Του Πάνου Μαυροειδή, Μέλους της Διοικούσας Επιτροπής του Greek Energy Forum
Η σταδιακή απεξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το ρωσικό φυσικό αέριο αναδιαμορφώνει τον ενεργειακό χάρτη της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για την Ελλάδα και τις ενεργειακές της υποδομές.
Σε αυτό το περιβάλλον, το FSRU Αλεξανδρούπολης και ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου αποκτούν ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, καθώς προσφέρουν μια εναλλακτική διαδρομή εφοδιασμού προς τις αγορές της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Μολδαβίας και της Ουκρανίας.
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο εάν υπάρχει η απαραίτητη υποδομή ή η πολιτική βούληση για την αξιοποίησή της. Είναι κατά πόσο οι συμμετέχοντες στην αγορά θα έχουν τα κατάλληλα οικονομικά κίνητρα ώστε να τη χρησιμοποιήσουν.
Κατά την άποψή μου, η εμπορική αξία του Κάθετου Διαδρόμου δεν μπορεί να καθοριστεί από πολιτικές αποφάσεις. Θα καθοριστεί από τις ίδιες τις αγορές, υπό την προϋπόθεση ότι οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές θα διαμορφώσουν ένα ανταγωνιστικό, διαφανές και λειτουργικά αποτελεσματικό πλαίσιο.
Αυτό ήταν και ένα από τα βασικά ζητήματα που αναδείχθηκαν σε πρόσφατη συζήτησή μου με τον Brendan A’Hearn, ειδικό στις αγορές φυσικού αερίου της ICIS, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας του Greek Energy Forum.
Η ενεργειακή ασφάλεια δημιουργεί την ανάγκη, όχι απαραίτητα την εμπορική ζήτηση
Η επικείμενη κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργεί σημαντικές ανάγκες αντικατάστασης προμηθειών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συζητήσαμε με την ICIS, οι ρωσικές προμήθειες μέσω αγωγών στην ευρύτερη περιοχή υπερβαίνουν τα 15 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως.
Το γεγονός αυτό δημιουργεί σημαντικές ευκαιρίες για νέες πηγές εφοδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των εισαγωγών LNG μέσω της Ελλάδας.
Ωστόσο, οι αγορές της περιοχής θα έχουν περισσότερες από μία επιλογές.
Η ανάπτυξη του κοιτάσματος Neptun Deep στη Ρουμανία, με αναμενόμενη παραγωγή περίπου 8 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, η επέκταση του τερματικού LNG στο Krk της Κροατίας και οι υφιστάμενες διασυνδέσεις με την Κεντρική Ευρώπη διαμορφώνουν ένα περιβάλλον ανταγωνισμού μεταξύ διαφορετικών πηγών και διαδρομών προμήθειας.
Επομένως, η απαγόρευση του ρωσικού αερίου δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι οι πρόσθετες ποσότητες θα διοχετευθούν μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
Οι εμπορικοί συμμετέχοντες θα συνεχίσουν να αξιολογούν το συνολικό κόστος παράδοσης, την αξιοπιστία των υποδομών και τη δυνατότητα διαχείρισης των κινδύνων τους.
Το κόστος μεταφοράς αποτελεί βασική πρόκληση
Η ανταγωνιστικότητα του Κάθετου Διαδρόμου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το συνολικό κόστος μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τις αγορές της Ανατολικής Ευρώπης.
Ενδεικτικά, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν στη συζήτηση με την ICIS, το κόστος μεταφοράς από την Ελλάδα προς την Ουκρανία μπορεί να κυμανθεί μεταξύ 5 και 10 €/MWh, ανάλογα με τη διάρκεια δέσμευσης δυναμικότητας.
Αντίθετα, η απευθείας μεταφορά από την Πολωνία προς την Ουκρανία εμφανίζει σημαντικά χαμηλότερο κόστος και απαιτεί λιγότερες διαδικασίες δέσμευσης δυναμικότητας.
