Για να μας βλέπεις πιο συχνά στα αποτελέσματα αναζήτησης Προσθήκη της huffingtonpost.gr στην Google

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, τουλάχιστον στη σημερινή τους μορφή,
είναι μια εγωκεντρική, μηδενιστική ολιγαρχία χωρίς εξωτερική πολιτική,
που οι ηγέτες της γυρίζουν τον κόσμο γυρεύοντας μίζες

Τίμοθι Σνάιντερ

Advertisement
Advertisement

*

H τριμερής συνάντηση Σι, Τραμπ και Πούτιν στην κινέζικη Σεντζέν –έδρα της Huawei και ένα από τα κατεξοχήν τεχνολογικά κέντρα της Κίνας– περισσότερο εξέφρασε διαθέσεις, και αναλώθηκε σε ένα παιχνίδι εντυπώσεων, παρά λειτούργησε επί της ουσίας.

Η φιλολογία, επομένως, για την Νέα Γιάλτα εντάσσεται σε αυτές τις δύο κατηγορίες (των διαθέσεων και του εντυπωσιασμού)· δεν αντικατοπτρίζει τις αποφάσεις καθαυτές.

Εξάλλου ο συγκεκριμένος παραλληλισμός ήταν ρωσικής προέλευσης. Διακινήθηκε ευρέως από τους υβριδικούς μηχανισμούς της Μόσχας με προφανή στόχο να ‘ψηλώσει’ τον Βλαδίμηρο Πούτιν και την χώρα του, και να κρύψει την απομόνωση και τον διασυρμό της στο μέτωπο από την Ουκρανία.

Εξ άλλου στην χορογραφία της αποδοχής, καθώς και στον τρόπο που οι Κινέζοι όρισαν την χωροταξία του γεύματος κατά την πρώτη ημέρα, φάνηκαν τα πραγματικά μεγέθη της «ρωσικής δύναμης».

Από εκεί και πέρα, στο επίπεδο των προθέσεων τα στοιχεία που θα πρέπει να προσέξουμε είναι τα εξής.

Advertisement

Η αναφορά του κοινού ανακοινωθέντος σε «μεταρρύθμιση του ΟΗΕ», επίσης, η κριτική στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για υπέρβαση δικαιοδοσιών, εκφράζουν την στρατηγική σύγκλιση των τριών Προέδρων, γύρω από συγκεκριμένες αρχές πάνω στις οποίες επιθυμούν να αναδιατάξουν το παγκόσμιο σύστημα.

Και εδώ η ‘ρωσική οπτική’, αλλά και η κινέζικη, διακίνησε ευρέως την άποψη ότι με την κίνησή τους οι «3» σηματοδότησαν για πρώτη φορά τόσο κεντρικά την μετάβαση σε μια πολυπολική εποχή.

Όμως όχι. Η κοινή αντίληψη των Τραμπ-Πούτιν-Σι είναι μάλλον κλασικά αποικιοκρατική, θυμίζει τέλη 19ου αιώνα, παραπέμπει σε ολιγοπώλιο της ισχύος και καθόλου στην πολυπολικότητα. Καταγράφεται επομένως μια διάθεση επαναφοράς των ζωνών επιρροής. Και ιδιαίτερη σημασία έχουν ως προς αυτό δύο πράγματα.

Advertisement

Τι επιδιώκει η κάθε δύναμη

Όπως σχολίασε ο Ρωμανός Γεροδήμος σε ανάλυσή του στην Athens Voice: «αυτό που αντιμετωπίζουμε δεν είναι μια τσιμενταρισμένη Νέα Παγκόσμια Τάξη, αλλά ένα προσωρινό αφήγημα, ένα προπέτασμα καπνού το οποίο επιδιώκει να προβάλλει συνοχή στο χάος της αταξίας και να συγκαλύψει κάτι. Κι αυτό γίνεται επειδή και οι τρεις ηγέτες έχουν, ο καθένας, από μία πολύ συγκεκριμένη επιδίωξη: Ουκρανία, Κούβα, Ταϊβάν». Σε ό,τι αφορά αυτήν την διάσταση, στις διμερείς επαφές μεταξύ ΗΠΑ-Ρωσίας, και Κίνας-ΗΠΑ διαμορφώθηκε το πλαίσιο μιας κυνικής δοσοληψίας.

