Γράφει ο Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Αλεξάκης – Επίτιμος Διοικητής Διακλαδικής Διοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων (ΔΔΕΕ), Διατελέσας Σύμβουλος Ειδικών Επιχειρήσεων του Διοικητή της Συμμαχικής Διακλαδικής Διοίκησης Νάπολης (COM JFC Naples) – M.A. in Strategic Security Studies, National Defense University (NDU–CISA), Washington DC
*
Ο ανταγωνισμός της Ελλάδας με την Τουρκία δε διεξάγεται μόνο με φρεγάτες και αεροσκάφη. Σε αυτό το περιβάλλον, η χώρα διαθέτει ένα εργαλείο που σπάνια μπαίνει στη δημόσια συζήτηση για τη στρατηγική: τις Ειδικές Επιχειρήσεις. Έχει τις δυνάμεις και την επιχειρησιακή εμπειρία. Το ερώτημα είναι αν ο ρόλος τους στη στρατηγική της χώρας έχει οριστεί σε πολιτικό επίπεδο, από τον καιρό της ειρήνης. Και το ερώτημα αυτό δεν είναι τεχνικό. Είναι πολιτικό.
Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι οι Ειδικές Επιχειρήσεις ήταν μόδα της εποχής του πολέμου κατά της τρομοκρατίας, και ότι στην εποχή των drones και της τεχνητής νοημοσύνης πέρασαν στο παρασκήνιο. Η πιο πρόσφατη αμερικανική απόφαση δείχνει το αντίθετο. Στις ΗΠΑ, οι Ειδικές Επιχειρήσεις έχουν δική τους στρατιωτική Διοίκηση, αλλά η πολιτική τους εποπτεία ασκούνταν από ένα μικρό γραφείο του Υπουργείου Άμυνας, ιεραρχικά κάτω από την πολιτική ηγεσία του Στρατού, του Ναυτικού και της Αεροπορίας. Με υπόμνημα της 2ας Νοεμβρίου 2026, ο Υπουργός Άμυνας ανέβασε το γραφείο αυτό στο ίδιο επίπεδο με την πολιτική ηγεσία των Κλάδων, εκεί όπου μοιράζονται ο προϋπολογισμός και οι προτεραιότητες, και του έδωσε 100 θέσεις προσωπικού και τουλάχιστον 45 εκατομμύρια δολάρια τον χρόνο. Του έδωσε και ένα όνομα με ιστορικό βάρος: Office of Strategic Services, όπως λεγόταν η υπηρεσία από την οποία γεννήθηκαν οι αμερικανικές Ειδικές Επιχειρήσεις στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για να γίνει μόνιμη η αλλαγή, χρειάζεται νόμος του Κογκρέσου. Το νόημά της όμως είναι ήδη σαφές: όταν αποφασίζεται πού θα πάνε τα χρήματα και ποιες είναι οι προτεραιότητες, οι Ειδικές Επιχειρήσεις κάθονται πλέον στο ίδιο τραπέζι με τους Κλάδους, και όχι ως παράρτημά τους. Δεν είναι μοντέλο για μεταφορά. Δείχνει όμως ότι η χώρα με τη μεγαλύτερη τεχνολογική ισχύ στον κόσμο εξακολουθεί να τις βλέπει ως ζήτημα στρατηγικής, και όχι ως παρελθόν.
Ένα περιβάλλον που δεν είναι γραμμικό
Η τουρκική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο κινείται ταυτόχρονα σε πολλά πεδία: νομικό, διπλωματικό, επιχειρησιακό, ενεργειακό, πληροφοριακό. Η «Γαλάζια Πατρίδα» λειτουργεί ως το αφήγημα που επιχειρεί να τα δέσει. Ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να κερδηθεί μια σύγκρουση. Είναι να κρατηθεί η πίεση αρκετό καιρό, ώστε η σημερινή ένταση να αρχίσει κάποια στιγμή να φαίνεται φυσιολογική.
