Η απόφαση του Ζελένσκι να απομακρύνει τον δημοφιλή Υπουργό Άμυνας Μιχαήλ Φεντόροφ μετά από μόλις έξι μήνες στη θέση έχει προκαλέσει οργή σε όλη την Ουκρανία. Αυτή η οργή διαπέρασε τον στρατό, την κοινωνία των πολιτών και τους αμέτρητους απλούς Ουκρανούς που είδαν τις μεταρρυθμίσεις του νεαρού υπουργού ως την πορεία προς την ειρήνη με τους όρους της Ουκρανίας.
Τα συνθήματα που ακούστηκαν στις αυθόρμητες συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας που πραγματοποιήθηκαν σ’ όλη την ελεύθερη Ουκρανία είναι χαρακτηριστικά για την ευρηματικότητα, της επικαιρότητα, και της αιχμηρότητά τους:
«Σταματήστε να καταστρέφετε ό,τι λειτουργεί», «Ανταλλαγή κρατουμένων ναι, όχι Υπουργού Άμυνας», «Μάχη με drones, όχι με ανθρώπους», «Φεντόροφ ON, Σύρσκι OFF», «Η Μόσχα είναι ευχαριστημένη με την απόφασή σας».
Απολύοντας τον Φεντόροφ, ο Ζελένσκι κινδυνεύει να γυρίσει την πορεία του πολέμου πίσω υπέρ της Ρωσίας.
Για πρώτη φορά από το φθινόπωρο του 2022, η Ουκρανία έχει γυρίσει την πορεία του πολέμου της Ρωσίας υπέρ της, από την πρώτη γραμμή στο στρατηγικό βάθος.
Σε αυτό που θα μπορούσε να αποδειχθεί η πιο επιβλαβής απόφασή του κατά τη διάρκεια του πολέμου τα τελευταία χρόνια, ο Πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι μόλις επέλεξε να απολύσει τον άνθρωπο που υπήρξε η κινητήρια δύναμη αυτής της αλλαγής στην τύχη.
Μετά από μήνες σύγκρουσης μεταξύ του Φεντόροφ και του Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων Αλεξάντρ Σύρσκι – ο οποίος προωθεί μια διαμετρικά αντίθετη στρατηγική κοσμοθεωρία και κουλτούρα ηγεσίας – ο Ζελένσκι έχει ταχθεί υπέρ του Σύρσκι.
Η απόφαση φέρει όλα τα χαρακτηριστικά της τάσης του Ζελένσκι να απολύει κορυφαίους αξιωματούχους και διοικητές που γίνονται υπερβολικά δημοφιλείς, ενόψει υποθετικών εκλογών που δεν θα συμβούν ποτέ αν η Ρωσία κατακλύσει την Ουκρανία.
Αξιωματούχοι που αντιμετωπίζουν κατηγορίες για διαφθορά, ανικανότητα ή κακοδιαχείριση συχνά απολαμβάνουν πολύ μεγαλύτερη υπομονή – ακόμη και προστασία – από τον Ζελένσκι, υπό την προϋπόθεση ότι δεν αποτελούν απειλή για την δημοτικότητά του.
Αλλά από όλες τις αμφισβητήσιμες αποφάσεις προσωπικού του Ζελένσκι, η απόλυση του Φεντόροφ θα μπορούσε να έχει τις πιο καταστροφικές συνέπειες για την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας.
Ο 35χρονος πρωτοπόρος της τεχνολογίας έχει κάτι που έλειπε από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία: ένα σαφές σχέδιο για να κερδίσει τον πόλεμο. Μια στρατηγική.
Αντιμέτωπη με έναν συντριπτικά μεγαλύτερο ρωσικό στρατό, η Ουκρανία χρειαζόταν πάντα μια ασύμμετρη στρατηγική βασισμένη στην προηγμένη τεχνολογία και τη δημιουργική σκέψη για να έχει την ευκαιρία να νικήσει τη Ρωσία. Ένας μικρός σοβιετικός στρατός δεν μπορεί ποτέ να νικήσει έναν μεγάλο σοβιετικό στρατό, όπως έχουν δείξει χρόνια αργών αλλά σταθερών ρωσικών προόδων στο πεδίο της μάχης.
Ο Φεντόροφ το καταλαβαίνει άριστα αυτό.
Μεγιστοποίηση του τεχνολογικού πλεονεκτήματος, βελτιστοποίηση βάσει δεδομένων σε όλα, από τις προμήθειες έως τη διαχείριση του προσωπικού, βελτίωση της κατανομής των drones στις μονάδες πρώτης γραμμής: Όλα έγιναν με σκοπό την παραβίαση των πολεμικών στόχων της Ρωσίας, την επιβολή της ειρήνης με τους όρους του Κιέβου και τη διατήρηση της ζωής των Ουκρανών στη διαδικασία.