Η συνάντηση και το κοινό ανακοινωθέν –ιδίως η αναφορά στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο– επιτρέπουν στη Ρωσία να σπάσει την απομόνωσή της. Η δε αναφορά στην κοινή δέσμευση των τριών δυνάμεων για την αύξηση της παραγωγής, και της προσφοράς διυλισμένων προϊόντων, μπορεί να διαβαστεί και ως ένδειξη βούλησης για χαλάρωση των κυρώσεων που γονατίζουν την ρωσική οικονομία, και πιέζουν αφόρητα το καθεστώς Πούτιν. Εδώ αντηχούν και οι καταγγελίες που έκανε ο επανεκλεγείς πια γερουσιαστής των Δημοκρατικών Εκλογών στην Τζόρτζια, Τζον Όσοφ, κατά τις ενδιάμεσες εκλογές ότι η συνδρομή του Τραμπ στην ιστορία αυτήν, έχει ως ουρά της άλλες συμφωνίες, επικερδείς για τον στενό του κύκλο.

Advertisement

Στο φόντο αυτό αποκτούν νέο ενδιαφέρον οι προεκλογικές καταγγελίες του επανεκλεγέντος Δημοκρατικού γερουσιαστή της Τζόρτζια, Τζον Όσοφ, ότι η ευρύτερη συνδρομή του Τραμπ στο να βγάλει τον Πούτιν από την δύσκολη θέση των ενεργειακών κυρώσεων συνδέεται και με διαπραγματεύσεις που έχουν ως αντικείμενο ρωσικά ενεργειακά περιουσιακά στοιχεία του εξωτερικού, τα οποία ορέγονται πρόσωπα από τον στενό κύκλο του Τραμπ.

Όσο για τις δοσοληψίες μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας σε αυτό το επίπεδο, το μέλλον θα δείξει αν οι Κινέζοι ζήτησαν την απομάκρυνση των Αμερικάνων από την Ταϊβάν (ως προς τους εξοπλισμούς, και την γενικότερη αμερικανική προστατευτική ομπρέλα στο νησί) δίνοντας ως αντάλλαγμα την δική τους ανοχή σε μια ενδεχόμενη αμερικανική επίθεση στην Κούβα, ώστε να πάρει κάτι και ο Τραμπ, που βρίσκεται σε εξαιρετικά δυσχερή θέση στο εσωτερικό μέτωπο. 

Πάντως, η ίδια η συνδιάσκεψη, και τα πεπραγμένα σε αυτήν τον εκθέτουν ακόμα μια φορά. Όλα τα σχετικά σενάρια που διακινούνται για τα αποτελέσματά της, εμφανίζουν ως κερδισμένους σίγουρα την Κίνα και την Ρωσία, ενώ αποκαλύπτουν την μεγάλη αδυναμία στην οποία έχει θέσει την χώρα του ο Αμερικάνος πρόεδρος. Που υποτίθεται ότι ξεκίνησε να περιορίσει την ορμή της Κίνας με κυρώσεις και εμπορικό πόλεμο, και έχει φτάσει σήμερα να παζαρεύει το ενδεχόμενο αλλαγής της αμερικανικής στάσης στην Ταϊβάν. Ή μια χαλάρωση των εκτεταμένων περιορισμών που είχαν θεσπίσει οι Δημοκρατικοί ως προς τις εξαγωγές των προηγμένων τσιπ υπολογιστικής ισχύος, στο πλαίσιο της δικής τους πολιτικής για την διατήρηση της αμερικανικής υπεροχής στην Τεχνητή Νοημοσύνη.

