Ο Αισχύλος λέει πως η υγεία με τη νόσο είναι γείτονες σε μεσοτοιχία. Μπορεί, κι ας μην το βλέπουμε. Κάποιος προγραμματίζει να κάνει ιατρική επέμβαση σε νοσοκομείο˙ έχει αγωνία για την επιτυχή έκβαση αυτής, οπότε και βρίσκει νωρίτερα τον γιατρό του δίνοντάς του φακελάκι, δηλαδή χρηματική απολαβή προκειμένου να τον προσέξει ιδιαίτερα. Φυσικά κι είναι μεμπτό, εφόσον αντίκειται στο νόμο. Ωστόσο, πολλοί το κάνουν. Εάν το δούμε από την πλευρά της δικής τους οπτικής, είναι ζήτημα ψυχολογίας, αυτό κρίνουν ως σωστό για να πράξουν για να εξασφαλίσουν το δικό τους καλό.
Από την πλευρά του νόμου, δεν κάνουν καλά, διότι έτσι δημιουργούν έναν εθισμό οικονομικής απολαβής μη θεσμικής. Όσον αφορά τον γιατρό, υπάρχει αυτός που θα δεχτεί το φακελάκι, ο οποίος μάλλον αφορά την πλειοψηφία αυτών, αλλά υπάρχει κι εκείνος που δεν θα το αποδεχτεί. Αυτός που δεν το δέχεται, είναι εμφανές πως στέκει άτεγκτος ως προς την τήρηση του νόμου. Αυτός που το δέχεται, ίσως να μην φαίνεται παράνομος εξ’ όψεως, ωστόσο δείχνει να αποβλέπει στο οικονομικό κέρδος, γι’ αυτό και δεν αντικρούει τον χρηματισμό εκ μέρους του ασθενή.
Επίσης υφίσταται και μια δεύτερη περίπτωση: μια επέμβαση να έχει καλή έκβαση, κι ο ασθενής να δίνει φακελάκι (ή κάποιο άλλο υλικό αντικείμενο) στον γιατρό του ώστε να τον ευχαριστήσει. Τις περισσότερες φορές, ο γιατρός δέχεται το δώρο, το οποίο όμως δεν είναι νόμιμο κανονικά, μα καθίσταται ευλόγως αποδεκτό. Εννοείται ότι υπάρχουν κι εκείνοι οι γιατροί που δεν θα δεχτούν δώρο ως ευχαριστώ ακόμα και μετά από πετυχημένη επέμβαση, καθότι θεωρούν ότι έκαναν απλώς το καθήκον τους, τίποτα περισσότερο.
Εκεί που τα πράγματα αγριεύουν αφορούν την περίπτωση όπου ο γιατρός εφαρμόζει ταρίφα, δηλαδή ζητάει συγκεκριμένο χρηματικό ποσό πριν την επέμβαση από τον ασθενή προκειμένου να την πραγματοποιήσει: εάν δεν ικανοποιηθεί το αίτημά του, δεν κάνει την επέμβαση προφασιζόμενος διάφορους λόγους οπότε και παραπέμπει τον ασθενή σε άλλο ιατρό. Κι όπως λέει λιτά ο λαός, άμα έχεις πληρώνεις, άμα δεν έχεις, κάνεις τον σταυρό σου! Γράφει σχετικά ο Θεόφραστος: ”Η δε αναισχυντία εστί καταφρόνησις δόξης αισχρού ένεκα κέρδους”, δηλαδή, αναισχυντία είναι να μη λογαριάζεις την υπόληψή σου προκειμένου να βγάλεις κέρδος.
