Η ανάπτυξη λαϊκισμού και δημαγωγίας παραδοσιακά ενισχύεται σε περιόδους κρίσεων, η διαμόρφωση των οποίων στρώνει το έδαφος για την επιθετική ρητορική, συνδέοντας οικονομικές και κοινωνικές κρίσεις, με έναν ακραίο, ριζοσπαστικοποιημένο λόγο, ο οποίος βάλει εναντίον των εθνικών και υπερεθνικών πολιτικών συστημάτων, των πολιτικών θεσμών.
Είναι τα λαϊκιστικά άκρα που επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την κοινωνική δυσπιστία, να προκαλέσουν ανεξέλεγκτη διαμαρτυρία, τον γνωστό αντισυστημισμό. Εκφράζοντας έναν ιδεοληπτικό αρνητισμό απέναντι στην ΕΕ, προωθούν μια ατζέντα που ξεκινάει από ευρωσκεπτικιστικές τάσεις, για να καταλήξει σε θέσεις απόρριψης του ενοποιητικού σχεδίου, απεμπλοκής από αυτό. Θέσεις ακραίες που προσπαθούν να διαμορφώσουν τάσεις χειραγώγησης εκλογικών, κοινωνικών σωμάτων, που τις είδαμε να εξελίσσονται τόσο στα δημοψηφίσματα για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, στο δημοψήφισμα που οδήγησε στην έξοδο της Μεγάλης Βρετανίας από την ΕΕ. Ακόμα και στην διεξαγωγή του ελληνικού δημοψηφίσματος εν μέσω κρίσης χρέους την προηγούμενη δεκαετία, που δοκίμασε με πολύ σκληρό τρόπο την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, με το τότε κυβερνητικό σχήμα της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, του αντιευρωπαϊκού ακροδεξιού κινήματος Καμμένου, να επιζητεί έως και λύσεις επιστροφής στο εθνικό νόμισμα, φθάνοντας σε επιχειρηματολογία αναζήτησης υποστήριξης από το καθεστώς Πούτιν.
Στους λαϊκιστικούς προσδιορισμούς σήμερα στην Ευρώπη, έχουν αναδυθεί και κυριαρχήσει πολιτικές φιγούρες από τις χώρες των πρώην σοσιαλιστικών καθεστώτων της Ανατολικής Ευρώπης, από χώρες όπως η Ουγγαρία και η Πολωνία, που βίωσαν επι μισό σχεδόν αιώνα την ανελευθερία του υπαρκτού σοσιαλισμού. Αλλά και σε άλλες χώρες, όπως η Αυστρία, όπου το ακροδεξιό FPO κατέχει εδώ και χρόνια κομβική θέση στο πολιτικό σύστημα.
Η ανοδική πορεία του εθνικολαϊκισμού στην Ευρώπη, προσβάλει την Δημοκρατία, την υπονομεύει, απροκάλυπτα. Μια Δημοκρατία όμως που δείχνει στοιχεία αδυναμίας απέναντι στην επέλαση των δημαγωγικών άκρων. Φυσικά δεν αποτελεί παραδοξότητα το γεγονός ότι είναι το αυταρχικό και ανελεύθερο καθεστώς Πούτιν, που βρίσκεται στην προμετωπίδα των λαϊκιστικών κινημάτων, από την Γαλλική ακροδεξιά του Εθνικού Μετώπου, έως την εθνικοσοσιαλιστική Χρυσή Αυγή και τον Κασιδιάρη, τον Βρετανό ακροδεξιό Φάρατζ και πλείστες άλλες δημαγωγικές φιγούρες, έως τον ακροαριστερό Μελανσόν στην Γαλλία.
Αυτή η εξτρεμιστική, λαϊκιστική έξαρση που άρχισε να εμφανίζεται από τις αρχές της 10ετίας του ΄90, με σημεία αναφοράς το Λεπενικό μόρφωμα στην Γαλλία, την Λίγκα του Βορρά στην Ιταλία, την Ολλανδική ακροδεξιά του Βίλντερς, χαρακτηρίζεται από μια φιλορωσική προσέγγιση, που επιτίθεται με σφοδρότητα εναντίον της Ευρώπης και της ενοποίησης της, υποστηρίζοντας τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Μόσχας, από την εισβολή στην περιφέρεια της Κριμαίας έως και σήμερα.
Οι λαϊκιστικές τάσεις στην Ευρώπη, με ακροαριστερά και ακροδεξιά πρόσημα, ταυτίζονται με το ρωσικό αναθεωρητικό καθεστώς και ότι αυτό εκπροσωπεί στην επιθετική ρητορική του εναντίον της φιλελεύθερης δημοκρατίας, των αρχών και των αξιών της ευρωπαϊκής ενοποιητικής διαδικασίας.
Στην άνοδο του λαϊκισμού στην ήπειρο μας διαμορφώνονται απειλές και κίνδυνοι, ενώ είναι εμφανής μια αδράνεια ως προς την αντιμετώπιση του. Οι ιστορικές εξελίξεις μας επιτρέπουν την διαπίστωση ότι όποτε αφέθηκαν να κυριαρχήσουν ο αυταρχισμός, ο αναθεωρητισμός και τα ανελεύθερα καθεστώτα του φασισμού/εθνικοσοσιαλισμού και του κομμουνισμού από την 10ετία του ΄30, τα δεινά που προκλήθηκαν ήταν τρομακτικά.
Απέναντι στην απειλή του ολοκληρωτισμού, η υπόθεση της ευρωπαϊκής ενοποίησης επέδειξε την κυριαρχία των αξιών της ειρήνης, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, εξασφαλίζοντας την συνεργασία, την οικονομική και κοινωνική πρόοδο, την πολιτική σταθερότητα. Είναι το πνεύμα της διακήρυξης Σουμάν, οι ιδρυτικές κοινοτικές συνθήκες που διασφάλισαν την μεταπολεμική ειρήνη και συνεργασία στην ήπειρο μας. Που κατέστησαν την Ευρώπη με την κοινωνική συνοχή της πρότυπο απέναντι στον εθνικισμό, στο αναθεωρητισμό. Διασφαλίζοντας την πιο μακρά περίοδο ειρήνης και συνεργασίας. Όμως σήμερα προβάλλουν ξανά οι κίνδυνοι που απειλούν την εδαφική ακεραιότητα, που επιχειρούν να παρεμποδίσουν την κληρονομιά του Σουμάν, του Αντενάουερ, του Τσώρτσιλ, τις κατακτήσεις του ευρωπαϊκού δημοκρατικού περιεχομένου, την ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.
Σήμερα όμως που ο αναθεωρητισμός επιμένει και απειλεί, που οι κρίσεις τραυματίζουν την κοινοτική συνοχή, η Ευρώπη των «27» πρέπει να απαντήσει με ουσιαστική εμβάθυνση, ξεπερνώντας τις αδυναμίες της, μειώνοντας τα ελλείμματα της. Η ΕΕ οφείλει να αποκτήσει και στρατιωτική υπόσταση, να ενσωματώσει ένα ενιαίο πλαίσιο ενέργειας, να ενισχύσει το κοινωνικό της περιεχόμενο, να προωθήσει αναγκαίες θεσμικές αλλαγές μέσα από την διαμόρφωση εξελίξεων.