Advertisement

Έτσι τα γεγονότα επιβεβαιώνουν για άλλη μια φορά το γεγονός ότι ο Τραμπ είναι ο μοιραίος άνθρωπος για την Αμερική, αν και εξελέγη για να την «κάνει ξανά μεγάλη». Ο Τίμοθι Σνάιντερ, συνόψιζε πολύ εύστοχα αυτήν την διάψευση κατά την διάρκεια εισήγησής του στο Ουκρανικό Καθολικό Πανεπιστήμιο,  σε μια μόνο πρόταση: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες, τουλάχιστον στη σημερινή τους εκδοχή, είναι μια εγωκεντρική, μηδενιστική ολιγαρχία χωρίς εξωτερική πολιτική, που οι ηγέτες της γυρίζουν τον κόσμο γυρεύοντας μίζες»       

Advertisement

Η Ευρώπη

Ο Τραμπ και ο Πούτιν εκφράζουν απροκάλυπτη εχθρότητα απέναντι στο εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ο δεύτερος και με εκβιαστικές δηλώσεις εναντίον της Ουκρανίας και της Ευρώπης, προς το τέλος της συνδιάσκεψης). Διότι ακριβώς αντιπροσωπεύει μια εκδοχή περιφερειακής συσσωμάτωσης, σε πιο ισότιμη βάση από αυτό που έχουν στο μυαλό τους οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας, και μπορεί να αποτελέσει πιλότο για οικοδόμηση αντίστοιχων σε άλλες περιοχές του πλανήτη, στην Λατινική Αμερική, στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας, στην Ανατολική Ασία και –γιατί όχι; – στην Υποσαχάρια Αφρική. Με τρόπο που θα διαμόρφωνε αντίβαρα ισχύος για τις ΗΠΑ, την Ρωσία και την Κίνα, και άρα θα επέτρεπε την ανάδυση ενός όντως πολυπολικού κόσμου!

Οι εμφανιζόμενοι και ως κήρυκες της πολυπολικότητας, λοιπόν, είναι εκείνοι που την χαντακώνουν. Μια από τις λειτουργίες της προπαγάνδας, ιδίως στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, και των εκστρατειών επηρεασμού της κοινής γνώμης, είναι ο πολιτικός λόγος να στήνεται ως προπέτασμα καπνού, προκειμένου να αναποδογυρίσει την πραγματικότητα. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι βεβαίως οι Ρώσοι που στην περίπτωση της Ουκρανίας επιτίθενται, αλλά ισχυρίζονται ότι αμύνονται.

Advertisement

Η συνάντηση της Σεντζέν, λοιπόν, υπενθύμισε την επικαιρότητα των όσων είχε πει στην ομιλία του τον περασμένο Ιανουάριο ο Μαρκ Κάρνεϊ για την αναγκαία συσπείρωση μικρών και μεσαίων δυνάμεων, ενάντια στην μεθόδευση των μεγάλων για έναν κόσμο διαμοιρασμένο από τις 3 αυτοκρατορίες.

Το καμπανάκι χτυπάει βέβαια για την Ευρώπη. Γι’ αυτήν τα κυριότερα ζητήματα είναι τα ακόλουθα:

i) Ένας δρόμος προς την Ομοσπονδιοποίηση που θα ενσωματώνει τα εθνικά κράτη σε κατεύθυνση που δεν απομειώνει τον πυρήνα της κυριαρχίας τους, και δεν οξύνει τις ενδοευρωπαϊκές ανισότητες. Αυτό θα έπρεπε να είναι και το πραγματικό περιεχόμενο των συζητήσεων για περί ‘συνοχής’.

