Πρωτομαγιά και η αναφορά στο διττό της μήνυμα αναγέννησης της φύσης και λαϊκής ανάτασης: ο κόσμος της εργασίας, που μεταμορφώθηκε μέσω της αυτοσυνείδησής τους από το επίπεδο της μάζας σε ενεργό δημοκρατικό υποκείμενο, μάλιστα όχι μόνον για τον εαυτό του αλλά για ολόκληρη την κοινωνία.
Αναρωτιέται κανείς πως μπορεί να δώσει κανείς σήμερα ένα επίκαιρο περιεχόμενο στην επέτειο. Πέρα από τα ξέφτια ιδεών και συνθημάτων που θα ακουστούν σήμερα από εξέδρες και ντουντούκες των μικρών και μεγάλων γραφειοκρατιών συνδικαλισμού και κινημάτων, με στόμφο και ένταση πάντα δυσανάλογο της προσέλευσης.
Κι όμως σήμερα όσο ποτέ, αναδύεται μέσα από τις περιπέτειες και ανατροπές που θα βυθίσει την ανθρώπινη εργασία η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης το πρωταρχικό νόημα της επετείου, κατευθείαν από το Σικάγο του 1888, και πριν αυτό επιμολυνθεί από τις εργαλειοποιήσεις του ερυθρού ολοκληρωτισμού μέσα στον 21ο αιώνα.
Οι δύο βιομηχανικές επαναστάσεις του 19ου αιώνα, είχαν σαρώσει με τον τεχνολογικό μετασχηματισμό που επέβαλαν τον παλαιό κόσμο τις εργασίας, με τους μάστορες, τις συντεχνίες τους, και τον αξιοσημείωτο βαθμό ανεξαρτησίας που απολάμβαναν μέσα στην παραγωγική διαδικασία (παραπέμπω εδώ στο εξαιρετικό έργο του κοινωνιολόγου E.Π. Τόμπσον για τις αλλαγές στον κόσμο της εργασίας της Αγγλίας κατά τον 19ο αιώνα). Ο κόσμος αυτός, που σαρωνόταν από την επέλαση των πλεκτικών μηχανών και της ατμομηχανής υπήρξε κατά τον ύστερο μεσαίωνα, και την πρώιμη νεωτερικότητα σημαντικός παράγοντας του δημοκρατικού πνεύματος που διέπνεε την ευρωπαϊκή πόλη.
Η πτώση αυτού του κόσμου σε μάζα εξαθλιωμένων προλετάριων ήταν το άμεσο αποτέλεσμα από την ενσωμάτωση της τεχνικής προόδου στην παραγωγική διαδικασία. Και απαιτήθηκε ένας κύκλος σφοδρών κοινωνικών και πολιτικών αγώνων, ώστε να κατισχύσει, σε έναν βαθμό μάλιστα, το δημοκρατικό σενάριο μιας ανθρωποκεντρικής προσαρμογής του τεχνικού-παραγωγικού καθεστώτος.
Ήταν αυτοί οι πολιτικοί αγώνες που επηρέασαν την τεχνολογία ώστε να λάβει μια κατεύθυνση επαύξησης της ανθρώπινης εργασίας και όχι υποκατάστασης του ανθρώπου από τις μηχανές, όπως κατήγγειλαν αρχικώς οι Λουδίτες και οι ρομαντικοί στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα (ανάμεσα σε αυτούς και ο βουλευτής λόρδος Μπάιρον). Παραπέμπω γι’ αυτό στο εξαιρετικό βιβλίο των βραβευμένων με Νόμπελ Ντάρεν Ασήμογλου και Σάιμον Τζόνσον, “Πρόοδος και Εξουσία”.
Σήμερα με την 4η και 5η βιομηχανική επανάσταση, την τεχνητή νοημοσύνη, την ρομποτική, το διαδίκτυο των πραγμάτων, βρισκόμαστε στην αντίστροφη πορεία του εκκρεμούς. Και εκδηλώνεται μια τάση απαξίωσης της ανθρώπινης εργασίας (ολοένα και πιο έντονα μάλιστα της διανοητικής εργασίας και των λευκών κολάρων) που μεταφράζεται σε ρευστοποίηση των λαϊκών τάξεων, και τον παραγκωνισμό τους.
