήθηκε με την απώλεια ακοής, πίστεψε ότι έχανε την ακοή του· ενώ κατά τη συγγραφή άρθρου για το ροχαλητό άρχισε να … ροχαλίζει περισσότερο από ποτέ. Συνήθως αυτά τα συμπτώματα εξαφανίζονταν όταν ολοκληρωνόταν το σχετικό άρθρο. Ωστόσο, μια εξαίρεση αποτέλεσε η χρόνια δυσκοιλιότητα, για την οποία έγραψε πριν από περίπου έναν χρόνο και η οποία εξακολουθεί να τον ταλαιπωρεί.
Παρά το γεγονός ότι η διατροφή, η ενυδάτωση και η σωματική του άσκηση παραμένουν σταθερές, η δυσκοιλιότητα επιμένει. Ο συγγραφέας αναρωτιέται αν η αιτία σχετίζεται με την ηλικία του. Ένα από τα χαρακτηριστικά της γήρανσης είναι η λεγόμενη δυσβίωση, δηλαδή η διαταραχή της φυσιολογικής ισορροπίας του μικροβιώματος του εντέρου. Αν και το μικροβίωμα παραμένει σχετικά σταθερό κατά το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής, με την πάροδο των χρόνων συχνά μεταβάλλεται προς το χειρότερο. Μία από τις συνέπειες αυτής της αλλαγής μπορεί να είναι η δυσκοιλιότητα, αλλά οι επιπτώσεις της δυσβίωσης εκτείνονται πολύ πέρα από αυτό το σύμπτωμα.
Η δυσβίωση είναι δύσκολο να οριστεί με ακρίβεια, επειδή το μικροβίωμα κάθε ανθρώπου είναι μοναδικό και επηρεάζεται από τη διατροφή, το περιβάλλον και το ιατρικό ιστορικό του. Γενικά, όμως, περιγράφει τη μετάβαση από ένα οικοσύστημα πλούσιο σε ωφέλιμους μικροοργανισμούς σε ένα όπου κυριαρχούν περισσότερο παθογόνα είδη. Μελέτες έχουν δείξει ότι η γήρανση συνδέεται με μείωση της μικροβιακής ποικιλότητας, ιδιαίτερα των «φιλικών» βακτηρίων που διασπούν τις φυτικές ίνες και παράγουν αντιφλεγμονώδεις ουσίες. Τη θέση τους συχνά καταλαμβάνουν πιο επιθετικά βακτήρια, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται ομάδες που περιλαμβάνουν στελέχη όπως το E. coli, η Salmonella και η Shigella.
Μία από τις γνωστές αιτίες της δυσβίωσης είναι η γήρανση των ανοσοποιητικών κυττάρων που βρίσκονται στο τοίχωμα του παχέος εντέρου. Τα κύτταρα αυτά συμβάλλουν στη διατήρηση των ωφέλιμων μικροβίων και στον περιορισμό των επιβλαβών. Με την ηλικία, όμως, η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται, επιτρέποντας στους παθογόνους μικροοργανισμούς να αυξάνονται. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: τα βλαβερά μικρόβια διαπερνούν το εντερικό τοίχωμα, εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος και προκαλούν μια χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή, γνωστή ως «inflammaging». Η φλεγμονή αυτή επιδεινώνει περαιτέρω τη δυσβίωση και ταυτόχρονα επηρεάζει αρνητικά πολλά όργανα του σώματος, όπως τον εγκέφαλο, το ήπαρ, τους νεφρούς, τους μυς, τα οστά, τον λιπώδη ιστό και τους πνεύμονες.
Από την άλλη πλευρά, πολλοί άνθρωποι που φτάνουν σε εξαιρετικά προχωρημένη ηλικία διαθέτουν ένα εντυπωσιακά υγιές και «νεανικό» μικροβίωμα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η María Branyas Morera, η οποία έζησε έως τα 117 χρόνια. Επιστήμονες που μελέτησαν το αίμα, το σάλιο και τα κόπρανά της διαπίστωσαν ότι διέθετε τρία βασικά πλεονεκτήματα: γονίδια που συνδέονται με τη μακροζωία, εξαιρετικά αποτελεσματικό μεταβολισμό των λιπιδίων και ένα μικροβίωμα παρόμοιο με εκείνο πολύ νεότερων ανθρώπων. Ιδιαίτερα αυξημένη ήταν η παρουσία βακτηρίων του γένους Bifidobacterium, τα οποία παράγουν αντιφλεγμονώδεις ουσίες αλλά συνήθως μειώνονται με την ηλικία. Παρόμοια ευρήματα έχουν καταγραφεί και σε άλλες μελέτες εκατοντάχρονων ατόμων.
Ο συγγραφέας διερευνά τρόπους αντιμετώπισης της δυσβίωσης. Η ανάλυση του μικροβιώματος μέσω εμπορικών τεστ φαίνεται προς το παρόν να έχει περιορισμένη αξία, καθώς τα αποτελέσματα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ εταιρειών. Αντίθετα, η διατροφή θεωρείται καθοριστικός παράγοντας. Έρευνες έχουν δείξει ότι η μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε λαχανικά, όσπρια, φρούτα, ξηρούς καρπούς, δημητριακά, ψάρια και ελαιόλαδο, αυξάνει τα επίπεδα ωφέλιμων βακτηρίων και συνδέεται με λιγότερη φλεγμονή, μειωμένη ευπάθεια και καλύτερη γνωστική λειτουργία.
Επιπλέον, τα προβιοτικά συμπληρώματα που περιέχουν ζωντανά βακτήρια, κυρίως Bifidobacteria και Lactobacilli, έχουν δείξει ορισμένα θετικά αποτελέσματα σε προβλήματα που σχετίζονται με τη γήρανση, όπως η απώλεια μυϊκής μάζας και η ήπια γνωστική έκπτωση. Ωστόσο, δεν φαίνεται να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τη χρόνια φλεγμονή της γήρανσης. Παράλληλα, ο καλός ύπνος και η τακτική άσκηση συμβάλλουν στη βελτίωση του μικροβιώματος.
Τελικά, ο συγγραφέας αποφασίζει να ακολουθήσει μια απλή συμβουλή εμπνευσμένη από τη María Branyas Morera: να εντάξει στην καθημερινότητά του το φυσικό, άγλυκο γιαούρτι, το οποίο πιθανώς συνέβαλε στη διατήρηση υψηλών επιπέδων ωφέλιμων βακτηρίων στο έντερό της. Έτσι, ελπίζει να ενισχύσει και ο ίδιος την υγεία του μικροβιώματός του.
Με πληροφορίες από: Newscientist , Nature.com , link.springer.com
