Οι αυλικοί και οι τεχνίτες που υπηρετούσαν τους πρώιμους βασιλείς της Αιγύπτου ενδέχεται να θυσιάζονταν όταν πέθαινε ο ηγεμόνας τους, σύμφωνα με νέα μελέτη που εξετάζει κατάγματα σε αρχαία κρανία.
Η βασιλική νεκρόπολη του Ουμ ελ-Καάμπ, κοντά στην Αβυδο, περιλαμβάνει τους τάφους των πρώτων βασιλέων της Πρώτης Δυναστείας της Αιγύπτου και χρονολογείται περίπου στο 3.000 π.Χ.
Στον χώρο δεν θάβονταν μόνο μέλη της βασιλικής οικογένειας. Γύρω από τα βασιλικά ταφικά κτίσματα βρίσκονται πολυάριθμοι τάφοι που πιστεύεται ότι ανήκουν σε ανθρώπους οι οποίοι συνδέονταν με τους βασιλικούς οίκους, μεταξύ των οποίων γυναίκες, αξιωματούχοι, επιθεωρητές και τεχνίτες.
Όπως σημειώνει στη μελέτη της, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Frontiers in Environmental Archaeology», η δρ. Ρόζελιν Κάμπελ από το Πανεπιστήμιο Purdue των ΗΠΑ, ενώ ο Αχά, ο ηγεμόνας της Πρώτης Δυναστείας, φαίνεται να είχε μόνο λίγες δευτερεύουσες ταφές, οι διάδοχοί του είχαν εκατοντάδες δευτερεύοντες τάφους γύρω από τα ταφικά μνημεία τους.
Οι τάφοι των υπηρετών και η παλιά θεωρία του Πίτρι
Οι τάφοι των υπηρετών ανασκάφηκαν τη δεκαετία του 1920 από τον κορυφαίο Άγγλο αιγυπτιολόγο Φλάιντερς Πίτρι, ο οποίος είχε υποστηρίξει ότι αποτελούσαν πιθανό παράδειγμα ανθρωποθυσίας. Την άποψη αυτή υιοθέτησαν και ορισμένοι μεταγενέστεροι ειδικοί.
Υπήρχε, ωστόσο, ένα σημαντικό κενό στα ευρήματα. Ο Πίτρι δεν εντόπισε ίχνη τραύματος στα ανθρώπινα λείψανα. Ο ίδιος είχε διατυπώσει την υπόθεση ότι τα συγκεκριμένα άτομα μπορεί να είχαν ταφεί ζωντανά, ενώ άλλοι επιστήμονες υποστήριζαν ότι οι υπηρέτες είχαν πεθάνει από φυσικά αίτια και στη συνέχεια, όταν πέθανε ο βασιλιάς τους, επαναταφιάστηκαν στην Αβυδο.
Η Κάμπελ επανεξέτασε 46 κρανία υπηρετών από τάφους που είχαν ανασκαφεί γύρω από τους ταφικούς χώρους τριών διαφορετικών μελών της βασιλικής οικογένειας: του Τζερ, τρίτου βασιλιά της Πρώτης Δυναστείας της Αιγύπτου, του Τζετ, τέταρτου βασιλιά, και της συζύγου του, βασίλισσας Μερνεΐτ. Τα κρανία προέρχονται από τις Συλλογές Ντάκγουορθ του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ.
«Το ζήτημα του αν εφαρμόζονταν ή όχι θυσίες υπηρετών στην Αίγυπτο αποτελεί αντικείμενο συζήτησης για πάνω από έναν αιώνα, αλλά αυτή είναι η πρώτη μελέτη που εξετάζει τα ανθρώπινα λείψανα από τους ίδιους τους τάφους», δήλωσε η Κάμπελ στον Guardian.
