Γράφει ο Δρ. Κωνσταντίνος Λασκαρίδης Προϊστάμενος Διεύθυνσης Ορυκτών Πόρων και Μεταλλευτικής της ΕΑΓΜΕ
*
Η Ευρώπη αναζητά ασφαλείς προμήθειες για τις βιομηχανίες που θα καθορίσουν τις επόμενες δεκαετίες. Η ενεργειακή μετάβαση, τα ηλεκτρικά δίκτυα, οι ψηφιακές τεχνολογίες και η άμυνα απαιτούν μέταλλα, προηγμένα υλικά και αξιόπιστες παραγωγικές υποδομές. Η πρόσβαση στις κρίσιμες πρώτες ύλες αποτελεί πλέον βασική παράμετρο οικονομικής ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής ασφάλειας.
Σε αυτή τη συγκυρία, η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά τη θέση της. Οι εξελίξεις στις Σκουριές, η επένδυση στο γάλλιο και η ανάπτυξη τεχνολογιών ανάκτησης μετάλλων από βιομηχανικά κατάλοιπα διαμορφώνουν νέες δυνατότητες. Παράλληλα, η δημόσια γεωλογική έρευνα δημιουργεί το επιστημονικό υπόβαθρο για την αξιολόγηση του δυναμικού των ορυκτών πρώτων υλών και τον σχεδιασμό μελλοντικών επενδύσεων.
Η προοπτική αυτή χρειάζεται αξιόπιστα δεδομένα, οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμα έργα και ουσιαστική συμμετοχή των κοινωνιών που τα φιλοξενούν.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο είναι ο Κανονισμός για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, γνωστός ως CRMA. Για το 2030 θέτει σημεία αναφοράς για την ευρωπαϊκή δυναμικότητα: εξόρυξη που να καλύπτει τουλάχιστον το 10% της ετήσιας κατανάλωσης στρατηγικών πρώτων υλών, επεξεργασία το 40% και ανακύκλωση το 25%. Παράλληλα, επιδιώκει τον περιορισμό της εξάρτησης από μία μεμονωμένη τρίτη χώρα στο 65% για κάθε στρατηγική πρώτη ύλη, στο σχετικό στάδιο επεξεργασίας.
Για χώρες με ορυκτούς πόρους και μεταλλουργική εμπειρία, η κατεύθυνση αυτή δημιουργεί ευκαιρίες συμμετοχής σε περισσότερα στάδια της ευρωπαϊκής αλυσίδας αξίας.
Στις Σκουριές της Χαλκιδικής, η πρώτη παραγωγή συμπυκνώματος χαλκού–χρυσού τον Σεπτέμβριο του 2026 αποτελεί σημαντικό ορόσημο, με την εμπορική παραγωγή να αναμένεται στο τέταρτο τρίμηνο. Η προβλεπόμενη μέση ετήσια παραγωγή χαλκού αντιστοιχεί σε περίπου 30.400 τόνους, με αρχικό σχεδιασμό ζωής του μεταλλείου είκοσι ετών.
Η ιδιαίτερη σημασία του έργου για το CRMA προκύπτει από τον χαλκό, ο οποίος περιλαμβάνεται στις στρατηγικές πρώτες ύλες της ΕΕ. Χάρη στην υψηλή ηλεκτρική αγωγιμότητά του, χρησιμοποιείται ευρέως σε καλώδια, δίκτυα μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, μετασχηματιστές και ηλεκτροκινητήρες, στηρίζοντας τον εξηλεκτρισμό των μεταφορών και της βιομηχανίας. Η νέα παραγωγή εντός της Ένωσης ενισχύει τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού της.
Το εύρος αυτής της συμβολής θα εξαρτηθεί από τη σταθερή λειτουργία, την επίτευξη των παραγωγικών στόχων και τη σύνδεση του συμπυκνώματος με την περαιτέρω μεταλλουργική επεξεργασία και την ευρωπαϊκή βιομηχανική ζήτηση.
Στο γάλλιο, η ελληνική προοπτική συνδέεται με μια αλυσίδα εφοδιασμού κρίσιμη για τις προηγμένες τεχνολογίες. Η METLEN αναπτύσσει παραγωγική δυνατότητα για ένα μέταλλο με εφαρμογές σε ημιαγωγούς, προηγμένα ηλεκτρονικά και αμυντικά συστήματα. Σύμφωνα με το πρόσφατο εταιρικό αφιέρωμα για τη στρατηγική της, στόχος είναι δυναμικότητα περίπου 50 τόνων ετησίως έως το 2028, ποσότητα συγκρίσιμη με τη σημερινή ετήσια ευρωπαϊκή ζήτηση.
