Του Δρ. Μάριου Παναγιώτη Ευθυμιόπουλου, Αναπληρωτή Καθηγητή Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής, Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus — Γενικού Διευθυντή του Strategy International
*
Για ένα ελληνικό νοικοκυριό, η Λιβύη, τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μπορεί να φαίνονται μακρινά. Η απόσταση, όμως, μικραίνει όταν αυξάνεται το κόστος του καυσίμου, ακριβαίνει η μεταφορά προϊόντων ή καθυστερεί μια επένδυση. Η γεωπολιτική φτάνει στην καθημερινότητα μέσα από λογαριασμούς, τιμές και θέσεις εργασίας. Και η εξωτερική πολιτική οφείλει να εξηγείται στους πολίτες μέσα από αυτές τις πραγματικές συνδέσεις.
Η Ελλάδα διαθέτει μια ιδιαιτερότητα: το οικονομικό της αποτύπωμα στη θάλασσα υπερβαίνει κατά πολύ το πληθυσμιακό της μέγεθος. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση 2025–2026 της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, ο ελληνόκτητος στόλος αριθμεί σχεδόν 5.800 πλοία, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 19% της παγκόσμιας χωρητικότητας και το 61% του στόλου υπό ευρωπαϊκό έλεγχο. Η ίδια έκθεση εκτιμά ότι η ναυτιλία συνεισφέρει άμεσα και έμμεσα 7–8% στο ελληνικό ΑΕΠ και στηρίζει περίπου 200.000 θέσεις εργασίας.
Αυτή η βαρύτητα δημιουργεί δυνατότητες, αλλά και έκθεση σε κινδύνους. Η πλοιοκτησία δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε διπλωματική επιρροή. Ούτε η εμπορική παρουσία ισοδυναμεί με κρατικό έλεγχο των θαλάσσιων εξελίξεων. Χρειάζεται οργανωμένη σύνδεση της οικονομίας με τη δημόσια πολιτική: γνώση των διαδρομών, πρόβλεψη διαταραχών, προστασία υποδομών και συνεργασία κράτους, επιχειρήσεων και εταίρων.
Το κόστος της ανασφάλειας είναι μετρήσιμο. Στην έκθεση της 6ης Οκτωβρίου 2026, η αμερικανική EIA καταγράφει μέση τιμή Brent 114 δολαρίων ανά βαρέλι τον Σεπτέμβριο, αυξημένη κατά 23 δολάρια έναντι του Αυγούστου. Συνδέει την άνοδο με επιθέσεις σε πετρελαϊκές υποδομές και δεξαμενόπλοια στη Μέση Ανατολή. Η μετακύλιση στον καταναλωτή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, αλλά η πίεση στην αλυσίδα κόστους είναι σαφής.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πρέπει να διαβάσουμε και την έγκριση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική λιβυκή Βουλή, που συνδέεται με το στρατόπεδο Χάφταρ. Η εξέλιξη αφορά την αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και τη σταθερότητα του πλαισίου μέσα στο οποίο σχεδιάζονται έρευνες, ενεργειακά έργα και διασυνδέσεις. Η ασφάλεια δικαίου αποτελεί προϋπόθεση οικονομικής δραστηριότητας.
Η κυβέρνηση της Τρίπολης χαιρέτισε την έγκριση, ενώ η Τουρκία διευρύνει τις σχέσεις της με την ανατολική Λιβύη, διατηρώντας δεσμούς με τη δυτική. Η συγκεκριμένη σύγκλιση δείχνει ότι οι εσωτερικοί ανταγωνισμοί μιας χώρας δεν εξασφαλίζουν σταθερά διπλωματικά πλεονεκτήματα σε τρίτους. Οι ελληνικές συνεργασίες χρειάζονται θεσμικό βάθος, οικονομικό περιεχόμενο και συνεχή αξιολόγηση.
