Στις 26 Αυγούστου συμπληρώθηκαν 680 χρόνια από την περίφημη μάχη του Κρεσύ (26 Αυγούστου 1346). Μία μάχη του ύστερου Μεσαίωνα, που αποτελεί μία από τις σημαντικές στιγμές της στρατιωτικής ιστορίας, όπου επαναλαμβάνεται το αρχέτυπο του Δαυίδ με τον Γολιάθ, στοιχείο που βλέπουμε πάλι και στις μέρες μας.
Οι αγγλικές διεκδικήσεις που οδήγησαν στη μάχη
Μετά την κατάληψη της εξουσίας από τον δούκα της Νορμανδίας, Γουίλιαμ τον Κατακτητή το 1066 (με τη μάχη του Χέιστινγκς), συνέβη το παράδοξο, οι βασιλιάδες της Αγγλίας να κατέχουν εκτάσεις στη Νορμανδία (Νορμανδία, Ανζού, Ακουιτανία κ.ά.) με συνέπεια να είναι ταυτόχρονα υποτελείς στον βασιλιά της Γαλλίας. Η κατάσταση αυτή εντάθηκε όταν ο Πλανταγενέτης Ερρίκος Β΄ παντρεύτηκε την Ελεονώρα της Ακουιτανίας, αποκτώντας τεράστιες εκτάσεις της γαλλικής επικράτειας. Έτσι, η δυναστεία των Πλανταγενετών γίνεται ουσιαστικά μια γαλλική δυναστεία με αγγλικό βασίλειο.
Το 1328 με τον θάνατο του Γάλλου βασιλιά Καρόλου του Δ΄ εμφανίστηκε για πρώτη φορά το ζήτημα των απαιτήσεων των Άγγλων βασιλιάδων στον γαλλικό θρόνο, καθώς ο Εδουάρδος Γ΄ της Αγγλίας ήταν εγγονός του Φίλιππου Δ΄ μέσω της μητέρας του Ισαβέλλας της Γαλλίας. Όμως οι Γάλλοι επέλεξαν ως βασιλιά τον Φίλιππο ΣΤ΄ των Βαλουά, με βάση την αρχή ότι η διαδοχή μέσω γυναίκας δεν μπορούσε να μεταβιβάσει το γαλλικό στέμμα (ο σαλικός νόμος). Ο Εδουάρδος υποστήριξε ότι μπορεί μεν να μην έχει δικαίωμα στο θρόνο μία γυναίκα, αλλά μπορεί να μεταβιβάσει αυτό το δικαίωμα στον γιό της (επιχείρημα που επαναλαμβάνεται στην αρχή του Ερρίκου του Ε΄ του Σαίξπηρ). Έτσι, το 1337 διεκδίκησε επίσημα τον γαλλικό θρόνο, ξεκινώντας τον εκατονταετή πόλεμο.
Η αρχή έγινε με τη ναυπήγηση νέων τεράστιων για τη εποχή πλοίων, που έμοιαζαν με φρούρια και το 1346 ξεκίνησε για τη Γαλλία με 150 τέτοια πλοία και ισχυρό στρατό.
Η μάχη
Η μεγάλη μάχη έγινε κοντά στο χωριό του Κρεσύ δίπλα στον ποταμό του Σομ (όπου έγινε και μία από τις μεγαλύτερες μάχες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου). Ο Εδουάρδος, έχοντας στα νώτα του το δάσος του Κρεσύ, τοποθέτησε μπροστά τους Ουαλλούς τοξότες του (με το μακρύ τόξο – Longbow) και πίσω το ιππικό με επικεφαλής τον δεκαεπτάχρονο γιό του, τον Μαύρο Πρίγκηπα (λόγω του χρώματος της πανοπλίας του). Οι τοξότες τοποθέτησαν πυκνούς πασσάλους προς την πεδιάδα, δηλαδή προς τους Γάλλους, μια επινόηση που εμπόδιζε το επιτιθέμενο ιππικό των ιπποτών. Οι Άγγλοι είχαν κάπου 10000 άνδρες απέναντι σε τουλάχιστον 30000 που είχαν συγκεντρώσει οι Γάλλοι με τους συμμάχους τους.
Το πρώτο καθοριστικό στοιχείο της μάχης ήταν η πρωινή Αυγουστιάτικη βροχή που αχρήστευσε τις βαλλίστρες των Γενοβέζων, ενώ οι Ουαλλοί, συνηθισμένοι στις συχνές βροχές, είχαν κρύψει τα δικά τους και όταν βγήκε ο ήλιος μετά το μεσημέρι, ήταν έτοιμα για τη μάχη.
