Κάθε Σεπτέμβριο συμβαίνει στην Ελλάδα ένα μικρό οικονομικό θαύμα. Οι φόροι μειώνονται, οι μισθοί αυξάνονται, οι συνταξιούχοι ανακουφίζονται, οι νέοι βρίσκουν σπίτι, οι μικρομεσαίοι ξαναβρίσκουν την αισιοδοξία τους και η μεσαία τάξη –αυτή η πολύπαθη μεσαία τάξη που κάθε κυβέρνηση πρώτα τη «στηρίζει» και μετά ψάχνει να δει πού πήγε– ανακαλύπτει επιτέλους φως στο βάθος του τούνελ.
Το θαύμα διαρκεί περίπου ένα Σαββατοκύριακο και ονομάζεται Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης.
Μετά έρχεται ο Οκτώβριος.
Η φετινή 90ή ΔΕΘ, από 5 έως 13 Σεπτεμβρίου, έχει μάλιστα μια πρωτοτυπία. Δεν θα περιοριστούμε, όπως φαίνεται, στις υποσχέσεις για τον επόμενο χρόνο. Θα έχουμε και «οδικό χάρτη» έως το 2030.
Εξαιρετική ιδέα. Όταν η πραγματικότητα δυσκολεύει, μεγαλώνουμε τον χρονικό ορίζοντα. Το 2027 είναι επικίνδυνα κοντά. Το 2030, αντιθέτως, έχει το μεγάλο πολιτικό πλεονέκτημα ότι μέχρι τότε ο πολίτης μπορεί να έχει ξεχάσει τι ακριβώς του υποσχέθηκαν.
Το καλάθι της ΔΕΘ – χωρίς πλαστική σακούλα
Οι πληροφορίες μέχρι σήμερα μιλούν για πακέτο λίγο πάνω από 1 δισ. ευρώ, αν και οι τελικές αποφάσεις εξαρτώνται από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο. Στο τραπέζι βρίσκονται φοροελαφρύνσεις, μειώσεις ασφαλιστικών βαρών, μέτρα για τη μεσαία τάξη, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες, συνταξιούχους και νέους, καθώς και νέες παρεμβάσεις για το στεγαστικό.
Με άλλα λόγια, σχεδόν όλοι θα πάρουν κάτι.
Το ερώτημα είναι εάν θα το καταλάβουν και στον τραπεζικό τους λογαριασμό.
Ακούγονται επίσης κατάργηση ή περαιτέρω περιορισμός φορολογικών βαρών για επαγγελματίες, παρεμβάσεις στα τεκμήρια, ενισχύσεις στους αγρότες και ακόμη ένα στεγαστικό πρόγραμμα τύπου «Σπίτι μου».
Εδώ εμφανίζεται μια παλιά ελληνική οικονομική σχολή: αν ο νέος δεν μπορεί να αγοράσει σπίτι, δεν εξετάζουμε μόνο γιατί ένα δυάρι κοστίζει όσο παλαιότερα μια μονοκατοικία. Του δίνουμε πρόγραμμα για να κυνηγήσει μαζί με άλλους δέκα το ίδιο δυάρι.
Και, φυσικά, υπάρχει η μεγάλη λέξη κάθε ΔΕΘ: «στοχευμένα».
Τα μέτρα δεν είναι ποτέ απλώς μέτρα. Είναι «στοχευμένα μέτρα». Μόνο που ο στόχος, όταν φθάνει ο λογαριασμός του σούπερ μάρκετ, παρουσιάζει συχνά μια αξιοσημείωτη απόκλιση βολής.
Και από τις προηγούμενες ΔΕΘ τι έγινε;
Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα.
Στη ΔΕΘ του 2024 παρουσιάστηκαν 45 παρεμβάσεις. Το 2025 η κυβέρνηση ανακοίνωσε μια νέα, μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση και λίγο αργότερα υποστήριζε ότι οι φοροελαφρύνσεις στις οποίες είχε προχωρήσει από το 2019 είχαν φθάσει συνολικά τις 83.
Άρα υλοποιήθηκαν 45 στις 45;
Όχι τόσο γρήγορα.
Δεν υπάρχει ανεξάρτητος, ενιαίος και δημόσια αποδεκτός απολογισμός που να παίρνει μία προς μία όλες τις εξαγγελίες κάθε ΔΕΘ και να γράφει δίπλα: «πλήρως υλοποιήθηκε», «μερικώς», «μετατέθηκε», «εγκαταλείφθηκε». Παρά τις προσπάθειές μου δεν εντόπισα πηγή που να αναφέρει το ποσοστό υλοποίησης των υποσχέσεων και τον τρόπο που υλοποιήθηκαν.Και αυτό είναι από μόνο του πολιτικό πρόβλημα.