Παράλληλα, υπάρχουν σημαντικές διαφορές στο κόστος επαναεριοποίησης μεταξύ των ελληνικών τερματικών σταθμών LNG.
Στην Αλεξανδρούπολη, το ετήσιο τιμολόγιο επαναεριοποίησης ανέρχεται σε περίπου 1,74 €/MWh για μακροχρόνιους χρήστες, έναντι 0,79 €/MWh στη Ρεβυθούσα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ICIS για την εξεταζόμενη περίοδο.
Αν και η Αλεξανδρούπολη προσφέρει πρόσθετη δυναμικότητα σε μια αγορά όπου η Ρεβυθούσα είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό δεσμευμένη, το υψηλότερο κόστος παραμένει ένας σημαντικός παράγοντας για τις εμπορικές αποφάσεις.
Το ζήτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο η διαθεσιμότητα φυσικού αερίου, αλλά το κατά πόσο μπορεί να φτάσει στον τελικό αγοραστή σε ανταγωνιστική τιμή.
Ο καθοριστικός ρόλος των ρυθμιστικών αρχών
Εδώ εντοπίζεται, κατά την άποψή μου, η σημαντικότερη πρόκληση αλλά και η μεγαλύτερη ευκαιρία για τον Κάθετο Διάδρομο.
Η μεταφορά φυσικού αερίου μέσω πολλαπλών εθνικών συστημάτων συνεπάγεται διαφορετικές χρεώσεις, διαδικασίες και ρυθμιστικές απαιτήσεις.
Ακόμη και όταν υπάρχει επαρκής φυσική δυναμικότητα, η πολυπλοκότητα των διασυνοριακών συναλλαγών μπορεί να περιορίσει το εμπορικό ενδιαφέρον.
Οι αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές και οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς έχουν, επομένως, καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία ενός πλαισίου που θα επιτρέπει στην αγορά να λειτουργεί αποτελεσματικά.
Η μεγαλύτερη εναρμόνιση των κανόνων, ο συντονισμός των τιμολογιακών πολιτικών, η διαφάνεια στη διαθέσιμη δυναμικότητα και η απλούστευση των διαδικασιών δέσμευσης μπορούν να μειώσουν τα εμπόδια εισόδου και να ενισχύσουν τον ανταγωνισμό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα τιμολόγια μεταφοράς μπορούν να μειώνονται αυθαίρετα ή ότι το κόστος των υποδομών μπορεί να αγνοηθεί. Οι διαχειριστές οφείλουν να ανακτούν το εύλογο κόστος των επενδύσεων και της λειτουργίας τους.
Ωστόσο, ένα ρυθμιστικό πλαίσιο πρέπει να αξιολογείται και ως προς την ικανότητά του να διευκολύνει πραγματικές εμπορικές συναλλαγές.
Η πρόκληση για τις ρυθμιστικές αρχές δεν είναι να επιβάλουν συγκεκριμένες εμπορικές ροές, αλλά να δημιουργήσουν τις συνθήκες ώστε οι αγορές να μπορούν να επιλέξουν τον Κάθετο Διάδρομο όταν αυτός προσφέρει πραγματική οικονομική αξία.
Η αγορά θα δώσει την τελική απάντηση
Η πραγματική δοκιμασία για τον Κάθετο Διάδρομο θα είναι η συμμετοχή εταιρειών εμπορίας φυσικού αερίου, παραγωγών LNG και περιφερειακών αγοραστών.
Η δέσμευση περίπου του 25% της δυναμικότητας του FSRU Αλεξανδρούπολης από την αμερικανική Venture Global έως το 2030 αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα εμπορικής δραστηριοποίησης.
Ωστόσο, η δέσμευση δυναμικότητας σε έναν τερματικό σταθμό δεν συνεπάγεται αυτομάτως και τη χρήση ολόκληρου του Κάθετου Διαδρόμου.