Με τη μεταρρύθμιση του διαβόητα διεφθαρμένου συστήματος προμηθειών και την εισαγωγή ανταγωνιστικών προσφορών για τις περισσότερες αγορές, ο Φεντόροφ πιθανότατα έσωσε δισεκατομμύρια δημόσια κεφάλαια για την Ουκρανία, ενώ παράλληλα εξόργισε όσους δεν μπορούσαν πλέον να αποκομίσουν υπερβολικά κέρδη από κρατικές συμβάσεις.
Με την τελειοποίηση και την κλιμάκωση της μεσαίας και βαθιάς εκστρατείας επιθέσεων της Ουκρανίας από τα κατεχόμενα εδάφη στα βάθη της Ρωσίας, ο Φεντόροφ βοήθησε επίσης στην άσκηση στρατηγικής επιθετικής πίεσης στη Μόσχα, κάτι που δεν έχει ξαναδεί.
Από το να πείσει τον Έλον Μασκ να διακόψει την πρόσβαση της Ρωσίας στην τεχνολογία Starlink που τροφοδοτεί τα drones μεγάλου βεληνεκούς της, μέχρι το να δώσει στα έθνη-εταίρους πρόσβαση σε μια βάση δεδομένων ρωσικών όπλων, ώστε να μπορούν να τα μελετήσουν και να αναπτύξουν άμυνες, ο Φεντόροφ έχει επανειλημμένα αποδείξει την ικανότητά του να επινοεί δημιουργικές λύσεις με απτό στρατιωτικό αντίκτυπο.
Με τον έλεγχο των απωλειών στο πεδίο της μάχης και την εισαγωγή ενός νέου συστήματος συμβάσεων, ο Φεντόροφ προσπάθησε να αντιμετωπίσει τη βασική αιτία της κρίσης ανθρώπινου δυναμικού: τις συνθήκες εντός των μαχητικών μονάδων, ειδικά για εκείνους που εργάζονται σε ρόλους πεζικού και εφόδου.
Αυτό τον έφερε σε σύγκρουση με τον Σύρσκι, ο οποίος αντιπροσώπευε όλα όσα προσπαθούσε να αλλάξει ο Φεντόροφ στον στρατό.
Προτιμώντας να διεξάγει έναν πόλεμο αφήγησης και να μικροδιαχειρίζεται το πεδίο της μάχης αναζητώντας γρήγορο τακτικό κέρδος, η σοβιετικού τύπου κουλτούρα διοίκησης του Σύρσκι έχει υπονομεύσει σταθερά την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας.
Πουθενά αλλού αυτό δεν γίνεται πιο έντονα αισθητό από ό,τι στην κρίση ανθρώπινου δυναμικού του στρατού. Τα συστηματικά προβλήματα στη βασική εκπαίδευση, η κατανομή των κινητοποιημένων ανδρών μεταξύ των μαχητικών μονάδων και η χρήση τους στο πεδίο της μάχης έχουν προκαλέσει αμέτρητες απώλειες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν, οδήγησαν σε αυξανόμενα ποσοστά AWOL και λιποταξίας, με πολλές ταξιαρχίες να μάχονται σχεδόν χωρίς να έχουν απομείνει μάχιμοι πεζοί.
Αυτά είναι τα ζητήματα που κληρονόμησε ο Φεντόροφ. Το να τον κατηγορούν ότι «απέτυχε» να μεταρρυθμίσει την επιστράτευση σε έξι μήνες, όπως φέρεται να έκανε ο Ζελένσκι κατά τη διάρκεια μιας κεκλεισμένων των θυρών συνάντησης, όταν ο Φεντόροφ ήταν ο πρώτος κορυφαίος αξιωματούχος που προσπάθησε έστω και να θίξει το πρόβλημα είναι κυνικό, χειριστικό και απλώς παράλογο.
Ο Φεντόροφ απολύθηκε μόλις έξι μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, μια περίοδος που χαρακτηρίστηκε από την τάση του πολέμου να μετατοπίζεται περισσότερο υπέρ της Ουκρανίας από ό,τι είχαμε δει εδώ και χρόνια.
Ο Φεντόροφ και η ομάδα που έφερε πιστώνονται ευρέως ότι διευκόλυναν αυτή την αλλαγή. Πολλοί από τους πιο ενθαρρυντικούς τίτλους που έχουμε δει τους τελευταίους μήνες, από την διακοπή της πρόσβασης της Ρωσίας στο Starlink από τον Έλον Μασκ, μέχρι την αναβάθμιση της εκστρατείας με μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεσαίων και βαθιών επιθέσεων στην Ουκρανία, είναι αποτέλεσμα των νέων στρατηγικών του.