Διότι άλλα πράγματα πράγματι νομοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν. Το πακέτο της ΔΕΘ του 2025 πέρασε σε μεγάλο βαθμό σε φορολογική νομοθεσία: νέες κλίμακες φόρου εισοδήματος από το 2026, ευνοϊκότερη μεταχείριση οικογενειών με παιδιά, ειδική φορολογική μεταχείριση νέων, νέος συντελεστής στα εισοδήματα από ενοίκια, μειωμένος ΦΠΑ σε συγκεκριμένα ακριτικά νησιά και αλλαγές στα τεκμήρια.
Άρα θα ήταν μάλλον άδικο να ισχυριστούμε ότι «τίποτε δεν γίνεται».Γίνονται.
Το πρόβλημα είναι άλλο: η νομοθέτηση μιας εξαγγελίας δεν είναι το ίδιο πράγμα με την επίτευξη του αποτελέσματός της.
Μπορεί να δώσεις φοροελάφρυνση €300 τον χρόνο και στο μεταξύ τρόφιμα, ενοίκιο, ρεύμα και υπηρεσίες να έχουν αφαιρέσει €1.000. Τότε η εξαγγελία υλοποιήθηκε λογιστικά, αλλά εξαφανίστηκε κοινωνικά.
Μπορεί να αυξήσεις τον ονομαστικό μισθό, αλλά αν το κόστος ζωής τρέχει μαζί του, ο εργαζόμενος γίνεται πλουσιότερος μόνο στην κυβερνητική διαφάνεια του PowerPoint.
Και μπορείς να ανακοινώσεις στεγαστικό πρόγραμμα, αλλά αν η προσφορά κατοικιών παραμένει ανεπαρκής και τα ενοίκια δυσβάστακτα, ο νέος συνεχίζει να μένει με τους γονείς του – απλώς τώρα γνωρίζει και το όνομα του προγράμματος που υποτίθεται ότι θα τον έβγαζε από εκεί.
Γι’ αυτό θα πρότεινα κάτι επαναστατικό για τη ΔΕΘ του 2026: Πριν από τις καινούργιες εξαγγελίες, μία διαφάνεια με τις περσινές.
Υπόσχεση – χρονοδιάγραμμα – κόστος – τι έγινε – ποιον ωφέλησε πραγματικά.
Χωρίς μουσική. Χωρίς βίντεο. Χωρίς τη λέξη «μεταρρύθμιση» δεκαεπτά φορές.
Θα ήταν ίσως η πιο ριζοσπαστική μεταρρύθμιση της βραδιάς.
Και η αντιπολίτευση; Μη χαίρεται πολύ
Θα ήταν όμως υπερβολικά εύκολο να παρουσιάσουμε τη ΔΕΘ ως αποκλειστική κυβερνητική ασθένεια. Διότι, μόλις τελειώσει το κυβερνητικό καλάθι, αρχίζουν τα καλάθια της αντιπολίτευσης.
Το ΠΑΣΟΚ προετοιμάζει για τις 12 Σεπτεμβρίου την παρουσία του Νίκου Ανδρουλάκη με επικαιροποιημένο κυβερνητικό πρόγραμμα και προσπαθεί να εμφανιστεί ως η σοβαρή, κοστολογημένη εναλλακτική κυβερνητική πρόταση. Στην ατζέντα του βρίσκονται μεταξύ άλλων η ενέργεια, η οικονομία, η μεσαία τάξη και θεσμικές αλλαγές. Καλά κάνει. Αλλά υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα: στην Ελλάδα έχουμε περίσσευμα περιγραφής του προβλήματος και έλλειμμα πειστικής εξήγησης του λογαριασμού.
Είναι εύκολο να πεις «θα μειώσω την ακρίβεια». Το δύσκολο είναι να πεις με ποιο εργαλείο, πόσο, πότε και με ποιες παρενέργειες.
Εύκολο να ζητήσεις μικρότερο ΦΠΑ. Δυσκολότερο να αποδείξεις πόσο από τη μείωση θα φθάσει πράγματι στην τελική τιμή.
Εύκολο να ζητήσεις μεγαλύτερους μισθούς. Δυσκολότερο να εξηγήσεις πώς αυτοί θα στηριχθούν από παραγωγικότητα, επενδύσεις και επιχειρήσεις που μπορούν να τους πληρώνουν σταθερά.
Εύκολο να ζητάς περισσότερες κοινωνικές δαπάνες και ταυτόχρονα μικρότερους φόρους. Τα δύο μαζί έχουν μια ενοχλητική λεπτομέρεια που ονομάζεται αριθμητική.
Η σημερινή αντιπολίτευση έχει ακόμη ένα μειονέκτημα: είναι τόσο κατακερματισμένη ώστε μερικές φορές δίνει την εντύπωση πως μεγαλύτερη μάχη γίνεται για το ποιος θα γίνει δεύτερος παρά για το τι ακριβώς θα έκανε διαφορετικά αν γινόταν πρώτος. Η πολιτική αντιπαράθεση πριν από τη ΔΕΘ έχει ήδη στραφεί στην ακρίβεια και στην καθημερινότητα – και δικαίως.
Αλλά η καταγγελία δεν είναι οικονομικό πρόγραμμα.