ii) Η άνοδος δυνάμεων τύπου AfD, εκείνων δηλαδή που προσπαθούν να εκτρέψουν την κοινωνική δυσαρέσκεια και την καταγγελία της συμπίεσης των μεσαίων και των κατώτερων στρωμάτων, σε μια εν γένει αμφισβήτηση της ΕΕ, και σε κινήσεις που οδηγούν δυνάμει στην διάλυσή της, σχετίζεται με την αμφισβήτηση της Ευρώπης από τους «3». Δεν είναι μόνον εσωτερικό ζήτημα της Ευρώπης, δηλαδή, πολιτικό και κοινωνικό, αλλά εμπλέκεται και στο ευρύτερο γεωπολιτικό παίγνιο  

iii) Για να αντιμετωπίσει την πρόκληση Τραμπ-Πούτιν-Σι, η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει σαφή παγκόσμια στρατηγική. Εκ των πραγμάτων κεντρικό ρόλο θα διαδραματίσουν σε αυτήν μεσαίες δυνάμεις οι οποίες αισθάνονται αποξενωμένες από πρωτοβουλίες σαν την τριμερή διάσκεψη της Σεντζέν: ο Καναδάς, η Ιαπωνία, η Ινδία και η Νότιος Κορέα. Εμείς βέβαια θα πρέπει να προσέξουμε και το παιχνίδι της Τουρκίας, που βλέπει σε αυτήν την χαραμάδα, μια προοπτική να δέσει χειροπόδαρα την Ευρώπη σε μια στρατηγική συνεργασία, αυτοπροτεινόμενη ως ‘χρήσιμος εταίρος’.  Αξίζει, βέβαια, να σημειώσουμε και κάτι ενδεικτικό των τουρκικών φιλοδοξιών: ο κυβερνητικός εταίρος του Ερντογάν, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, σε γραπτή του δήλωση στις 19 Νοεμβρίου, υποστήριξε ότι η σύνοδος της Σεντζέν έπρεπε να είναι τετραμερής, καθώς η Τουρκία δεν μπορεί να αγνοηθεί σε συζητήσεις για την διεθνή τάξη.

Η συνδιάσκεψη και η εγχώρια πρόσληψή της

Αντί επιλόγου, ένα σχόλιο που αφορά στον τρόπο που αντιμετωπίστηκε η συνδιάσκεψη και τα αποτελέσματά της στην εγχώρια πολιτική αντιπαράθεση. Αλγεινή εντύπωση έκαναν τοποθετήσεις προερχόμενες από δεξιούς και αριστερούς, τάχα «αμφισβητίες του κατεστημένου». Δεν έκρυβαν αυτές την χαιρεκακία τους για την επιχειρούμενη υπονόμευση της Ευρώπης, αντιθέτως, σχεδόν πανηγύριζαν που οι «3» κατά την συνάντησή τους επέδειξαν την βούλησή τους να μοιράσουν τον κόσμο, οπισθοδρομώντας την παγκόσμια τάξη σε μια κατάσταση αποικιακής διαρπαγής που θυμίζει 19ο αιώνα. Εν τω μεταξύ δε «η παρηκμασμένη Ευρώπη» την απαξίωση της οποίας πανηγύριζαν είμαστε… εμείς οι ίδιοι. Για τέτοιους «αντι-ιμπεριαλιστές» ή/και υποστηρικτές της εθνικής κυριαρχίας μιλάμε!

Κατά τα λοιπά, οι τρεις μπορούν να φαντάζονται έναν κόσμο μοιρασμένο σε σφαίρες επιρροής. Δεν μπορούν όμως να προεξοφλήσουν την εθελούσια υποταγή όσων προορίζουν για αυτές.

Έτσι, η εκδοχή του κόσμου που απεργάζονται οι Σι, Τραμπ και Πούτιν, οι οποίοι παρεμπιπτόντως συγκλίνουν και ιδεολογικά, καθώς θεωρούν την δημοκρατία ‘αδύναμο πολίτευμα’ και προτιμούν εκδοχές συγκεντρωτικής, αδιαίρετης εξουσίας (προφανώς, σε διαφορετικό βαθμό, και με διαφορετικό τρόπο) αμφισβητείται στο πεδίο. Από τους Ουκρανούς, πρωτίστως, και τις επιτυχίες τους στο μέτωπο και τα μετόπισθεν της Ρωσίας, όπου για άλλη μια φορά αποδεικνύεται ότι παλεύουν για ολόκληρη την Ευρώπη.