Η διαφορά ανάμεσα σε «γραμμικό» και «μη γραμμικό» ανταγωνισμό ακούγεται απλή, αλλά δεν είναι. Γραμμικός είναι ο ανταγωνισμός που μετριέται με τα όπλα, και εκεί κάθε κυβέρνηση ξέρει πότε περνά από την ειρήνη στον πόλεμο. Μη γραμμικός είναι εκείνος που δεν κάνει ποτέ αυτό το καθαρό πέρασμα: πίεση σε πολλά πεδία ταυτόχρονα, συχνά χωρίς πυροβολισμό. Γι’ αυτό είναι και πολιτικά πιο δύσκολος. Η ενέργεια σπάνια έχει καθαρό αποστολέα, η απάντηση πρέπει να είναι νόμιμη, αναλογική και πειστική για συμμάχους και κοινή γνώμη, και κάθε απόφαση ζυγίζει ταυτόχρονα τον κίνδυνο να φανεί αδυναμία και τον κίνδυνο να φανεί πρόκληση. Η δυσκολία, δηλαδή, δεν είναι πρώτα στρατιωτική. Είναι πολιτική.
Στην πράξη, το έχουμε δει σε διαφορετικές μορφές. Το καλοκαίρι του 2020, ένα τουρκικό ερευνητικό σκάφος, με συνοδεία πολεμικών πλοίων, κινήθηκε σε περιοχές όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι έχει κυριαρχικά δικαιώματα. Την ίδια χρονιά, στον Έβρο, άνθρωποι σε απόγνωση σπρώχτηκαν σε ένα σύνορο ως μοχλός πίεσης. Και η Ευρώπη έμαθε στη Βαλτική ότι ένα καλώδιο στον βυθό μπορεί να γίνει αφορμή κρίσης. Είναι περιστατικά διαφορετικής φύσης, με ένα κοινό: κανένα δεν είναι πόλεμος, και όλα πιέζουν. Τα περισσότερα αντιμετωπίζονται με διπλωματικά, αστυνομικά, νομικά ή τεχνικά μέσα, και όχι με στρατιωτικά.
Το πιο καθαρό σύγχρονο παράδειγμα αυτής της μεθόδου, που συχνά περιγράφεται ως υβριδική στρατηγική, είναι η Ουκρανία. Στην Κριμαία, το 2014, ένοπλοι χωρίς διακριτικά κατέλαβαν κρίσιμα σημεία και ένα δημοψήφισμα έδωσε στην προσάρτηση νομικό μανδύα, με ρωσικά στρατεύματα στο έδαφος αλλά χωρίς ανοιχτή μάχη. Στο Ντονέτσκ και στο Λουχάνσκ, πριν και δίπλα στις συγκρούσεις, προηγήθηκαν ένοπλοι σχηματισμοί που η Μόσχα στήριζε χωρίς να τους αναλαμβάνει και μαζική χορήγηση ρωσικών διαβατηρίων. Το 2022, η «προστασία» αυτού του πληθυσμού έγινε το επιχείρημα της προσάρτησης. Ο Sean McFate, που διδάσκει στο αμερικανικό National Defense University, επισημαίνει την αντίθεση με την ανοιχτή εισβολή της ίδιας χρονιάς. Το 2014, η Κριμαία είχε γίνει τετελεσμένο πριν η Δύση καταλάβει τι συνέβαινε. Το 2022, η ανοιχτή επίθεση ένωσε τον κόσμο εναντίον της Ρωσίας: η Ουκρανία πήρε όπλα και στήριξη, και το ΝΑΤΟ διευρύνθηκε με δύο νέα μέλη. Η σύγκριση εξηγεί γιατί ένας αντίπαλος έχει κάθε λόγο να προτιμά τον δρόμο κάτω από το κατώφλι. Η Ελλάδα δεν είναι Ουκρανία. Το δίδαγμα όμως είναι γενικό: όποιος μετρά μόνο αεροσκάφη και πλοία, βλέπει την κρίση όταν έχει ήδη κριθεί.