Όπως και το «φύγετε εσείς για να έρθουμε εμείς» δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί ως μακροοικονομικό μοντέλο.
Τι περιμένουμε λοιπόν να ακούσουμε στις 5 Σεπτεμβρίου;
Περίπου αυτά που απαιτεί η πολιτική συγκυρία.
Θα ακούσουμε για μεσαία τάξη. Για μείωση φόρων και εισφορών. Για συνταξιούχους και νέους. Για μικρομεσαίους και αγρότες. Για στεγαστικό. Για αυξήσεις εισοδημάτων.
Και, βεβαίως, για δημοσιονομική υπευθυνότητα, ώστε η κυβέρνηση να μπορεί να πει ταυτοχρόνως «δίνουμε» και «δεν κάνουμε παροχολογία». Οι πληροφορίες μέχρι σήμερα συνδέουν το πακέτο με έναν ευρύτερο σχεδιασμό έως το 2030, ενώ στο οικονομικό φόντο βρίσκονται και πρόωρες αποπληρωμές χρέους περίπου 13 δισ. ευρώ. Η φόρμουλα είναι δοκιμασμένη: «Θα δώσουμε όσα αντέχει η οικονομία». Πολύ σωστά.
Μόνο που εκεί αρχίζει η πραγματική πολιτική συζήτηση: σε ποιον θα τα δώσεις;
Στον μισθωτό μέσω φόρου; Στον συνταξιούχο; Στην Υγεία; Στην Παιδεία; Στη στέγη; Στις δημόσιες επενδύσεις; Στη μείωση του χρέους;
Γιατί στην οικονομία –σε αντίθεση με τη ΔΕΘ– το ίδιο ευρώ δεν μπορεί να εξαγγελθεί πέντε φορές.
Από τη ΔΕΘ στην… ΔΕΝ
Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να περάσουμε από τη ΔΕΘ των εξαγγελιών στη ΔΕΝ της πραγματικότητας.
Στη μεγάλη, καθημερινή ελληνική ΔΕΝ:
ΔΕΝ φθάνει ο μισθός μέχρι το τέλος του μήνα.
ΔΕΝ πέφτουν οι τιμές επειδή το ανακοίνωσε ένας υπουργός.
ΔΕΝ βρίσκει ο νέος σπίτι επειδή βαφτίστηκε ακόμη ένα πρόγραμμα «στεγαστική πολιτική».
ΔΕΝ αισθάνεται πλουσιότερος ο συνταξιούχος επειδή το Excel του υπουργείου δείχνει αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος.
ΔΕΝ γίνεται κοινωνική πολιτική με επιδόματα που έρχονται μία φορά και λογαριασμούς που έρχονται κάθε μήνα.
Και κυρίως, ΔΕΝ μπορεί κάθε Σεπτέμβριο να ξεκινά η πολιτική μνήμη από το μηδέν.
Θα ήταν λοιπόν χρήσιμο η ΔΕΘ να αποκτήσει κάποτε και τη δική της λέξη-ταμπού: το «έκανα».
Λιγότερο «θα». Περισσότερο «έκανα».
Λιγότερα δισεκατομμύρια που ανακοινώνονται κάτω από προβολείς και περισσότερα ευρώ που μένουν στην τσέπη μετά το σούπερ μάρκετ, το ενοίκιο, το ρεύμα και τη βενζίνη.
Και για την κυβέρνηση και για την αντιπολίτευση ο ίδιος κανόνας: κάθε νέα εξαγγελία να συνοδεύεται από κόστος, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Και, ακόμη καλύτερα, κάθε καινούργια ΔΕΘ να αρχίζει με τον απολογισμό της προηγούμενης. Τι υποσχεθήκατε; Τι νομοθετήσατε; Τι εφαρμόσατε;
Και, το σημαντικότερο, τι άλλαξε πραγματικά στη ζωή του πολίτη; Διότι ο πολίτης δεν κατοικεί στο Βελλίδειο. Ζει τις υπόλοιπες 364 ημέρες του χρόνου.
Και όταν σβήσουν τα φώτα, τελειώσουν τα χειροκροτήματα, κλείσουν οι κάμερες και κατέβουν οι πολιτικοί από τη Θεσσαλονίκη, ο πολίτης επιστρέφει στο μόνο πραγματικά αδιάψευστο οικονομικό επιτελείο της χώρας: στο πορτοφόλι του.
Εκεί οι δείκτες δεν εξωραΐζονται, οι εξαγγελίες δεν χειροκροτούνται και οι «οδικοί χάρτες μέχρι το 2030» δεν περνούν από επικοινωνιακό φίλτρο.
Υπάρχει μόνο ένα πολύ πιο αυστηρό βήμα από αυτό της ΔΕΘ: το ταμείο του σούπερ μάρκετ. Εκεί δεν υπάρχουν εξαγγελίες. Υπάρχει μόνο η αμείλικτη ερώτηση:
«Μετρητά ή κάρτα;»
Και μερικές φορές η ακόμη πιο αμείλικτη απάντηση:
«ΔΕΝ φτάνουν.»