Για να αναπτυχθούν σταθερές εμπορικές ροές, θα πρέπει να υπάρχει πραγματική ζήτηση στις αγορές προορισμού, ανταγωνιστικό κόστος μεταφοράς και δυνατότητα αποτελεσματικής διαχείρισης των εμπορικών κινδύνων.
Η Ουκρανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι μελλοντικές ανάγκες της σε φυσικό αέριο εξαρτώνται από την εξέλιξη του πολέμου, την οικονομική ανάκαμψη και την αποκατάσταση της βιομηχανικής δραστηριότητας.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η μακροχρόνια δέσμευση μεγάλων ποσοτήτων παραμένει μια σύνθετη εμπορική απόφαση.
Οι εταιρείες θα επιλέξουν τις διαδρομές που προσφέρουν την καλύτερη σχέση κόστους, ευελιξίας και αξιοπιστίας.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο θεωρώ ότι η επιτυχία του Διαδρόμου πρέπει να αξιολογείται με βάση τις πραγματικές ροές φυσικού αερίου και τη διατηρήσιμη εμπορική δραστηριότητα, και όχι αποκλειστικά με βάση τις διακρατικές συμφωνίες ή τις ανακοινώσεις συνεργασίας.
Από τη γεωπολιτική σημασία στην εμπορική αξία
Η γεωπολιτική διάσταση του Κάθετου Διαδρόμου είναι αναμφισβήτητα σημαντική. Η δυνατότητα πρόσβασης σε εναλλακτικές πηγές φυσικού αερίου ενισχύει τη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της περιοχής.
Παράλληλα, η ανάπτυξη της ελληνικής ενεργειακής υποδομής δημιουργεί προϋποθέσεις για την ενίσχυση του ρόλου της χώρας στις περιφερειακές αγορές.
Ωστόσο, η στρατηγική σημασία μιας υποδομής και η εμπορική της αξία δεν είναι ταυτόσημες έννοιες.
Η πρώτη μπορεί να υποστηριχθεί από κυβερνητικές πρωτοβουλίες, διακρατική συνεργασία και πολιτικές αποφάσεις.
Η δεύτερη πρέπει να επιβεβαιωθεί μέσα από τη λειτουργία της αγοράς.
Για τον λόγο αυτό, θεωρώ ότι η επόμενη φάση ανάπτυξης του Κάθετου Διαδρόμου πρέπει να επικεντρωθεί λιγότερο στις πολιτικές διακηρύξεις και περισσότερο στη δημιουργία ενός αποτελεσματικού και ανταγωνιστικού ρυθμιστικού περιβάλλοντος.
Η Ελλάδα και οι χώρες της περιοχής έχουν την ευκαιρία να δημιουργήσουν έναν ενεργειακό διάδρομο με ουσιαστική εμπορική αξία.
Η αξιοποίηση αυτής της ευκαιρίας, όμως, θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι αρμόδιες αρχές θα διευκολύνουν τον ανταγωνισμό, μειώνοντας τα περιττά ρυθμιστικά και λειτουργικά εμπόδια.Οι κυβερνήσεις μπορούν να διαμορφώσουν τη στρατηγική κατεύθυνση. Οι ρυθμιστικές αρχές μπορούν να δημιουργήσουν τους κατάλληλους κανόνες. Αλλά μόνο οι αγορές μπορούν να επιβεβαιώσουν την πραγματική εμπορική αξία του Κάθετου Διαδρόμου.
Το άρθρο αξιοποιεί στοιχεία και επισημάνσεις από συζήτηση του Πάνου Μαυροειδή με τον Brendan A‘Hearn, Gas Market Specialist της ICIS, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας του Greek Energy Forum. Οι απόψεις και οι εκτιμήσεις που διατυπώνονται αποτελούν προσωπικές θέσεις του συντάκτη και δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα τις επίσημες θέσεις των οργανισμών που εκπροσωπούν οι συμμετέχοντες.