Από την άλλη, καιρό πριν, είχα συγκλονιστεί από εικόνες μιας είδησης στην tv: Στο Νεπάλ, οι πολίτες είχαν ξεσηκωθεί κατά της κυβέρνησης εξαιτίας ενός αυστηρού νόμου περί λογοκρισίας που είχε ψηφιστεί. Κι όταν λέμε ότι ξεσηκώθηκαν, εννοούμε με άγριο τρόπο, σε βαθμό να κυνηγούν έξω στο δρόμο αξιωματούχους , ασκώντας βία πάνω τους, λιντσάροντάς τους, κτλ. Σκληρές εικόνες ωμής βίας, εντελώς ζούγκλα. Ανατρίχιασα. Φαντάσου πόσο ξεφεύγει ο άνθρωπος αν βγει εκτός εαυτού.
Είναι θεμιτό κάτι τέτοιο; Φυσικά και όχι. Ακόμα και στην περίπτωση κραυγαλέας κρατικής αστοχίας, δεν μπορώ να φανταστώ τέτοια βία. Στις μέρες μας, δεν θέλω και δεν βλέπω το λόγο να γίνουμε Νεπάλ: κι αυτό το επισημαίνω μια και διαπιστώνω λεκτική άγρια βία εκ μέρους πολλών ανθρώπων, τόσο στα καφέ έξω, όσο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το τι ξεστομίζεται για τον τάδε υπουργό , για τον πρωθυπουργό, για κάποιον ιεράρχη ή άλλον θεσμικό αξιωματούχο, φαντάζει αδιανόητο πολλές φορές. Όχι μόνο αστόχαστο, άκριτο, δριμύ ”κατηγορώ”, μα και απανωτά ”κοσμητικά επίθετα” που δεν μπορεί να συλλάβει ο νους υπό συνθήκες ψυχικής γαλήνης. Η λεκτική ορμή μας είναι σαν να θέλει να εξοντώσει κυριολεκτικά τον άλλο επιτόπου!
Για τόσο άγριο μένος ομιλώ. Σε επίπεδο πράξης ίσως να μην είμαστε ικανοί για κάτι βάναυσο. Μα θεωρητικά, λεκτικά, γινόμαστε τύραννοι και σαδιστές στο άψε σβήσε. Έτσι λοιπόν ζητούμε αλλαγές κοινωνικές; Έτσι μπορεί να βιωθεί η ζωή, εξαφανίζοντας όποιον δεν γουστάρουμε από τον ορίζοντά μας; Π.χ., θυμώνεις για οικονομικά μέτρα που ψηφίζει η τάδε κυβέρνηση -η οποία είναι δημοκρατικά εκλεγμένη- και θες να αντιδράσεις ουσιαστικά; Τότε να το δείξεις στην κάλπη. Μην ξαναψηφίζεις αυτούς που νιώθεις ότι σε κορόιδεψαν. Να ψηφίσεις άλλους. Η διαμαρτυρία δεν είναι μόνο πορείες και ντουντούκες στο χέρι. Είναι και γόνιμη αντιπρόταση μέσω κειμένου-άρθρου, είναι εμπεριστατωμένη καταγγελία σε θεσμικά όργανα, είναι γραπτή αναφορά μέσω νόμιμης οδού στον αρμόδιο φορέα, κτλ.
Σίγουρα δεν είναι λύση το να σπάσεις στο ξύλο τον υπαίτιο, ή εξοντώνοντάς τον φονικά. Δεν είσαι στη ζούγκλα. Είσαι μέσα σε κοινωνία, σε οργανωμένο πλαίσιο ζωής που υπάρχει από τη βρεφική σου ηλικία, όπου απολαμβάνεις προνόμια αυτής της κοινωνίας υπό άλλες μορφές, οπότε μην την μηδενίζεις μέσα σου επειδή κάτι συγκεκριμένο σε βγάζει από τα ρούχα σου. Χρειάζεται ψυχραιμία κι ας ακούγεται ως πολυτέλεια όλο αυτό. Άνθρωπος είσαι, όχι κτήνος. ”Ένα άγριο ζώο ποτέ δεν μπορεί να είναι τόσο αιμοβόρο όσο ένα ανθρώπινο ον, τόσο δημιουργικά, τόσο υπέροχα αιμοβόρο”, είχε γράψει ο Ντοστογιέφσκι. Ας μην τον επαληθεύσουμε.