Οι Γάλλοι είχαν δώσει έμφαση στους πανίσχυρους ιππότες τους που θεωρούνταν ανίκητοι σε τέτοιες μάχες. Όμως όταν δόθηκε από τον Φίλιππο, τον Γάλλο βασιλιά που επίσης ήταν στη μάχη, το σύνθημα για επίθεση, ένα σύννεφο από βέλη προξένησε βαριές απώλειες, μαζί με τα άλογα που μπερδεύονταν στους πασσάλους. Επίσης οι Άγγλοι χρησιμοποίησαν και τρία πρωτόγονα κανόνια, που δεν είχαν σημαντική δύναμη πυρός, αλλά η εκπυρσοκρότηση και τα βλήματα προκαλούσαν τρόμο στους αντιπάλους και στα άλογά τους. Όταν οι δύο στρατοί έφθασαν στη μάχη σώμα με σώμα οι ήδη αδυνατισμένοι Γάλλοι είχαν πολλές απώλειες και σε 4 ώρες, καθώς νύχτωνε δόθηκε το σύνθημα της υποχώρησης, Η νίκη τους έδωσε στους Άγγλους τη φήμη του καλύτερου στρατού της Ευρώπης, ενώ ο Μαύρος Πρίγκηπας πρόσθεσε στο θυρεό του το οικόσημο του βασιλιά της Βοημίας, σύμμαχου των Γάλλων που ήταν ανάμεσα στους σκοτωμένους ιππότες.
Η σημασία της μάχης του Κρεσύ
Η μάχη του Κρεσύ ήταν σημαντική, όχι μόνο γιατί για πρώτη φορά ηττήθηκε η ιπποτική αριστοκρατία από τους Ουαλλούς τοξότες, που ήταν απλοί χωρικοί, ούτε επειδή είναι η πρώτη μάχη στην οποία χρησιμοποιήθηκαν κανόνια. Η μεγάλη σημασία της έγκειται στο ότι αποτέλεσε σταθμό στη στρατιωτική οικονομία σε σχέση με την εφαρμογή της τεχνολογίας, καθώς οι Άγγλοι, με υποδεέστερες δυνάμεις κατόρθωσαν να νικήσουν τους Γάλλους που διέθεταν το κατεξοχήν σύστημα στρατιωτικής ισχύος της εποχής: βαριά θωράκιση, έφιππους ιππότες, (σύστημα που είχε τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος εκπαίδευσης και συντήρησης).
Απέναντι σ’ αυτό, οι Άγγλοι διέθεταν ένα όπλο πολύ φθηνότερο σε σχέση με τον συνολικό «κύκλο ζωής» του ιππότη: το μακρύ τόξο – longbow, μαζί με έναν τοξότη που μπορούσε να εκπαιδευτεί πολύ ευκολότερα και φθηνότερα από έναν αριστοκράτη πολεμιστή.
Και ναι μεν ένας ιππότης είχε ασύγκριτα μεγαλύτερη δύναμη από τον τοξότη με το τόξο του, ή τον πεζικάριο, αλλά πολλά φθηνά βέλη μπορούσαν να παραχθούν και να χρησιμοποιηθούν μαζικά εναντίον ενός εξαιρετικά ακριβού συστήματος μάχης. Το στοιχείο αυτό μετέβαλε δραματικά τη σχέση κόστους/αποτελέσματος: η καταστροφή ή εξουδετέρωση ενός ιππότη είχε τεράστιο κόστος για τον αντίπαλο, ενώ η απώλεια ενός βέλους ήταν αμελητέα.
Και όλα αυτά λειτούργησαν ως ενιαίο σύστημα από την πλευρά των Άγγλων, που συνδύασαν καλή αμυντική θέση, ενίσχυση της θέσης με τους πασσάλους ως εμπόδιο στην επέλαση του ιππικού, τοξότες με μακρύ τόξο, το βέλος του οποίου μπορούσε να διαπεράσει πανοπλία, και πειθαρχημένο πεζικό. Με το σύστημα αυτό μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν και να νικήσουν το βαριά οπλισμένο ιππικό των Γάλλων που επιχειρούσε μετωπικές εφόδους.
