Υπάρχουν προβλήματα στα μαθηματικά που οι επιστήμονες κυνηγούν για μια ολόκληρη ζωή χωρίς να τα λύσουν. Το πιο διάσημο από όλα είναι η υπόθεση Riemann, και αυτή την εβδομάδα κάποιος δήλωσε δημόσια ότι την απέδειξε. «Πιστεύω ότι, δουλεύοντας με το Claude, ανακάλυψα μια απόδειξη της υπόθεσης Riemann», έγραψε ο Levent Alpöge, μαθηματικός της εταιρείας Anthropic στο Σαν Φρανσίσκο, αναφερόμενος στο γλωσσικό μοντέλο της εταιρείας.
Τι είναι, με απλά λόγια, η υπόθεση Riemann
Οι πρώτοι αριθμοί είναι αυτοί που διαιρούνται μόνο με το 1 και με τον εαυτό τους: 2, 3, 5, 7, 11, 13 και ούτω καθεξής. Φαίνονται να εμφανίζονται χωρίς κανένα σχέδιο, άλλοτε πυκνά και άλλοτε αραιά. Το 1859 ο Γερμανός μαθηματικός Μπέρνχαρντ Ρίμαν διατύπωσε μια υπόθεση που, αν ισχύει, εξηγεί με εντυπωσιακή ακρίβεια πώς «μοιράζονται» οι πρώτοι αριθμοί ανάμεσα στους υπόλοιπους. Από τότε, χιλιάδες μαθηματικά αποτελέσματα στηρίζονται στην παραδοχή ότι ο Ρίμαν είχε δίκιο, αλλά κανείς δεν είχε καταφέρει να το αποδείξει.
Είναι ένα από τα επτά «Προβλήματα της Χιλιετίας» του Ινστιτούτου Clay, που δίνει ένα εκατομμύριο δολάρια σε όποιον λύσει οποιοδήποτε από αυτά. Η κρυπτογραφία που προστατεύει τις τραπεζικές συναλλαγές μας στηρίζεται επίσης στους πρώτους αριθμούς, γι’ αυτό το πρόβλημα ενδιαφέρει και πολλούς πέρα από τα πανεπιστήμια.
Μια απόδειξη που «διαβάζει» ένας υπολογιστής
Ο τρόπος που δημοσιοποιήθηκε η απόδειξη είναι ασυνήθιστος. Το σημείωμα του Alpöge έχει τέσσερις σελίδες και περιλαμβάνει ένα σκίτσο της απόδειξης. Η πλήρης απόδειξη είναι γραμμένη σε Lean, μια γλώσσα προγραμματισμού που επιτρέπει σε έναν υπολογιστή να ελέγξει αυστηρά, βήμα προς βήμα, ότι κάθε συλλογισμός στέκει. Σύμφωνα με το σημείωμα, η μέθοδος επεκτείνεται πολύ πιο μακριά, ώστε να λύνει και τη «Γενικευμένη Υπόθεση Riemann».
Οι πρώτοι έλεγχοι είναι ενθαρρυντικοί. Αρκετοί συμμετέχοντες σε διαδικτυακή συζήτηση ειδικών, ανάμεσά τους ο μαθηματικός του MIT Andrew Sutherland, λένε ότι επιβεβαίωσαν πως η λύση του Alpöge «τρέχει» χωρίς σφάλματα στον υπολογιστή. Αυτό σημαίνει ότι ο υπολογιστής δεν βρήκε λάθος στη λογική. Δεν σημαίνει όμως ότι οι άνθρωποι έχουν καταλάβει τι ακριβώς λέει η απόδειξη.
Η ενοχή, το παιδικό όνειρο και το μήνυμα στον CEO
Ο ίδιος ο Alpöge περιέγραψε την εμπειρία σε ένα προσωπικό κείμενο. Γράφει ότι το βράδυ της προηγούμενης Κυριακής έστειλε μήνυμα στον CEO της Anthropic, Dario Amodei, για να ρωτήσει πώς να ανακοινώσει το αποτέλεσμα, και χαρακτήρισε το timing «φρικτό». Η ανακοίνωση ήρθε λίγες μόνο ημέρες μετά την είσοδο της εταιρείας στο χρηματιστήριο.
Στο κείμενό του φαίνεται να νιώθει κάπως ένοχος που δημοσίευσε την απόδειξη χωρίς μια εξήγηση κατανοητή στους ανθρώπους. Γράφει όμως ότι η εμμονή του με το πρόβλημα από παιδί τον έκανε να νιώθει πως δεν θα μπορούσε να ζήσει αν περίμενε. Έχει δεσμευτεί να δουλέψει για μια εξήγηση που θα μπορούν να καταλάβουν οι άνθρωποι.
«Είμαστε ακόμα εδώ»: και μια απόδειξη χωρίς AI
Η ιστορία είχε και δεύτερο πρωταγωνιστή. Ο καθηγητής του Stanford Ravi Vakil δημοσίευσε μια απόδειξη της Γενικευμένης Υπόθεσης Riemann από τον μεταδιδάκτορα Alessandro Masullo, γράφοντας ότι είναι «εξ ολοκλήρου ανθρώπινη, χωρίς AI». Ο Masullo λέει ότι η δουλειά τού πήρε 12 χρόνια και έγραψε: «Είμαστε ακόμα εδώ. Είμαστε πολύ ζωντανοί». Αυτή η απόδειξη όμως δεν έχει γραφτεί σε Lean, οπότε είναι νωρίς για να πει κανείς αν στέκει.
Ενθουσιασμός, αλλά και επιφυλάξεις
Οι μαθηματικοί αντιμετωπίζουν το αποτέλεσμα σοβαρά, αλλά όχι χωρίς ενστάσεις. Ο θεωρητικός αριθμών Andrew Granville, από το Πανεπιστήμιο του Μόντρεαλ, λέει ότι ο Alpöge θα έπρεπε να είχε ετοιμάσει πρώτα μια πιο σαφή παρουσίαση πριν από την ανακοίνωση. Υπάρχει και ένα ιστορικό που εξηγεί την προσοχή. Μέσα στο 2026, συστήματα AI έφεραν δύο ακόμα αποτελέσματα πάνω στην υπόθεση Riemann, αλλά κανένα δεν ισχυρίστηκε ότι απέδειξε την ίδια την υπόθεση. Τον Αύγουστο, μια ακυκλοφόρητη έκδοση του Claude βελτίωσε ένα όριο δεκαετιών, και τον Οκτώβριο η OpenAI δημοσίευσε απόδειξη μιας ασθενέστερης εκδοχής.
Οι μαθηματικοί έχουν τώρα να κάνουν δύο διαφορετικές δουλειές. Πρέπει να επιβεβαιώσουν ότι η απόδειξη που έλεγξε ο υπολογιστής δείχνει πράγματι αυτό που ισχυρίζεται, και πρέπει να καταλάβουν ποιες ιδέες κρύβονται πίσω της. Η απάντηση μπορεί να πάρει εβδομάδες ή και μήνες. Αν όμως η απόδειξη αντέξει, θα είναι η πρώτη φορά που το πιο διάσημο ανοιχτό πρόβλημα των μαθηματικών λύνεται με τη βοήθεια μηχανής.
Πηγές: