Η ιστορία του μοιάζει περισσότερο με σενάριο κινηματογραφικής ταινίας παρά με πραγματικό περιστατικό της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Το βράδυ της 9ης Σεπτεμβρίου 1970, ο ιπτάμενος υποσμηναγός της Πολεμικής Αεροπορίας Μιχάλης Μανιαδάκης μπήκε μόνος σε ένα στρατιωτικό μεταγωγικό Ντακότα, απογειώθηκε από το αεροδρόμιο του Ηρακλείου και ξεκίνησε μια εξαιρετικά επικίνδυνη πτήση με έναν προορισμό που κανείς από τους ανωτέρους του δεν γνώριζε: τη Σοβιετική Ένωση.
Ήθελε να δραπετεύσει από τη δικτατορία.
Και τα κατάφερε.
Ο αξιωματικός που η χούντα θεωρούσε αντιφρονούντα
Ο Μανιαδάκης είχε γεννηθεί τον Δεκέμβριο του 1933 στο Καλό Χωριό Μεραμπέλου Λασιθίου. Τελείωσε τη Σχολή Αεροπορίας και μονιμοποιήθηκε στην Πολεμική Αεροπορία.
Η σχέση του με το καθεστώς των συνταγματαρχών ήταν εξαρχής συγκρουσιακή.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία που έδωσε αργότερα, την ημέρα του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967 συγκρούστηκε με ανώτερό του. Ακολούθησαν αλλεπάλληλες μεταθέσεις: Τανάγρα, Πάτρα, Σούδα, Λάρισα και ξανά Σούδα. Τον Απρίλιο του 1970 πήρε μετάθεση για τη Σχολή Πολέμου στο Τατόι, όπου, σύμφωνα με τις αφηγήσεις του, θα έπρεπε να περάσει και από έλεγχο «εθνικοφροσύνης».
Τότε πήρε τη μεγάλη απόφαση. Να φύγει. Όχι όμως με πλοίο ή με κάποιο πολιτικό αεροσκάφος. Θα έφευγε πετώντας ο ίδιος.
Η Ντακότα D-621
Το αεροπλάνο ήταν μια Ντακότα, το θρυλικό δικινητήριο μεταγωγικό της οικογένειας DC-3/C-47, ένα αεροσκάφος ήδη παλαιάς τεχνολογίας εκείνη την εποχή.
Ο ίδιος ο Μανιαδάκης έγραψε χρόνια αργότερα την ιστορία του στο βιβλίο «Απόδραση D-621», τίτλος που παραπέμπει στο αεροσκάφος της μεγάλης φυγής. Ρωσικές πηγές καταγράφουν επίσης την ιστορία του, καθώς ο ίδιος είχε μιλήσει το 1999 στη ρωσική «Komsomolskaya Pravda». (avantgardecentre.gr)
Το βράδυ της 9ης Σεπτεμβρίου, στο αεροδρόμιο Ηρακλείου, περίμενε να απογειωθεί ένα αεροσκάφος της Ολυμπιακής.
Στις 21:36 απογείωσε τη στρατιωτική Ντακότα ακολουθώντας αρχικά την πορεία του πολιτικού αεροπλάνου.
Ήταν το τέχνασμα που χρειαζόταν για να κερδίσει χρόνο.
Μια πτήση στα όρια του αδύνατου
Σύμφωνα με την αναλυτική αφήγηση που έχει διασωθεί, ο Μανιαδάκης δεν διέθετε κανονικό σχέδιο πτήσης, ενώ αντιμετώπιζε σοβαρότατους περιορισμούς στα μέσα πλοήγησης και στον φωτισμό των οργάνων.
Πέταξε εξαιρετικά χαμηλά — οι μεταγενέστερες αφηγήσεις μιλούν ακόμη και για περίπου 16 μέτρα πάνω από τη θάλασσα — ώστε να δυσκολεύει τον εντοπισμό του από τα ραντάρ.