Η διεθνής βιβλιογραφία ονομάζει αυτό το πεδίο irregular warfare. Στα απλά ελληνικά, είναι ο ανταγωνισμός που γίνεται με στρατιωτικά και μη στρατιωτικά μέσα, πριν, γύρω και μέσα στην ανοιχτή σύγκρουση, εκεί όπου το όριο ανάμεσα στην ειρήνη και στον πόλεμο θολώνει σκόπιμα. Δεν είναι ένα είδος όπλου. Είναι ένας τρόπος να αλλάζεις τα δεδομένα χωρίς να δίνεις στον άλλον λόγο για πόλεμο.
Γιατί όμως αυτό το πεδίο αφορά ιδιαίτερα τις Ειδικές Επιχειρήσεις; Όπως το συνοψίζει ο McFate, σε αυτόν τον πόλεμο η δυνατότητα να αρνείσαι την ευθύνη μετρά περισσότερο από τη δύναμη πυρός. Γι’ αυτό η αμερικανική Διοίκηση Ειδικών Επιχειρήσεων (USSOCOM) έχει στρέψει την προσοχή της σε αυτό το φάσμα. Στην κατάθεσή της στο Κογκρέσο, τον Μάρτιο του 2026, η ηγεσία της ξεχωρίζει τρία στοιχεία: πρόσβαση και σχέσεις εμπιστοσύνης με συμμάχους, δράση σε δύσκολα περιβάλλοντα όπου μετρούν η ταχύτητα και η διακριτικότητα, και ενίσχυση των συμμάχων ώστε να αντέχουν την πίεση και να αρνούνται στον αντίπαλο το τετελεσμένο. Υπό τις κατάλληλες πολιτικές και νομικές προϋποθέσεις, οι Ειδικές Επιχειρήσεις δίνουν στην ηγεσία πρόσθετες επιλογές, με διαφορετικό αποτύπωμα από μια συμβατική αντίδραση.
Η επίσημη κατεύθυνση των εξοπλισμών δίνει, εύλογα, προτεραιότητα στον αέρα, στη θάλασσα και στην αεράμυνα. Τα πεδία αυτά θα παραμείνουν κρίσιμα για την άμυνα της χώρας. Δε θα είναι όμως τα μόνα. Η μη γραμμική διάσταση αφορά και το ελληνικό έδαφος. Η Θράκη έχει ιδιαίτερη θέση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, και η κοινωνική και πολιτική της διάσταση έχει μελετηθεί από ερευνητές. Για τον εθνικό σχεδιασμό, το ζητούμενο δεν είναι να ταυτιστεί μια κοινότητα με απειλή. Είναι να εξετάζονται, με σεβασμό στα δικαιώματα και στους θεσμούς, οι διαφορετικοί παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη διαχείριση μιας κρίσης. Το ίδιο ισχύει για τις ιδιαιτερότητες των νησιών του Αιγαίου.
Τι προσθέτουν δίπλα στα Rafale, τα F-35 και τις φρεγάτες
Οι περισσότερες τέτοιες προκλήσεις δεν απαντώνται με στρατιωτικά μέσα, πολύ λιγότερο μόνο με Ειδικές Επιχειρήσεις. Όταν όμως μια κατάσταση ξεφύγει από τη μια μέρα στην άλλη, και η χρήση ενός Rafale, ενός F-35 ή μιας φρεγάτας FDI θα ήταν δυσανάλογη, οι Ειδικές Επιχειρήσεις μπορούν να διευρύνουν τις επιλογές της ηγεσίας ανάμεσα στο «τίποτα» και στο «όλα».
