Η νευροεπιστήμονας ΄Εμιλι Ρογκάλσκι, επικεφαλής της μελέτης για τους λεγόμενους «superagers», ερευνά γιατί ορισμένοι άνθρωποι άνω των 80 ετών διατηρούν εξαιρετική μνήμη, συγκρίσιμη με εκείνη ατόμων ηλικίας 50 ή 60 ετών. Ενώ η φυσιολογική γήρανση συνοδεύεται συνήθως από μείωση της μνημονικής ικανότητας, μια μικρή ομάδα ηλικιωμένων φαίνεται να αντιστέκεται σε αυτή τη διαδικασία, διατηρώντας υψηλά επίπεδα γνωστικής λειτουργίας σύμφωνα με άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Newscientist.
Σύμφωνα με την ίδια, ένας superager είναι κάποιος άνω των 80 ετών που παρουσιάζει μνήμη αντίστοιχη με πολύ νεότερα άτομα, ενώ οι υπόλοιπες γνωστικές του λειτουργίες, όπως η προσοχή, η γλώσσα και οι εκτελεστικές ικανότητες, παραμένουν τουλάχιστον στο μέσο επίπεδο της ηλικιακής του ομάδας.
Η μελέτη αυτών των ανθρώπων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η απώλεια μνήμης αποτελεί το συχνότερο παράπονο των ηλικιωμένων και το βασικό σύμπτωμα της νόσου Αλτσχάιμερ. Αντί να εξετάζουν μόνο τι προκαλεί τη γνωστική έκπτωση, οι ερευνητές προσπαθούν να κατανοήσουν τι επιτρέπει σε ορισμένους ανθρώπους να τη διαφεύγουν.
Οι superagers εντοπίζονται μέσα από δραστηριότητες ενημέρωσης σε κοινότητες ηλικιωμένων, αγορές και κοινωνικούς χώρους, καθώς και μέσω συστάσεων άλλων συμμετεχόντων. Για να χαρακτηριστεί κάποιος ως superager, υποβάλλεται σε γνωστικά τεστ, κλινικές συνεντεύξεις, νευρολογική εξέταση, μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου και γενετικές αναλύσεις μέσω αιματολογικών εξετάσεων. Οι συμμετέχοντες παρακολουθούνται διαχρονικά, με επανεξετάσεις κάθε δύο χρόνια και τακτικές τηλεφωνικές επικοινωνίες. Πολλοί μάλιστα ερωτούνται αν συμφωνούν να δωρίσουν τον εγκέφαλό τους μετά τον θάνατό τους, ώστε να μελετηθούν κυτταρικοί και μοριακοί παράγοντες που δεν μπορούν να εξεταστούν όσο ζουν.
Συνολικά, παρατηρείται τάση για χαμηλότερα επίπεδα της πρωτεΐνης tau [μια πρωτεΐνη που μπορεί να σχηματίζει συσσωματώματα, τα οποία θεωρείται ότι συμβάλλουν στη νόσο του Αλτσχάιμερ] στους «superagers». Ωστόσο, υπάρχουν άτομα που παρουσιάζουν πληθώρα παθολογικών αλλοιώσεων σχετιζόμενων με τη νόσο του Αλτσχάιμερ, σε τέτοιο βαθμό που ένας νευροπαθολόγος θα μπορούσε να πει ότι το συγκεκριμένο άτομο πιθανότατα παρουσίαζε γνωστική δυσλειτουργία. Από την άλλη πλευρά, έχουμε ορισμένες μελέτες περιπτώσεων όπου παρατηρείται εξαιρετικά χαμηλότερο επίπεδο παθολογικών αλλοιώσεων από ό,τι θα αναμέναμε για ένα άτομο ηλικίας 95 ετών.
Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα αφορά τη γενετική. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι superagers δεν διαφέρουν σημαντικά γενετικά από άλλους ηλικιωμένους με φυσιολογικές γνωστικές επιδόσεις. Μάλιστα, ορισμένοι έχουν γονιδιακούς παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης Alzheimer, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ανθεκτικότητά τους δεν εξηγείται αποκλειστικά από τα γονίδια.
Στο μικροσκοπικό επίπεδο, οι επιστήμονες εντόπισαν αυξημένο αριθμό ειδικών νευρώνων, γνωστών ως νευρώνες Von Economo, στον πρόσθιο φλοιό του προσαγωγίου. Οι νευρώνες αυτοί είναι τέσσερις έως πέντε φορές περισσότεροι στους superagers σε σχέση με άλλους ανθρώπους. Η συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου εμφανίζεται επίσης παχύτερη ακόμη και σε σύγκριση με άτομα ηλικίας 50 έως 60 ετών. Επειδή η περιοχή αυτή σχετίζεται με την προσοχή, η οποία αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική μνήμη, οι ερευνητές θεωρούν ότι παίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση των γνωστικών ικανοτήτων.
Το πιο σταθερό χαρακτηριστικό των superagers
Όσον αφορά τον τρόπο ζωής, το πιο σταθερό χαρακτηριστικό των superagers είναι η έντονη κοινωνική δραστηριότητα. Διατηρούν σχέσεις με άλλους ανθρώπους, αναζητούν νέες γνωριμίες και αποφεύγουν την κοινωνική απομόνωση. Πολλοί συμμετέχουν σε εθελοντικές δραστηριότητες ή αναπτύσσουν φιλίες με νεότερες γενιές, διατηρώντας έτσι ενεργή κοινωνική ζωή ακόμη και σε πολύ προχωρημένη ηλικία.
Ένα δεύτερο κοινό χαρακτηριστικό είναι η ανθεκτικότητα απέναντι στις δυσκολίες. Πολλοί έχουν βιώσει σοβαρές τραυματικές εμπειρίες, όπως πόλεμο, απώλειες αγαπημένων προσώπων ή άλλες μεγάλες δοκιμασίες. Παρ’ όλα αυτά, επιδεικνύουν αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητα και ικανότητα να συνεχίζουν τη ζωή τους με θετική στάση και ενεργή συμμετοχή στην κοινότητα.
Αντίθετα, η διατροφή και η σωματική άσκηση δεν φαίνεται να αποτελούν καθοριστικούς ή κοινούς παράγοντες για όλους τους superagers, καθώς οι συνήθειές τους διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους.
Συνολικά, η έρευνα υποδηλώνει ότι η εξαιρετική γνωστική γήρανση δεν εξαρτάται μόνο από τη γενετική ή από έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής. Η κοινωνική σύνδεση, η ψυχική ανθεκτικότητα και ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εγκεφάλου φαίνεται να συμβάλλουν σημαντικά στη διατήρηση της μνήμης. Για όσους επιθυμούν να αυξήσουν τις πιθανότητες να γίνουν superagers, η Ρογκάλσκι δίνει μια απλή συμβουλή: να επενδύουν στις ανθρώπινες σχέσεις και την κοινωνική επαφή, καθώς αυτές μπορεί να αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες υγιούς γήρανσης του εγκεφάλου.
Με πληροφορίες από: Νewscientist.com , haarc.center.uchicago.edu ,