Από το Κρεσύ στην Ουκρανία και στα Στενά του Ορμούζ
Η διαφορά στην ισχύ των οπλικών συστημάτων και στην τακτική με την οποία αυτά χρησιμοποιούνται οδηγεί σε αυτό που μπορεί να αποκληθεί ως ασύμμετρος πόλεμος. Χαρακτηριστική περίπτωση ασύμμετρου πολέμου στον 20ο αιώνα ήταν ο πόλεμος του Βιετνάμ. Στο Βιετνάμ, οι ΗΠΑ προσπάθησαν για 20 χρόνια να νικήσουν τους αντάρτες Βιετκόνγκ, μέχρι που το 1975 αναγκάστηκαν να αποσυρθούν έπειτα από σοβαρές στρατιωτικές ήττες και υπό εσωτερική πολιτική πίεση. Από εκείνη την εποχή προέρχεται η περίφημη φράση του Χένρυ Κίσινγκερ: «Ο αντάρτης κερδίζει όταν δεν χάνει. Ο συμβατικός στρατός χάνει όταν δεν κερδίζει».
Αυτή η αρχή ισχύει μέχρι σήμερα – το βιώνουν αυτή τη στιγμή οι ΗΠΑ στον πόλεμο κατά του Ιράν, και παρόμοια είναι η εμπειρία του Ισραήλ στον αγώνα κατά της Χαμάς και της Χεζμπολάχ: οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν ενισχύσει τις δυνατότητες των ασθενέστερων εμπόλεμων πλευρών και τρομοκρατικών ομάδων. Έτσι, μεταβάλλονται ριζικά τα οικονομικά δεδομένα του ασύμμετρου πολέμου, καθώς ένα νέο σύστημα πολέμου μπορεί να καταστήσει οικονομικά προβληματική μια προηγούμενη μορφή στρατιωτικής ισχύος, όχι επειδή είναι κατ’ ανάγκην ισχυρότερη ανά μονάδα, αλλά επειδή αλλάζει δραστικά τη σχέση κόστους μεταξύ επίθεσης και άμυνας. Και αυτό το στοιχείο δεν το βλέπουμε μόνο στον Περσικό Κόλπο, αλλά και στον Πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η αξία ενός drone δεν βρίσκεται μόνο στην εκρηκτική του ισχύ αλλά στο ότι μπορεί να αναγκάσει τον αντίπαλο να καταναλώσει πολλαπλάσιας αξίας πόρους για να το αντιμετωπίσει. Αν, για παράδειγμα, ένας πύραυλος των εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων καταστρέψει ένα drone των λίγων χιλιάδων, τότε ο αμυνόμενος μπορεί να κερδίζει τακτικά αλλά να χάνει οικονομικά. Το ίδιο συμβαίνει και όταν ένα drone καταστρέφει ένα τεθωρακισμένο όχημα πολλαπλάσιας αξίας. Έχουμε λοιπόν την εξής κατάσταση: ένα φθηνό επιθετικό μέσο, αντιμετωπίζεται με ένα ακριβό αμυντικό μέσο ή, αν δεν αντιμετωπιστεί, καταστρέφει έναν ακόμη ακριβότερο στόχο και αυτό δημιουργεί μία τεράστια ασυμμετρία κόστους.
Όπως σημείωσε σχετικά πρόσφατα η ελβετική ΝΖΖ (Neue Zuercher Zeitung), η ασυμμετρία αυτή εκδηλώνεται πιο έντονα αυτή την περίοδο στα Στενά του Ορμούζ. Με εξαιρετικά απλά μέσα, οι Ιρανοί κατάφεραν να θέσουν υπό έλεγχο ένα κρίσιμο σημείο από το οποίο εξαρτάται σημαντικά η παγκόσμια οικονομία. Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να βομβαρδίζει συστηματικά πλοία. Αρκεί να απειλεί με επιθέσεις και να υποστηρίζει αυτή την απειλή περιστασιακά με κάποιον πύραυλο ή drone. Όσο οι Φρουροί της Επανάστασης διατηρούν τη δυνατότητα τέτοιων επιθέσεων, μπορούν de facto να αποκλείουν τα στενά – με παγκόσμιες επιπτώσεις.