Η αξία τους δε σταματά εκεί όπου τελειώνει η γκρίζα ζώνη. Σε μια σύγκρουση περιορισμένης διάρκειας, όπου ο αντίπαλος θα επιδιώξει να «κλειδώσει» ένα τετελεσμένο σε λίγες μέρες, μετρά ποιος φτάνει πρώτος και ποιος κρατά. Σε έναν γενικευμένο πόλεμο, μπορούν να υποστηρίξουν τη δράση των συμβατικών δυνάμεων, ως μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου. Τον Ιούνιο του 2025, σύμφωνα με ανάλυση του CSIS, το Ισραήλ απέκτησε υπεροχή στον αέρα πάνω από το Ιράν σε λιγότερο από τέσσερις μέρες, και ένας από τους λόγους ήταν ότι είχε προετοιμάσει το πεδίο με ειδικές επιχειρήσεις και με πλεονέκτημα στις πληροφορίες. Η αεροπορία έμεινε το αποφασιστικό μέσο. Οι ειδικές επιχειρήσεις δημιούργησαν τις συνθήκες για να δράσει αποτελεσματικότερα. Τα μεγάλα οπλικά συστήματα και οι Ειδικές Επιχειρήσεις δεν έχουν την ίδια αποστολή. Είναι συμπληρωματικά εργαλεία της ίδιας στρατηγικής. Τα πρώτα κάνουν ακριβό τον ανοιχτό δρόμο για τον αντίπαλο. Οι δεύτερες βοηθούν να μην είναι εύκολος ούτε ο δρόμος κάτω από το κατώφλι.
Πώς το κάνουν άλλα κράτη
Η Βρετανία, στη Στρατηγική Αμυντική Αναθεώρηση του 2025, αφιερώνει ειδικό κεφάλαιο στις Ειδικές Δυνάμεις και τις ορίζει στρατηγική ικανότητα της χώρας, παρά τη μακρά παράδοση να μη συζητούνται δημόσια. Στη Βόρεια και Ανατολική Ευρώπη, η απάντηση έχει πάρει τη μορφή της συνολικής άμυνας, όπου κράτος και κοινωνία σχεδιάζουν μαζί από τον καιρό της ειρήνης. Εκεί ο Kevin Stringer, που διδάσκει στο Baltic Defence College, περιγράφει τις Ειδικές Επιχειρήσεις ως συνδετικό κρίκο ανάμεσα στις Ένοπλες Δυνάμεις, τις κρατικές υπηρεσίες, τις εφεδρείες και την κοινωνία. Η Πολωνία τους έδωσε το 2007 θέση αυτόνομου Κλάδου.
Στις ΗΠΑ, η βάση είναι ο νόμος. Από το 1987 υπάρχει στο Υπουργείο Άμυνας πολιτικός αξιωματούχος με ευθύνη την πολιτική και τους πόρους των Ειδικών Επιχειρήσεων, ενώ οι ίδιες οι επιχειρήσεις μένουν ευθύνη της στρατιωτικής διοίκησης. Η ίδια κατάθεση του Μαρτίου 2026 δείχνει τι σημαίνει αυτό στην πράξη: πολιτική εποπτεία χωριστή από την επιχειρησιακή διοίκηση, ειδικό προσωπικό που γνωρίζει την πολιτική για τις Ειδικές Επιχειρήσεις, τυποποιημένες διαδικασίες, ανώτερη επιμόρφωση, με το Joint Special Operations University ως χαρακτηριστικό παράδειγμα, και συστηματική αξιολόγηση. Και όμως, ακόμη και εκεί χρειάστηκαν δεκαετίες για να ωριμάσει. Η θεσμοθέτηση δεν είναι μία πράξη. Είναι διαδικασία που χρειάζεται συνέχεια.
Η λεπτομέρεια διαφέρει από χώρα σε χώρα. Η αρχή είναι η ίδια: η πολιτική ηγεσία ορίζει από πριν τι περιμένει από τις Ειδικές Επιχειρήσεις, σε ποια σενάρια, με ποιους πόρους και με ποιο νομικό πλαίσιο. Ο Αμερικανός αναλυτής David Maxwell το εξηγεί απλά: πρώτα η πολιτική αποφασίζει τι θέλει να πετύχει η χώρα, μετά οι Ένοπλες Δυνάμεις αναλαμβάνουν το μέρος τους, και μέσα σε αυτό οι Ειδικές Επιχειρήσεις το πιο λεπτό κομμάτι. Αν το πρώτο βήμα λείπει, δεν έχουν πού να ενταχθούν. Θεσμοθέτηση από τον καιρό της ειρήνης δε σημαίνει δράση στον καιρό της ειρήνης. Στην ειρήνη η υποχρέωσή τους είναι η ετοιμότητα. Αυτό που θεσμοθετείται είναι ο σχεδιασμός, οι αρμοδιότητες και το πλαίσιο. Και στα κράτη με μεγαλύτερη τριβή σε τέτοια ζητήματα, αυτό δεν έγινε απομονωμένα, μέσα σε ένα υπουργείο. Έγινε μέσα σε θεσμοθετημένο μηχανισμό συνεργασίας σε επίπεδο κυβέρνησης, όπου η διπλωματία, η άμυνα, η εσωτερική ασφάλεια, η δικαιοσύνη και οι υπηρεσίες πληροφοριών συντονίζονται σε θέματα εθνικής ασφάλειας από τον καιρό της ειρήνης.
