Για να μας βλέπεις πιο συχνά στα αποτελέσματα αναζήτησης Προσθήκη της huffingtonpost.gr στην Google

…Θα διακινδυνεύσω μια πρόβλεψη: όταν αποχωρήσει ο Ντόναλντ Τραμπ από τον Λευκό Οίκο. Δηλαδή, σε περίπου δύο χρόνια, εφόσον εξαντλήσει τη θητεία του.

Δεν πρόκειται για προφητεία. Πρόκειται για μια υπόθεση που στηρίζεται σε μια ιστορική παρατήρηση: η Τεχεράνη γνωρίζει ότι ο χρόνος μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικότερο όπλο από τους πυραύλους.

Advertisement
Advertisement

Η δεύτερη θητεία του Κάρτερ που δεν ήρθε ποτέ!

Τον Νοέμβριο του 1979, Ιρανοί επαναστάτες κατέλαβαν την αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη. Η κρίση των 52 ομήρων διήρκεσε 444 ημέρες, παρά τις διπλωματικές προσπάθειες του Τζίμι Κάρτερ και την αποτυχημένη στρατιωτική επιχείρηση Eagle Claw, που κόστισε οκτώ αμερικανικές ζωές. Ο Καναδός πρέσβης Κεν Τέιλορ βοήθησε έξι άλλους Αμερικανούς να διαφύγουν, υπενθυμίζοντας την αξία των αξιόπιστων συμμάχων, τους οποίους ο Τραμπ σήμερα έχει επιλέξει να αποξενώσει. Οι 52 όμηροι απελευθερώθηκαν στις 20 Ιανουαρίου 1981, την ημέρα που ο Κάρτερ παρέδωσε την προεδρία στον Ρήγκαν.

Η λεγόμενη October Surprise, η ατεκμηρίωτη θεωρία περί μυστικής συνεννόησης Ρεπουμπλικανών και Ιρανών για την καθυστέρηση της απελευθέρωσης, εγείρει σήμερα ένα ενοχλητικό ερώτημα: γιατί να μην έχουν οι Δημοκρατικοί ανάλογο πολιτικό συμφέρον από την παράταση της κρίσης του Ορμούζ; Δεν χρειάζεται μυστική συμφωνία για να υπάρξει πολιτικό όφελος.

Το 1979, η Τεχεράνη κρατούσε ομήρους Αμερικανούς διπλωμάτες, περιφρονώντας το διεθνές δίκαιο. Το 2026 επιχειρεί να κρατήσει όμηρο το παγκόσμιο ενεργειακό εμπόριο. Ο Κάρτερ διέθετε συμμάχους, αλλά έχασε τον πολιτικό χρόνο. Ο Τραμπ κινδυνεύει να ανακαλύψει ότι ο χρόνος τελειώνει ευκολότερα όταν έχεις προηγουμένως εξαντλήσει την εμπιστοσύνη των συμμάχων σου.

Ο Στάλιν και το 51%

Η αμερικανική πολιτική ηγεσία θα μπορούσε να είχε μελετήσει προσεκτικότερα ένα παλαιότερο επεισόδιο. Το 1946, ο Στάλιν διατηρούσε σοβιετικά στρατεύματα στο βόρειο Ιράν, επιδιώκοντας πετρελαϊκά προνόμια και πολιτική επιρροή. Ο Ιρανός πρωθυπουργός Αχμάντ Καβάμ διαπραγματεύτηκε τη δημιουργία κοινής πετρελαϊκής εταιρείας, στην οποία η Σοβιετική Ένωση θα κατείχε το 51%, υπό την προϋπόθεση της αποχώρησης των σοβιετικών στρατευμάτων.

Advertisement

Υπήρχε, όμως, μια λεπτομέρεια: η συμφωνία απαιτούσε έγκριση του ιρανικού κοινοβουλίου. Ο Στάλιν, που δεν επιθυμούσε να διακινδυνεύσει ευρύτερη αντιπαράθεση με τη Δύση, αποχώρησε θεωρώντας ότι είχε εξασφαλίσει τα πετρελαϊκά ανταλλάγματα. Το 1947, το ιρανικό κοινοβούλιο απέρριψε τη συμφωνία.

