Του Νίκου Μαρκάτου, Ομότιμου Καθηγητή ΕΜΠ, π.Πρύτανη
Από τα τανκς και τα βασανιστήρια της χούντας μέχρι την ηθική δοκιμασία μιας κοινωνίας που αντιστάθηκε – αλλά και σιώπησε.
Δεν ήταν «εκτροπή». Δεν ήταν «παρένθεση». Ήταν ένα οργανωμένο, βίαιο πραξικόπημα που συνέτριψε τη Δημοκρατία και εγκαθίδρυσε ένα καθεστώς φόβου, βασανιστηρίων και σιωπής. 21 Απριλίου, πριν 59 χρόνια, η Ελλάδα ξύπνησε με τανκς και κοιμήθηκε με χειροπέδες.
Από την πρώτη μέρα: συλλήψεις, εξορίες, φίμωση. Δεν μιλάμε για λίγες περιπτώσεις. Περισσότεροι από 90.000 άνθρωποι συνελήφθησαν στη διάρκεια της επταετίας, με βασανιστήρια που περιλάμβαναν ηλεκτροσόκ, εικονικές εκτελέσεις και συστηματική ψυχολογική βία . Αυτή ήταν η «τάξη» που υποσχέθηκαν οι συνταγματάρχες και τη.. νοιώσαμε όλοι, και εγώ που βρέθηκα να φοιτώ στην ίδια σχολή και έτος στο Πολυτεχνείο με το γυιό του δικτάτορα.
Και δεν ήταν μόνο η καταστολή. Ήταν και το αίμα. Έρευνες καταγράφουν τουλάχιστον 247 περιπτώσεις θανάτων που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με το καθεστώς: δολοφονίες, «αυτοκτονίες», θάνατοι σε εξορίες και κρατητήρια . Από την πρώτη κιόλας μέρα του πραξικοπήματος υπήρξαν νεκροί – η βία δεν ήταν παρεκτροπή, ήταν θεμέλιο.
Και όμως, ας μην κρυβόμαστε πίσω από βολικές αφηγήσεις:
η χούντα δεν επιβλήθηκε μόνο – και δεν έπεσε μόνο.
Υπήρξαν οι αγωνιστές. Υπήρξαν οι εξόριστοι, οι βασανισμένοι, οι φοιτητές που φώναξαν «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία». Το Πολυτεχνείο δεν ήταν απλώς μια εξέγερση· ήταν η ηθική κορυφή ενός λαού που αρνήθηκε να γονατίσει. Τουλάχιστον 24 επιβεβαιωμένοι νεκροί καταγράφηκαν από επιστημονική έρευνα, ενώ συνολικά οι νεκροί της εξέγερσης εκτιμώνται δεκάδες. Το τανκ που γκρέμισε την πύλη δεν γκρέμισε την αξιοπρέπεια.
Αλλά υπήρξαν και οι άλλοι.
Αυτοί που «δεν ήξεραν».
Αυτοί που «βολεύτηκαν».
Αυτοί που συνεργάστηκαν, που σιώπησαν, που έκαναν καριέρα μέσα στη σιωπή των άλλων.
Η δικτατορία δεν κρατήθηκε μόνο με όπλα. Κρατήθηκε και με ανοχή.
Και εδώ βρίσκεται το πιο επικίνδυνο μάθημα: η Δημοκρατία δεν καταλύεται μόνο από πραξικοπηματίες – καταλύεται και από την αδιαφορία των πολιτών.
Σήμερα, 59 χρόνια μετά, κάποιοι επιχειρούν να «εξωραΐσουν» τη χούντα. Να τη βαφτίσουν «σταθερότητα». Να μειώσουν τα βασανιστήρια, να αμφισβητήσουν τους νεκρούς, να σχετικοποιήσουν το έγκλημα. Πρόκειται για ιστορική διαστρέβλωση – και ηθική κατάπτωση.
Η αλήθεια είναι μία και αδιαπραγμάτευτη:
- Ήταν καθεστώς βίας και τρόμου
- Ήταν συστηματική καταπάτηση δικαιωμάτων
- Ήταν σκοτεινή περίοδος που πλήρωσε ο λαός με αίμα και φόβο
Και αν κάτι αξίζει σήμερα, δεν είναι απλώς η μνήμη. Είναι η εγρήγορση.
Γιατί η Δημοκρατία δεν είναι δεδομένη.
Κερδίζεται – και χάνεται.
Και όσοι σήμερα νοσταλγούν τη χούντα, δεν νοσταλγούν την «τάξη».
Νοσταλγούν την απουσία ελευθερίας των άλλων.
Τιμή στους αγωνιστές.
Ντροπή στους βολεμένους.
Και προσοχή: η Ιστορία ίσως δεν επαναλαμβάνεται – αλλά τιμωρεί όσους την ξεχνούν.