Γιατί αποφασίζει η πολιτική
Μια αποστολή Ειδικών Επιχειρήσεων δε μοιάζει με την κίνηση μιας φρεγάτας. Είναι συνήθως μια μικρή ομάδα, σε περιβάλλον πολιτικά ευαίσθητο, και ένα λάθος εκεί δε μένει τακτικό. Μπορεί να γίνει μέσα σε λίγες ώρες διπλωματική κρίση, νομικό ζήτημα ή πρωτοσέλιδο που χαρίζει στον αντίπαλο το αφήγημα που ήθελε. Το αμερικανικό δόγμα για τις ειδικές επιχειρήσεις σημειώνει ότι διαφέρουν από τις συμβατικές, μεταξύ άλλων, στον βαθμό φυσικού και πολιτικού ρίσκου. Το ίδιο κατέγραφε και η παλαιότερη έκδοση του δόγματος του ΝΑΤΟ (AJP-3.5, 2009), που είναι πλέον ανενεργή και δημόσια διαθέσιμη. Τις πολιτικές συνέπειες, σε τελική ανάλυση, τις σηκώνει η κυβέρνηση. Αυτό δε σημαίνει ότι η πολιτική ηγεσία εγκρίνει κάθε αποστολή ή ότι διοικεί επιχειρήσεις. Σημαίνει ότι έχει την πολιτική ευθύνη και την εποπτεία.
Σε αρκετές χώρες με μακρά παράδοση, μια αποστολή υψηλού ρίσκου δε φτάνει στην ηγεσία μόνο με το επιχειρησιακό σχέδιο. Την έχουν εξετάσει παράλληλα ένας διπλωμάτης, για τις σχέσεις με συμμάχους και γείτονες, ένας νομικός, για το εθνικό και το διεθνές δίκαιο, ένας ειδικός στη στρατηγική επικοινωνία, για το πώς θα τη διαβάσουν ο αντίπαλος, οι σύμμαχοι και η κοινή γνώμη, και ένας υπεύθυνος δημόσιας ενημέρωσης, για το τι θα ειπωθεί, πότε και από ποιον. Η απόφαση είναι σύνθεση πολιτικής, δικαίου, διπλωματίας και επικοινωνίας, και αυτή η σύνθεση προετοιμάζεται πριν από την κρίση. Για την Ελλάδα, η πρόταση είναι απλή. Η πολιτική ηγεσία οφείλει να καθορίζει τις αρμοδιότητες, τα όρια και το πλαίσιο λογοδοσίας. Για αποστολές υψηλού πολιτικού κινδύνου, το επίπεδο έγκρισης πρέπει να είναι ανάλογο με τις πιθανές συνέπειες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι αρμοδιότητες μπορούν να εκχωρούνται, ώστε οι αποφάσεις να μην καθυστερούν.
Το βρετανικό ινστιτούτο RUSI, σε μελέτη για το μέλλον των ειδικών δυνάμεων, εξηγεί γιατί αυτό δεν είναι γραφειοκρατία. Οι ειδικές δυνάμεις είναι λίγες και δεν μπορούν να αυξηθούν γρήγορα, γιατί μόνο ένα μικρό ποσοστό στελεχών έχει τα απαιτούμενα προσόντα. Το πού θα χρησιμοποιηθούν είναι, κατά τη μελέτη, δύσκολη πολιτική επιλογή. Το ότι μπορούν να κάνουν μια αποστολή δε σημαίνει ότι πρέπει να την κάνουν. Η ίδια μελέτη προειδοποιεί ότι η πίεση που μένει χωρίς απάντηση τείνει να πολλαπλασιάζεται, μια παρατήρηση που αξίζει να σκεφτεί κάθε χώρα που ζει με ανταγωνισμό κάτω από το κατώφλι.