Το ελληνικό επενδυτικό σύμπλεγμα βωξίτη, αλουμίνας, αλουμινίου και γαλλίου έχει ήδη αναγνωριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως Στρατηγικό Έργο στο πλαίσιο του CRMA. Η αναγνώριση αφορά το συγκεκριμένο σύμπλεγμα και επιβεβαιώνει τη σύνδεσή του με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Η συμφωνία διάθεσης περίπου του 25% της προβλεπόμενης ετήσιας παραγωγής γαλλίου σε αμερικανική τεχνολογική εταιρεία αναδεικνύει το διεθνές ενδιαφέρον. Υπογραμμίζει επίσης ότι η παραγωγή στην Ευρώπη χρειάζεται σταθερή ευρωπαϊκή ζήτηση, ώστε να ενισχύει έμπρακτα τον εφοδιασμό της Ένωσης.
Πρόσθετες δυνατότητες δημιουργεί η κυκλική μεταλλουργία, δηλαδή η ανάκτηση και επαναξιοποίηση μετάλλων από δευτερογενείς πηγές, όπως βιομηχανικά κατάλοιπα και απόβλητα. Η σχετική τεχνολογία που αναπτύσσει η METLEN στη Σίνδο βρίσκεται, σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε στάδιο βιομηχανικής δοκιμής. Η συνεισφορά της θα κριθεί από την εφαρμογή σε μεγάλη κλίμακα, τις ανακτώμενες ποσότητες, την οικονομική βιωσιμότητα και το συνολικό περιβαλλοντικό αποτέλεσμα.
Παράλληλα, η επέκταση του M Technologies στον Βόλο ενισχύει τη συμμετοχή της χώρας στην προηγμένη μεταποίηση και στις αμυντικές βιομηχανικές αλυσίδες. Οι επενδύσεις αυτές βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ωριμότητας και δεν αποτελούν αυτομάτως μια ενιαία αλυσίδα. Αναδεικνύουν, όμως, το εύρος των ελληνικών δυνατοτήτων, από τις πρώτες ύλες έως απαιτητικά βιομηχανικά προϊόντα.
Καθοριστική για τη συνέχεια είναι η έρευνα που προηγείται κάθε νέας επένδυσης. Η Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, η ΕΑΓΜΕ, έχει ουσιαστικό ρόλο στην έρευνα και αξιολόγηση του δυναμικού της χώρας σε Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες — ΚΟΠΥ. Η χρηματοδότηση που ανακοίνωσε το ΥΠΕΝ για σχετικές έρευνες ενισχύει αυτή την προσπάθεια στο πλαίσιο των εθνικών προγραμμάτων γεωλογικής έρευνας.
Στόχος είναι η παραγωγή αξιόπιστων στοιχείων για το κοιτασματολογικό δυναμικό της χώρας, ώστε να αξιολογείται ποιες περιοχές δικαιολογούν περαιτέρω έρευνα και υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσαν να εξεταστούν για μελλοντική αξιοποίηση.
Τα αποτελέσματα αυτά μπορούν να αποτελέσουν επιστημονικό υπόβαθρο για τον σχεδιασμό του ΥΠΕΝ και την προετοιμασία μελλοντικών προκηρύξεων ή διαγωνισμών για έρευνα και εκμετάλλευση μεταλλευτικών χώρων. Η πληρέστερη γνώση επιτρέπει τεκμηριωμένη ιεράρχηση των περιοχών ενδιαφέροντος και σαφέστερο προσδιορισμό των απαιτούμενων ερευνητικών εργασιών.
Η γεωλογική ένδειξη δεν ισοδυναμεί με αποδεδειγμένο, οικονομικά εκμεταλλεύσιμο απόθεμα. Μεσολαβούν ερευνητικά στάδια, τεχνικές και οικονομικές μελέτες και οι απαιτούμενες περιβαλλοντικές και διοικητικές διαδικασίες. Η αξία της δημόσιας γεωλογικής έρευνας βρίσκεται στη μείωση της αβεβαιότητας και στην υποστήριξη τεκμηριωμένων αποφάσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση των Μολάων Λακωνίας, όπου, μετά τη διαγωνιστική διαδικασία για την εκμίσθωση των δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης, εξελίσσεται γεωτρητικό πρόγραμμα περαιτέρω έρευνας του κοιτάσματος. Οι γεωτρήσεις και τα αποτελέσματα των αναλύσεων που δημοσιοποιεί η Rockfire Resources συμβάλλουν στην πληρέστερη τεκμηρίωση του κοιτασματολογικού δυναμικού και στην αξιολόγηση των προϋποθέσεων μελλοντικής αξιοποίησής του. Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της συνέχειας μεταξύ δημόσιας γεωλογικής έρευνας, διαγωνιστικών διαδικασιών και επενδύσεων στην περαιτέρω κοιτασματολογική αξιολόγηση.