Ο Στάλιν, που δεν διακρινόταν για την εκτίμησή του στην κοινοβουλευτική ανεξαρτησία, την πάτησε. Ο Καβάμ είχε μετατρέψει μια θεσμική προϋπόθεση σε διπλωματική παγίδα. Η Τεχεράνη κέρδισε χρόνο, εξασφάλισε την αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων και άφησε τη Μόσχα με μια συμφωνία χωρίς αντίκρισμα.

Ο Μοσαντέκ και η αγγλοσαξωνική μυωπία

Advertisement

Το 1951, ο Μοχάμεντ Μοσαντέκ, πρωθυπουργός με κοινοβουλευτική νομιμοποίηση, εθνικοποίησε την ιρανική πετρελαϊκή βιομηχανία, αμφισβητώντας τα βρετανικά οικονομικά προνόμια. Το 1953, Βρετανοί και Αμερικανοί συνέβαλαν στην ανατροπή του, εξασφαλίζοντας έναν φιλικό Σάχη, αλλά υποτιμώντας το πολιτικό κόστος της εξωτερικής παρέμβασης. Το 1979, η ιρανική επανάσταση ανέτρεψε τον Σάχη, ενώ η κρίση των ομήρων συνέβαλε αργότερα στην εκλογική ήττα του Κάρτερ. Η Δύση είχε επιτύχει έναν βραχυπρόθεσμο στόχο, υποθηκεύοντας τη μακροχρόνια σχέση της με την ιρανική κοινωνία. Το μάθημα της Ιστορίας δεν έγινε πάθημα. Έγινε προηγούμενο προς επανάληψη.

Το Ορμούζ δεν χρειάζεται να κλείσει

Η σημερινή σύγκρουση αναδεικνύει μια ακόμη δυσάρεστη πραγματικότητα. Το Ιράν δεν χρειάζεται να νικήσει το αμερικανικό ναυτικό. Ούτε χρειάζεται να διατηρεί έναν συμβατικό στόλο αντίστοιχης ισχύος. Αρκεί να καταστήσει τη ναυσιπλοΐα επισφαλή. Νάρκες, drones, πύραυλοι, επιθέσεις από ξηράς σε εμπορικά πλοία και αβεβαιότητα ως προς την ασφάλεια της διέλευσης μπορούν να επιβάλουν δυσανάλογο οικονομικό κόστος.

Advertisement

Η Ουκρανία έχει ήδη καταδείξει στη Μαύρη Θάλασσα ότι ένα κράτος χωρίς ισχυρό συμβατικό στόλο μπορεί να περιορίσει δραστικά την επιχειρησιακή ελευθερία μιας μεγάλης ναυτικής δύναμης. Η ρωσική ναυτική ιστορία, άλλωστε, διαθέτει αξιοσημείωτη συλλογή καταστροφών, από την αυτοβύθιση πλοίων στη Σεβαστούπολη το 1855 έως την Τσουσίμα το 1905 και τις σύγχρονες απώλειες στη Μαύρη Θάλασσα.

Στο Ορμούζ, το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι μόνον η στρατιωτική υπεροχή. Είναι το κόστος και η δυνατότητα ασφάλισης, οι ναύλοι, η χρηματοδότηση και η εμπορική δυνατότητα διέλευσης. Ένα στενό μπορεί να παραμένει γεωγραφικά ανοιχτό και οικονομικά απροσπέλαστο.

To πάθημα του Κράσσου

Advertisement

Ο Κράσσος πίστευε ότι μπορούσε να κατακτήσει την Ανατολή με πλούτο και στρατιωτική ισχύ. Η Περσία είχε διαφορετική άποψη. Δύο χιλιετίες αργότερα, ένας άλλος ισχυρός άνδρας κινδυνεύει να ανακαλύψει κάτι ανάλογο. Το 53 π.Χ. εισέβαλε στην Παρθική Αυτοκρατορία, αλλά η εκστρατεία κατέληξε σε συντριπτική ήττα στις Κάρρες και στον θάνατό του. Σύμφωνα με μια αρχαία παράδοση, οι Πάρθοι έχυσαν λιωμένο χρυσό στο στόμα του νεκρού Κράσσου, χλευάζοντας την απληστία του. Η ιστορικότητα της αφήγησης αμφισβητείται, αλλά ο συμβολισμός της παραμένει αριστουργηματικός. Ο κατακτητής τιμωρείται με το ίδιο αγαθό που υποτίθεται ότι επιθυμούσε να αποκτήσει.