Η ελληνική εικόνα
Η Ελλάδα έχει ένα από τα καθαρότερα παραδείγματα ειδικών επιχειρήσεων στη νεότερη ιστορία: τον Ιερό Λόχο, με τις επιδρομές του βαθιά στην έρημο της Τυνησίας και στα νησιά του Αιγαίου. Η εμπειρία του συνεχίστηκε στους Λόχους Ορεινών Καταδρομών του Εμφυλίου. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, κατά την εκτίμησή μου, οι ειδικές δυνάμεις σχεδιάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν κυρίως ως επίλεκτο πεζικό, και λιγότερο ως εργαλείο με στρατηγικό χαρακτήρα. Τα τελευταία χρόνια η εικόνα έχει αλλάξει ουσιαστικά. Οι ελληνικές Ειδικές Επιχειρήσεις αναδιοργανώθηκαν σε διακλαδική βάση και αξιολογήθηκαν με επιτυχία κατά τα πρότυπα του ΝΑΤΟ. Είναι σωστά βήματα, που ανήκουν στο επίπεδο των δυνάμεων. Στο επόμενο στάδιο, το ζητούμενο είναι η θέση τους στη στρατηγική της χώρας να είναι σαφής, γραπτή και δοκιμασμένη σε πολιτικό επίπεδο.
Η Κύπρος το 1974 και η κρίση των Ιμίων το 1996 υπενθυμίζουν ότι η επιχειρησιακή ικανότητα των Ενόπλων Δυνάμεων δεν αρκεί από μόνη της. Σε μια κρίση, καθοριστικό ρόλο έχουν η έγκαιρη ενημέρωση, ο συντονισμός και η ποιότητα της πολιτικοστρατιωτικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Αυτό ακριβώς είναι το ζήτημα που θέτει σήμερα η συζήτηση για τις Ειδικές Επιχειρήσεις: με ποια διαδικασία αξιολογούνται οι δυνατότητές τους και πώς εντάσσονται, υπό πολιτική καθοδήγηση και έλεγχο, στις διαθέσιμες επιλογές της χώρας. Η συζήτηση αυτή δεν είναι εύκολη στην Ελλάδα, για λόγους βαθύτερους. Ένας από αυτούς είναι τα ταμπού του παρελθόντος: η βαριά κληρονομιά της δικτατορίας, που έκανε δύσκολη τη δημόσια συζήτηση για τα στρατιωτικά ζητήματα, και η διάχυτη αντίληψη ότι αυτά πρέπει να μένουν πίσω από κλειστές πόρτες. Ένας άλλος είναι η περιορισμένη εξοικείωση του πολιτικού και του ανώτερου στρατιωτικού επιπέδου με αυτή τη μορφή ανταγωνισμού.
Τι πρέπει να απαντά μια ελληνική SOF policy
Η διεθνής βιβλιογραφία κρατά όμως και ένα όριο. Ο David Ucko, καθηγητής στο αμερικανικό National Defense University, χαρακτηρίζει τις Ειδικές Επιχειρήσεις «απαραίτητες αλλά ανεπαρκείς». Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα κράτη είναι κυρίως μη στρατιωτικός, και η μεγαλύτερη συμβολή τους είναι να δίνουν το «ειδικό συστατικό» που επιτρέπει στα άλλα εργαλεία του κράτους, τη διπλωματία, τη δικαιοσύνη και την οικονομία, να δράσουν. Ο Ucko προειδοποιεί επίσης ότι οι πολιτικοί τείνουν να τις βλέπουν ως εύκολη λύση χαμηλού ρίσκου για κάθε δύσκολο πρόβλημα. Γι’ αυτό μια ελληνική SOF policy, δηλαδή πολιτική για τις Ειδικές Επιχειρήσεις, δε σημαίνει «περισσότερες Ειδικές Επιχειρήσεις». Σημαίνει σαφή ρόλο, σωστή αποστολή, σύνδεση με τα άλλα εργαλεία του κράτους και πολιτικό έλεγχο.