Η εξαχρείωση της λαϊκής ιδεολογίας, το βύθισμά της στις μεταπραγματικότητες της συνομωσιολογίας, είναι η πιο χτυπητή έκφραση αυτής της εξέλιξης, γιατί αποτυπώνει ανάγλυφα την ελεύθερη πτώση που βιώνει στο πνευματικό πεδίο και την συνακόλουθη μεταβολή του από ενεργό πολιτικό παράγοντα σε χειραγωγούμενο των υβριδικών επιχειρήσεων.
Η κληρονομιά της Πρωτομαγιάς, λοιπόν, ανανοηματοδοτείται, από την ανάγκη για νέους αγώνες ώστε να ξαναμπεί ο άνθρωπος στο επίκεντρο του συστήματος, γιατί τώρα εντοπίζεται στο περιθώριο. Οι ανατροπές που κυοφορούνται στην αγορά εργασίας από την εκτόξευση των δεξιοτήτων της ΤΝ, είναι καταιγιστικές και μπορεί να πάρουν τον χαρακτήρα κινούμενης άμμου, αν η τεχνική εξέλιξη δεν εκτραπεί προς μια εκδοχή της που να στηρίζει τις ανθρώπινες δεξιότητες.
Προς το παρόν κινούμαστε στην αντίθετη κατεύθυνση. Αυτήν την στιγμή οι εταιρικοί κολοσσοί των υψηλών τεχνολογιών απολύουν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους. Κι αυτό όχι κατ’ ανάγκην διότι η δουλειά τους υποκαθίσταται από τα αυτόματα, αλλά διότι πρέπει να απελευθερωθούν πόροι για την τρελή κούρσα επενδύσεων σε υποδομές για την υποστήριξη και διαρκή αναβάθμιση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων. Ενώ σύμφωνα με τις μελέτες που πραγματοποιεί η ομάδα του Έρικ Μπρινιόλφσον από το πανεπιστήμιο του Στάντφορτ για τις επιπτώσεις της ΤΝ στο μοντέλο της εργασίας, αυτήν την στιγμή:
1. Τα εργαλεία της τείνουν να υποκαθιστούν περισσότερο ρόλους και λειτουργίες των νεοεισερχόμενων στα διάφορα επαγγέλματα που άλλοτε θεωρούνταν αιχμής, από προγραμματιστές, μέχρι μάνατζερ, οικονομολόγους και νομικούς [πηγή].
2. Η ανάπτυξη των εργαλείων ΤΝ γίνεται από τους εταιρικούς κολοσσούς σε τομείς και λειτουργίες όπου οι εργαζόμενοι αντιλαμβάνονται την διείσδυση των νέων τεχνολογιών ως απειλή, ενώ αντίθετα ελάχιστη καινοτομία παράγεται για λειτουργίες που οι ίδιοι επιθυμούν να έχουν την συνδρομή της τεχνολογίας [πηγή].
Ο αγώνας, λοιπόν, για την ανθρώπινη εργασία γίνεται και πάλι επίκαιρος, με αυτό το περιεχόμενο όμως. Όσο για τον σοσιαλισμό, ίσως αυτό που απομένει όρθιο να είναι το πολύ αρχικό του νόημα. Σύμφωνα με τον Ζαν Κλώντ Μισεά ο όρος επινοήθηκε μέσα στην δεκαετία του 1830 για να αντιτάξει μια κοινωνιοκεντρική πρόταση στην ατομικιστική ιδεολογία που αγωνιζόταν να επιβληθεί την εποχή εκείνην και η οποία προπαγάνδιζε ότι η φτώχεια και η εξαθλίωση εξαρτώνται από την ατομική αξία του καθενός…
Στα “Σικάγο” του μέλλοντος λοιπόν, για να μην εξελιχθεί το τελευταίο σε μια αμείλικτη ολιγαρχία. Για να περισωθεί ο κόσμος της εργασίας, και μέσω αυτού, συνολικά η ελευθερία, και η αξιοπρέπεια του ανθρώπου.