Αρχικά έδωσε την εντύπωση ότι κατευθυνόταν προς Αθήνα. Ξαφνικά όμως άλλαξε πορεία. Προς Ρόδο και από εκεί προς Τουρκία. Στο Αρχηγείο της Αεροπορίας στη Λάρισα σήμανε συναγερμός. Μέσω ασυρμάτου προσπάθησαν να τον μεταπείσουν. Του έλεγαν να επιστρέψει και του υπόσχονταν ότι δεν θα υποστεί συνέπειες.
Εκείνος συνέχισε.
Η χούντα ζήτησε από την Τουρκία να τον καταρρίψει
Αυτό είναι ίσως το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της υπόθεσης.
Όταν η Ντακότα πέρασε στον τουρκικό εναέριο χώρο, οι ελληνικές αρχές δεν μπορούσαν πλέον να επέμβουν άμεσα.
Σύμφωνα με τις μεταγενέστερες καταγραφές της υπόθεσης και το απομαγνητοφωνημένο υλικό που επικαλούνται, από το ελληνικό Αρχηγείο ζητήθηκε δύο φορές μέσω της νατοϊκής διοίκησης στη Σμύρνη να καταρριφθεί το ελληνικό αεροσκάφος.
Οι Τούρκοι δεν το κατέρριψαν. Ο Μανιαδάκης συνέχιζε να πετά. Ώρα με την ώρα. Νύχτα. Πάνω από την Τουρκία και στη συνέχεια προς τη Μαύρη Θάλασσα.
Οκτώ ώρες στον αέρα
Η πτήση διήρκεσε περίπου οκτώ ώρες.
Η Ντακότα κατάφερε να περάσει από ένα ολόκληρο σύστημα στρατιωτικής επιτήρησης σε μια από τις πιο επικίνδυνες περιόδους του Ψυχρού Πολέμου.
Και τελικά εμφανίστηκε στην Κριμαία.
Στην περιοχή της Σεβαστούπολης κινδύνευσε μάλιστα, σύμφωνα με την αφήγηση, να επιχειρήσει προσγείωση σε φωτισμένο δρόμο θεωρώντας τον διάδρομο.
Τότε εμφανίστηκαν σοβιετικά μαχητικά και τον οδήγησαν σε αεροδρόμιο.
Εδώ υπάρχει μια λεπτομέρεια που χρειάζεται δημοσιογραφική προσοχή: μεταγενέστερες ρωσικές αφηγήσεις προσδιορίζουν ως τόπο προσγείωσης το στρατιωτικό αεροδρόμιο Μπελμπέκ, κοντά στη Σεβαστούπολη, όμως άλλες αναφορές αφήνουν διαφορετική εικόνα. Συνεπώς, ασφαλέστερη ιστορικά διατύπωση είναι ότι προσγειώθηκε στην περιοχή της Σεβαστούπολης στην Κριμαία. (omsk-kprf.ru)
Εκεί ζήτησε πολιτικό άσυλο.
Έξι χρόνια στην Τασκένδη
Η ζωή που ακολούθησε δεν είχε καμία σχέση με τη ζωή του αξιωματικού της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.
Οι Σοβιετικοί τού χορήγησαν άσυλο και ο Μανιαδάκης εγκαταστάθηκε τελικά στην Τασκένδη, τότε πρωτεύουσα της Σοβιετικής Δημοκρατίας του Ουζμπεκιστάν.
Έμαθε ρωσικά, φοίτησε για τρία χρόνια σε παιδαγωγικό ινστιτούτο ξένων γλωσσών και εργάστηκε ακόμη και σε οικοδομές.