Δε χρειάζεται να αντιγράψει κανένα ξένο μοντέλο. Όπου τέτοια κατεύθυνση ήδη υπάρχει, οφείλει να απαντά με σαφήνεια σε τέσσερα απλά ερωτήματα. Όπου δεν καλύπτει κάποιο από αυτά, οφείλει να συμπληρωθεί.
Πρώτο, ποιος είναι ο ρόλος των Ειδικών Επιχειρήσεων στη στρατηγική της χώρας, και σε ποια σενάρια κρίσης, αποτυπωμένος σε ένα θεσμικό κείμενο σε πολιτικοστρατηγικό επίπεδο. Τέτοια σενάρια, φυσικά, δε δημοσιοποιούνται. Αυτό που μπορεί να είναι δημόσιο, όπως στη βρετανική αναθεώρηση, είναι η αρχή: ότι ο ρόλος υπάρχει και ότι έχει πολιτική ευθύνη.
Δεύτερο, ποιος έχει την ευθύνη σε πολιτικό επίπεδο, και πώς αυτή συνδέεται με τη διυπουργική και διυπηρεσιακή συνεργασία σε θέματα εθνικής ασφάλειας. Μια λειτουργία που αφορά τη στρατηγική χρειάζεται κάποιον που να τη φέρνει στο τραπέζι όπου αποφασίζεται η στρατηγική, και αυτό το τραπέζι δεν μπορεί να είναι μόνο του Υπουργείου Άμυνας. Ο καθορισμός του ρόλου των Ειδικών Επιχειρήσεων μπορεί να γίνει η αφορμή για να θεσμοθετηθεί, ή να ενισχυθεί όπου ήδη υπάρχει, αυτή η βάση συνεργασίας σε πολιτικό επίπεδο. Το όφελος δε θα περιοριζόταν στις Ειδικές Επιχειρήσεις. Θα αφορούσε κάθε κρίση που απαιτεί από το κράτος να κινηθεί ενιαία.
Τρίτο, ποιο είναι το πλαίσιο έγκρισης και ελέγχου, γραμμένο και δοκιμασμένο σε ασκήσεις από πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη μαζί.
Τέταρτο, ποιος προετοιμάζει τους ανθρώπους. Η γνώση για το πώς αξιοποιούνται στρατηγικά οι Ειδικές Επιχειρήσεις δεν προκύπτει αυτόματα από την επιχειρησιακή εμπειρία. Χρειάζεται ανώτερη επιμόρφωση, κοινή για στρατιωτικά και πολιτικά στελέχη, ώστε η πολιτική ηγεσία να γνωρίζει τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν, και η στρατιωτική ηγεσία να παρουσιάζει επιλογές μαζί με τον πολιτικό, νομικό και επικοινωνιακό τους κίνδυνο.
Πριν από την κρίση
Σε μια κρίση στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, η πολιτική ηγεσία πρέπει να γνωρίζει εκ των προτέρων ποιες επιλογές διαθέτει, ποια είναι τα όριά τους και πώς συνδέονται με τα άλλα εργαλεία του κράτους. Η θεσμική πολιτική, η επιμόρφωση και ο σαφής πολιτικός έλεγχος δεν εγγυώνται ότι κάθε κρίση θα εξελιχθεί υπέρ της χώρας. Μειώνουν όμως την πιθανότητα να αποφασίσει υπό πίεση, χωρίς προετοιμασία. Η Ελλάδα έχει τις δυνάμεις και την επιχειρησιακή εμπειρία. Το ζητούμενο είναι να τις μετατρέψει σε διαθέσιμες επιλογές για την πολιτική ηγεσία, πριν από την κρίση και όχι αφού αυτή εκδηλωθεί.