Advertisement

Δύο χιλιετίες αργότερα, το πετρέλαιο προσφέρει μια ανατριχιαστικά επίκαιρη παραλλαγή. Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να καταστρέψει την αμερικανική οικονομία. Μπορεί να επιδιώκει να καταστήσει το κόστος της σύγκρουσης πολιτικά δυσβάστακτο, χρησιμοποιώντας την ενέργεια ως μοχλό πίεσης.

Ο σύγχρονος Κράσσος κινδυνεύει να πνιγεί όχι στον χρυσό που αναζητούσε, αλλά στο πετρέλαιο που θεωρούσε ότι μπορούσε να ελέγξει.

Η υπομονή ως στρατηγική

Advertisement

Το ιρανικό καθεστώς παραμένει καταπιεστικό και ασύμβατο με θεμελιώδεις δυτικές αντιλήψεις περί πολιτικών και ατομικών ελευθεριών. Αυτό δεν αναιρεί την ικανότητά του να αξιοποιεί τη γεωγραφία, τον χρόνο και τις αντιφάσεις των αντιπάλων του. Η Ρωσία και η Κίνα αποτελούν σημαντικούς εταίρους της Τεχεράνης, επειδή έχουν συμφέρον να περιορίσουν την αμερικανική επιρροή, χωρίς αυτό να συνεπάγεται άνευ όρων υποστήριξη.

Η πραγματική ασυμμετρία, ωστόσο, αφορά τον πολιτικό χρόνο. Ο Τραμπ έχει ημερομηνία λήξης. Το ιρανικό καθεστώς επιδιώκει να μην αποκτήσει. Ο Αμερικανός πρόεδρος χρειάζεται μια επιτυχία πριν ολοκληρωθεί η θητεία του, ενώ η Τεχεράνη μπορεί να παρουσιάσει ως επιτυχία ακόμη και την επιβίωσή της. Στην Ουάσιγκτον ο χρόνος μετριέται με εκλογές, δημοσκοπήσεις και τιμές καυσίμων. Στην Τεχεράνη μετριέται με την αντοχή των κρατικών μηχανισμών και την ικανότητα διαχείρισης της εσωτερικής δυσαρέσκειας. Οι δύο αντίπαλοι δεν χρησιμοποιούν το ίδιο ημερολόγιο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν διαθέτει απεριόριστη αντοχή ή ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί αναγκαστικά μέχρι τον Ιανουάριο του 2029. Μια συμφωνία, μια αλλαγή στρατηγικής ή μια εσωτερική ανατροπή μπορούν να διαψεύσουν την πρόβλεψη. Σημαίνει, όμως, ότι η Τεχεράνη μπορεί να θεωρεί την αναμονή προτιμότερη από μια συμφωνία που θα εμφανιζόταν ως υποταγή. Η αναμονή, βεβαίως, δεν εγγυάται ευνοϊκότερο συνομιλητή στην Ουάσιγκτον. Μπορεί, όμως, να αποτελεί ελκυστικότερη επιλογή από την αποδοχή όρων που θα απειλούσαν την πολιτική επιβίωση της ιρανικής ηγεσίας.

Στο μεταξύ, κάθε περίοδος αβεβαιότητας επιβαρύνει την ασφάλιση, τους ναύλους και τις ενεργειακές εφοδιαστικές αλυσίδες, μεταφέροντας μέρος του κόστους στους καταναλωτές. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους αντιπάλους του Ιράν. Το πραγματικό στοίχημα είναι ποιος θα αντέξει περισσότερο χωρίς να επιτύχει τους πολιτικούς του στόχους.

Η Ιστορία δεν εγγυάται την επικράτηση της Τεχεράνης. Υπενθυμίζει, όμως, ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν εξασφαλίζει αυτομάτως πολιτική νίκη. Ο Κράσσος αναζήτησε στην Ανατολή δόξα και πλούτο, αλλά συνάντησε τα όρια της ρωμαϊκής ισχύος. Ο σύγχρονος Κράσσος κινδυνεύει να ανακαλύψει ότι το πετρέλαιο μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο πηγή πλούτου, αλλά και μέσο πολιτικής εξάντλησης.

Οι Αμερικανοί μετρούν πυραύλους. Οι Ιρανοί μετρούν ημέρες. Το ερώτημα είναι ποιος θα εξαντληθεί πρώτος.