Η επιστημονική γνώση ενισχύει επίσης τον δημόσιο διάλογο, όταν παρουσιάζει με σαφήνεια τα δεδομένα, τις δυνατότητες και τους περιορισμούς τους. Αυτή η τεκμηρίωση είναι απαραίτητη για την οικοδόμηση κοινωνικής εμπιστοσύνης.
Η κοινωνική άδεια λειτουργίας περιγράφει τη διαρκή σχέση αποδοχής και εμπιστοσύνης ενός έργου με τις κοινότητες που επηρεάζονται από αυτό. Συμπληρώνει τις θεσμικές διαδικασίες χωρίς να υποκαθιστά τις νόμιμες άδειες και τους ελέγχους.
Στην πράξη, απαιτούνται έγκαιρη ενημέρωση, διάλογος όσο ο σχεδιασμός μπορεί ακόμη να βελτιωθεί και τεκμηριωμένες απαντήσεις στις ανησυχίες για το νερό, τη γη, την υγεία και τις υφιστάμενες οικονομικές δραστηριότητες. Οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις αποκτούν αξιοπιστία μέσα από μετρήσεις, ανεξάρτητη επαλήθευση και δημόσια λογοδοσία.
Εξίσου σημαντική είναι η κατανομή των ωφελειών. Η απασχόληση, οι συνεργασίες με τοπικούς προμηθευτές, η κατάρτιση και οι υποδομές χρειάζεται να αποτυπώνονται σε συγκεκριμένα αποτελέσματα. Οι υποχρεώσεις αποκατάστασης και παρακολούθησης πρέπει να καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο ζωής των εγκαταστάσεων.
Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι μεγαλύτερη εγχώρια προστιθέμενη αξία, ισχυρότερη τεχνογνωσία και ποιοτική απασχόληση. Για την Ευρώπη, είναι περισσότερες αξιόπιστες πηγές εφοδιασμού και ανθεκτικότερη παραγωγική βάση.
Η ευκαιρία του CRMA μπορεί να αποκτήσει διάρκεια μέσα από μια συνεπή πορεία: αξιόπιστη γεωλογική έρευνα, τεκμηριωμένες δημόσιες αποφάσεις, βιώσιμες επενδύσεις και κοινωνική εμπιστοσύνη. Σε αυτή τη βάση, η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τη βιομηχανική της θέση και να συμβάλει ουσιαστικά στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.
Πηγές – Βιβλιογραφία
- ΕΑΓΜΕ, «Χρηματοδότηση 15 εκατ. ευρώ από το ΥΠΕΝ για τις Κρίσιμες Ορυκτές Πρώτες Ύλες», 28 Φεβρουαρίου 2024.
- Δρ. Κωνσταντίνος Λασκαρίδης, «Πράσινη μετάβαση χωρίς κοινωνική συναίνεση; Η δύσκολη εξίσωση των κρίσιμων πρώτων υλών», HuffPost Greece, 27 Αυγούστου 2026.
- Mining Weekly, Sheila Barradas, «Skouries gold/copper project, Greece – update», 18 Σεπτεμβρίου 2026.
- Eldorado Gold, «Eldorado Gold Announces First Copper-Gold Concentrate at Skouries», Σεπτέμβριος 2026.
- WSJ Partners / METLEN, «From Critical Minerals to Defense: What Comes Next for Europe», εταιρικό αφιέρωμα.
- Ευρωπαϊκή Ένωση, Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1252 για τις κρίσιμες πρώτες ύλες.
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Απόφαση αναγνώρισης Στρατηγικών Έργων — Παράρτημα, 25 Μαρτίου 2025.
- METLEN, Ανακοίνωση μακροχρόνιας συμφωνίας προμήθειας γαλλίου, 29 Ιουλίου 2026.
- METLEN, Εγκαίνια της τέταρτης παραγωγικής μονάδας του M Technologies στον Βόλο, 23 Ιουνίου 2026.
- ΥΠΕΝ, Προκήρυξη διεθνούς διαγωνισμού για τον Δημόσιο Μεταλλευτικό Χώρο Μολάων.
- Rockfire Resources, «Molaoi Drilling Update», εταιρική ανακοίνωση μέσω RNS (Regulatory News Service), 19 Αυγούστου 2026.