Παρόμοια είναι η εικόνα και στην άλλη πλευρά του Περσικού Κόλπου: Ακόμη και τα πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά συστήματα και μαχητικά αεροσκάφη των υπερεξοπλισμένων κρατών του Κόλπου δεν μπορούν να αποτρέψουν το ενδεχόμενο κάποιο φτηνό ιρανικό drone να πλήξει κατά καιρούς κάποιο διυλιστήριο πετρελαίου ή μονάδα αφαλάτωσης. Έτσι, η ίδια η βάση επιβίωσης των πετρελαϊκών μοναρχιών απειλείται άμεσα. Παρά τα φαινομενικά απεριόριστα οικονομικά μέσα για την άμυνά τους, τα κράτη του Κόλπου είναι ουσιαστικά παράλυτα εξαιτίας της ευπάθειάς τους.
Και το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με μια νέα απειλή, καθώς, κάθε τόσο, η Χεζμπολάχ εξαπολύει επιθέσεις εναντίον ισραηλινών δυνάμεων με drones οπτικών ινών – μια τεχνολογία που η σιιτική τρομοκρατική οργάνωση υιοθέτησε αυτούσια από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Και ο πόλεμος των ρομπότ και της ΤΝ
Στην Ουκρανία έχει αλλάξει εντελώς η μορφή του πολέμου, καθώς η χρήση προηγμένης τεχνολογίας, πρώτα από τους Ουκρανούς, τους βοήθησε να αντιμετωπίζουν την αρχική υπεροπλία των Ρώσων. Πλέον στο μέτωπο έχουν απλωθεί σε ύψος αρκετών μέτρων μεγάλα δίχτυα για να προστατεύουν δρόμους, καταφύγια και πυροβόλα από επιθέσεις drones, ενώ ομάδες drones επιχειρούν έξω από τη «ζώνη θανάτου» (kill zone), από καταφύγια και καμουφλαρισμένες θέσεις. Επίσης γρήγορα και ευέλικτα τετράτροχα ΑΤV μπορούν να απομακρύνουν τραυματίες και να εφοδιάζουν την πρώτη γραμμή και επίγεια ρομπότ στρώνουν νάρκες, πυροβολούν εναντίον εισβολέων Ρώσων στρατιωτών ή περισυλλέγουν τραυματίες. Κάποια drones – καμικάζι μπορούν να κατευθύνονται εξ αποστάσεως από χειριστές ή να αναζητούν στόχους με τεχνητή νοημοσύνη, πάνω στους οποίους πέφτουν φορτωμένα με εκρηκτική γόμωση, ενώ αναγνωριστικά drones πετούν πάνω από τη «ζώνη θανάτου» και χρησιμοποιούν κάμερες και αισθητήρες για να εντοπίσουν ρωσικές θέσεις και διεισδύοντες στρατιώτες. Τέλος, υπάρχουν και τα FPV drones με καλώδιο οπτικών ινών που ξετυλίγουν το καλώδιο κατά την πτήση τους και παραμένουν – χωρίς να μπορούν να υποστούν ηλεκτρονικές παρεμβολές – σε επαφή με τον χειριστή μέχρι να πλήξουν τον στόχο τους. Με αυτά τα συστήματα η Ουκρανία μπόρεσε να αντισταθμίσει την ρωσική υπεροχή σε βαρύ οπλισμό και στρατιώτες.
Από την άλλη πλευρά, οι Ρώσοι προσάρμοσαν την τακτική τους και χρησιμοποιούν, εκτός από τα δικά τους drones, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, τοποθετημένα σε οχήματα, που εντοπίζουν ουκρανικά drones και παρεμβαίνουν στον τηλεχειρισμό τους, όπως και επίγεια ρομπότ, εξοπλισμένα με κάμερες, που εξερευνούν εχθρικό έδαφος και αναζητούν δίοδο μέσω της «ζώνης θανάτου». Αυτά συνοδεύονται από ένα drone που πετά μπροστά εξερευνώντας την περιοχή.
Όπως λοιπόν τον 14ο αιώνα στη μάχη του Κρεσύ το πολύ φθηνότερο μακρύ τόξο των Ουαλλών αντιμετώπισε τους ιππότες που αποτελούσαν ένα πανάκριβο «σύστημα οπλικής ισχύος», το drone του 21ου αιώνα είναι ένα αναλώσιμο, μαζικό και φθηνό σύστημα που επιτίθεται στην οικονομική βιωσιμότητα των ακριβών συστημάτων, ανατρέποντας για πρώτη φορά μετά από 7 αιώνες τη σχέση ανάμεσα στο κόστος του επιτιθέμενου και στο κόστος του αμυνόμενου.
Κωνσταντίνος Καραλής