Γιατί ο Ζελένσκι να απολύσει έναν από τους πιο δημοφιλείς και αποτελεσματικούς υπουργούς του;
Η σύντομη απάντηση είναι η εξής: υπήρχε μια μακροχρόνια σύγκρουση μεταξύ του Φεντόροφ και του Αρχιστράτηγου Αλεξάντρ Σύρσκι, ο οποίος έχει ένα όραμα που μοιάζει περισσότερο με τις σοβιετικές στρατηγικές για το πώς πρέπει να διεξαχθεί αυτός ο πόλεμος.
Για όσους παρακολουθούν τις συζητήσεις γύρω από τη στρατιωτική ηγεσία της Ουκρανίας, αυτό δεν είναι καινούργιο: Πρόκειται για την επίμονη κουλτούρα διοίκησης «σοβιετικού τύπου» που προκαλεί θύματα και εδαφικές απώλειες που μπορούν να αποφευχθούν.
Τελικά, ο Ζελένσκι τάχθηκε με τον Σύρσκι και ο Φεντόροφ εκδιώχθηκε.
Η αντίδραση της ουκρανικής κοινωνίας ήταν άμεση, με έναν ακτιβιστή που συνεργάστηκε με τον Φεντόροφ να δηλώνει ότι η Ουκρανία βρίσκεται πλέον «πολύ πιο μακριά από τη νίκη». Πολλοί στρατιώτες και βετεράνοι, που έβλεπαν ελπίδα για μεταρρυθμίσεις και πιο αποτελεσματικές στρατηγικές υπό τον Φεντόροφ, δημόσια δήλωναν στα ΜΜΕ ότι είναι εξοργισμένοι. Χιλιάδες διαμαρτύρονταν σε πόλεις σε όλη την Ουκρανία.
Δεδομένης της τεράστιας αντίδρασης στην απόφαση του Ζελένσκι μεταξύ των Ουκρανών και του τεράστιου αντίκτυπου που θα έχει στην Ουκρανία, τίθεται επιτακτικά το ερώτημα αν οι Ευρωπαίοι εταίροι, που υποστηρίζουν τον αγώνα των Ουκρανών θα μείνουν σιωπηλοί θεατές ενός δράματος εν εξελίξει ή αν οι θεσμικοί εκπρόσωποι της ΕΕ, θα αναλάβουν τις αναγκαίες εκείνες πρωτοβουλίες που θα ομαλοποιήσουν την κατάσταση.
. «Αν αυτή η πόλη είναι πραγματικά πολύ μικρή τόσο για τον Φεντόροφ όσο και για τον Σύρσκι, είναι καιρός ο στρατηγός να φύγει. Η Ουκρανία δεν στερείται λαμπρών, προοδευτικών στρατηγών και κατάλληλοι υποψήφιοι βρίσκονται στο τραπέζι εδώ και χρόνια», ήταν η επωδός των Ουκρανικών ΜΜΕ .
Η Ουκρανία χρειάζεται και θέλει μια ασφαλή ειρήνη, αλλά αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο συνεχίζοντας να προστατεύει τις ζωές των δικών της στρατιωτών και να σφίγγει τα λουριά στη Μόσχα.
Η απομάκρυνση του ανθρώπου που κατάφερε να δημιουργήσει αυτό το σκηνικό σε πραγματικό χρόνο είναι ένα σοβαρό λάθος, τραγικό. Ο Ζελένσκι έχει ακόμα την ευκαιρία να αναιρέσει αυτήν την καταστροφική απόφαση ή να δει τη χώρα του να πληρώνει ένα τραγικά υψηλό τίμημα για το λάθος του. Το τίμημα αυτό θα κληθεί να το πληρώσει και η Ευρώπη.
Επομένως οι ευρωπαϊκές ηγεσίες θα πρέπει να «υπενθυμίσουν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο» στον Ζελένσκι αυτά που φώναζαν όλοι όσοι κατέβηκαν στους δρόμους και τις πλατείες για να διαμαρτυρηθούν- και ήταν χιλιάδες- πως σε ότι αφορά την απόφασή του να αποπέμψει τον Φεντόροφ, «Η Μόσχα είναι ευχαριστημένη με την απόφασή σας» και επιτέλους «Σταματήστε να καταστρέφετε ό,τι λειτουργεί».
Μιχάλης Κονιόρδος , εκπαιδευτικός , επισκέπτης καθηγητής Πανεπιστημίου Karazin