Υπάρχει επίσης η οικονομία των εντυπώσεων. Στις 22 Οκτωβρίου, το Al Jazeera ενέταξε το ζήτημα σε διαμάχη θαλάσσιων δικαιωμάτων και ενεργειακών διεκδικήσεων. Αυτή η πλαισίωση δεν αποφαίνεται για τη νομιμότητα. Υπενθυμίζει, όμως, ότι το διεθνές κοινό δεν γνωρίζει αναγκαστικά την ελληνική επιχειρηματολογία. Η ενημέρωσή του απαιτεί σταθερή δουλειά, προσβάσιμη τεκμηρίωση και παρουσία πριν από την κρίση.
Η ευρωπαϊκή θέση είναι σαφής ως προς την παραβίαση δικαιωμάτων τρίτων κρατών και την απουσία έννομων αποτελεσμάτων γι’ αυτά. Το επόμενο βήμα για την Αθήνα είναι να συνδέσει αυτή τη θέση με κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες: ενεργειακή ασφάλεια, προστασία διασυνδέσεων και αξιοπιστία επενδύσεων. Έτσι, η ελληνική υπόθεση αποκτά ευρύτερο πρακτικό ενδιαφέρον.
Η τουρκική πρωτοβουλία συνάντησης ευρωπαϊκών και μεσανατολικών χωρών στην Κωνσταντινούπολη αναδεικνύει τη σημασία του ποιος συγκαλεί τη συζήτηση και προσδιορίζει την ατζέντα. Η Ελλάδα έχει λόγους να αναλάβει δική της πρωτοβουλία για τις ασφαλείς θαλάσσιες συνδέσεις, με συμμετοχή κρατών, ευρωπαϊκών θεσμών, ναυτιλιακών φορέων και διαχειριστών κρίσιμων υποδομών.
Το περιεχόμενο μπορεί να είναι συγκεκριμένο: ανταλλαγή πληροφοριών για κινδύνους, κοινά πρωτόκολλα αντιμετώπισης συμβάντων, ασκήσεις προστασίας καλωδίων και σχέδια συνέχισης λειτουργίας λιμένων. Χρειάζεται επίσης αξιολόγηση των επιπτώσεων μιας παρατεταμένης διαταραχής στις εισαγωγές, στην παραγωγή και στις μικρότερες επιχειρήσεις. Η πρόληψη αποκτά κοινωνική αξία όταν περιορίζει την έκθεση εκείνων που διαθέτουν λιγότερα περιθώρια προσαρμογής.
Παράλληλα, οι θαλάσσιες εκκρεμότητες απαιτούν πολιτική εργασία: προετοιμασία διαπραγμάτευσης ΑΟΖ με την Κύπρο, πρόοδο στις συζητήσεις επέκτασης της οριοθέτησης με την Αίγυπτο και ολοκληρωμένο σχεδιασμό για την άσκηση του δικαιώματος χωρικών υδάτων έως δώδεκα ναυτικά μίλια, σύμφωνα με τους κανόνες οριοθέτησης. Οι κόκκινες γραμμές χρειάζονται σαφές περιεχόμενο και δυνατότητα υποστήριξης.
Οι πολίτες δικαιούνται μια εξωτερική πολιτική που εξηγεί τις επιλογές και λογοδοτεί για τα αποτελέσματά της. Ποια εξάρτηση περιορίστηκε; Ποια υποδομή προστατεύθηκε; Ποια συνεργασία απέκτησε πρακτικό περιεχόμενο; Αυτά είναι ουσιαστικά κριτήρια αξιολόγησης.
Η θάλασσα αποτελεί πηγή ελληνικής ευημερίας. Η προστασία αυτής της ευημερίας απαιτεί πρωτοβουλία, πρόληψη και αποφάσεις. Όσο καθυστερούμε να συνδέσουμε την εξωτερική πολιτική με την οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να πληρώνουμε εξελίξεις τις οποίες θα μπορούσαμε να έχουμε επηρεάσει.