Έμεινε στη Σοβιετική Ένωση περίπου έξι χρόνια. (avantgardecentre.gr)
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία: δεν επρόκειτο για έναν άνθρωπο που εγκατέλειψε την Ελλάδα επειδή είχε αποφασίσει να γίνει κομμουνιστής. Στις ελληνικές αφηγήσεις της ιστορίας του περιγράφεται ως ανένταχτος δημοκράτης που θεωρούσε ότι από το εξωτερικό μπορούσε να στραφεί εναντίον της δικτατορίας.
Η χούντα προσπάθησε να εξαφανίσει την ιστορία
Στην Ελλάδα το καθεστώς επιχείρησε να αποσιωπήσει την απόδραση.
Οι εφημερίδες δεν μπορούσαν να χειριστούν ελεύθερα μια είδηση που αποτελούσε τεράστιο πλήγμα για το γόητρο της δικτατορίας.
Η επίσημη γραμμή της ανάκρισης προσπάθησε μάλιστα να αποδώσει την πράξη του σε ψυχολογικά αίτια.
Στην Πολεμική Αεροπορία όμως το περιστατικό ήταν γνωστό.
Και η αντίδραση της χούντας έφθασε, σύμφωνα με τις μαρτυρίες της εποχής, μέχρι το απίστευτο σημείο να λαμβάνονται μέτρα ασφαλείας ώστε στρατιωτικά αεροπλάνα να δένονται με αλυσίδες για να αποτραπεί μια νέα απόδραση.
Η επιστροφή στην Ελλάδα
Μετά την πτώση της δικτατορίας ο Μανιαδάκης αποφάσισε να επιστρέψει.
Ρωσικές πηγές τοποθετούν την επιστροφή του το 1976 και αναφέρουν ότι το 1977 αντιμετώπισε κατηγορίες για την πράξη του, από τις οποίες απαλλάχθηκε. Ελληνικές πηγές διαφέρουν σε ορισμένες λεπτομέρειες της δικαστικής και στρατιωτικής διαδικασίας. (avantgardecentre.gr)
Αποστρατεύθηκε και επέστρεψε στην πολιτική ζωή.
Ενεργοποίησε το πολιτικό δίπλωμα πτήσεων και για έξι χρόνια εργάστηκε ως πιλότος αεροψεκαστικών.
Και ύστερα επέστρεψε στην Κρήτη.
Στο Καλό Χωριό.
Το 1982 εξελέγη πρόεδρος της κοινότητας και παρέμεινε στην τοπική αυτοδιοίκηση επί τέσσερις θητείες.
Από τον ουρανό της Μαύρης Θάλασσας πίσω στην Κρήτη
Ο Μιχάλης Μανιαδάκης πέθανε τον Αύγουστο του 2017, σε ηλικία 84 ετών.
Είχε προλάβει να διηγηθεί ο ίδιος την ιστορία του και να καταγράψει την περιπέτειά του.
Μια ιστορία που έχει όλα τα στοιχεία μιας ταινίας: δικτατορία, στρατιωτικά αεροδρόμια, μια κλεμμένη Ντακότα, καταδιωκτικά, ραντάρ, νυχτερινή πτήση πάνω από τη θάλασσα, Τουρκία, Ψυχρό Πόλεμο, σοβιετικά μαχητικά και τελικά πολιτικό άσυλο χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Κρήτη.
Αλλά πάνω απ’ όλα έχει έναν άνθρωπο που πήρε μια απόφαση από την οποία δεν υπήρχε επιστροφή.
Το βράδυ της 9ης Σεπτεμβρίου 1970 ο Μιχάλης Μανιαδάκης μπήκε στη Ντακότα γνωρίζοντας ότι, αν αποτύγχανε, πιθανότατα θα πλήρωνε πολύ ακριβά την επιλογή του.
Στις 21:36 απογειώθηκε.
Περίπου οκτώ ώρες αργότερα είχε αφήσει πίσω του όχι μόνο την Ελλάδα, αλλά και τη δικτατορία.
Και είχε γράψει μία από τις πιο παράτολμες σελίδες αντίστασης στα χρόνια της χούντας.