Τα κατάγματα που αλλάζουν τα δεδομένα
Σύμφωνα με την Κάμπελ, 18 από τα κρανία παρουσίαζαν σημάδια ενδεχομένως θανατηφόρου τραυματισμού. Μεταξύ αυτών εντοπίστηκαν κατάγματα, ενώ σε μία περίπτωση διαπιστώθηκε τραύμα από αιχμηρό αντικείμενο στο μάτι.
Η ίδια εκτιμά ότι ο Πίτρι μπορεί να είχε παρατηρήσει τα κατάγματα στα κρανία, αλλά δεν είχε αντιληφθεί ότι επρόκειτο για τραύματα που προκλήθηκαν κατά τη στιγμή του θανάτου και όχι για βλάβες που είχαν προκληθεί μεταγενέστερα.
Τα κατάγματα, σύμφωνα με την ερευνήτρια, είναι απίθανο να προκλήθηκαν από ρόπαλο, ένα όπλο που συχνά απεικονίζεται στην αρχαία αιγυπτιακή τέχνη ως μέσο με το οποίο ο βασιλιάς συντρίβει τον εχθρό του. Αντίθετα, θεωρεί πιθανότερο να προκλήθηκαν από επίπεδα και πλατιά αντικείμενα, κατασκευασμένα από ξύλο ή κέρατο.
Η ίδια, πάντως, υπογραμμίζει ότι τα ευρήματα δεν επιτρέπουν να εξαχθεί το συμπέρασμα πως όλοι οι υπηρέτες θυσιάστηκαν.
«Όσον αφορά τα κρανία ατόμων χωρίς τραύματα, δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι θυσιάστηκαν. Είναι πολύ πιθανό ορισμένοι από τους υπηρέτες να θυσιάστηκαν, ενώ άλλοι όχι», δήλωσε. «Με ένα τόσο μικρό δείγμα του αρχικού πληθυσμού των νεκροπόλεων, δεν μπορούμε να διαπιστώσουμε την πλήρη έκταση των ταφικών αυτών τελετουργιών ούτε μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι αυτό το δείγμα είναι πραγματικά αντιπροσωπευτικό όλων των υπηρετών».
Η πρακτική φαίνεται να εγκαταλείφθηκε
Ένα ακόμη στοιχείο που εξετάζουν οι επιστήμονες αφορά τον αριθμό των δευτερευόντων τάφων. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις τους, ο αριθμός τους μειώθηκε ραγδαία και φαίνεται να εξαφανίστηκε με την έναρξη της Δεύτερης Δυναστείας.
Η Σαλίμα Ικράμ, καθηγήτρια στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο του Καΐρου, επισημαίνει ότι, αν και η ιδέα της θυσίας υπηρετών δεν είναι εντελώς νέα, η συγκεκριμένη μελέτη αποτελεί μία από τις σπάνιες περιπτώσεις κατά τις οποίες χρησιμοποιούνται αυστηρές σύγχρονες μεθοδολογίες για την αξιολόγηση των συγκεκριμένων ευρημάτων.
Η ίδια εκτιμά ότι ορισμένοι ή ακόμη και όλοι οι υπηρέτες μπορεί να θεωρούσαν τη θυσία τους ευλογία, πιστεύοντας ότι θα απολάμβαναν αιώνια ζωή υπηρετώντας τον θεό-βασιλιά. Από την άλλη πλευρά, όπως σημειώνει, είναι πιθανό κάποιοι να απεχθάνονταν αυτή την προοπτική, να είχαν τρομοκρατηθεί και να είχαν προσπαθήσει να ξεφύγουν από τη μοίρα τους.
Η δρ. Ντον Μακόρμακ, αιγυπτιολόγος στο Πανεπιστήμιο Σάμφορντ της Αλαμπάμα, υπογραμμίζει ότι παρόμοιες θυσίες είχαν πραγματοποιηθεί σε διαφορετικούς πολιτισμούς και σε διαφορετικές εποχές. Προσθέτει, ωστόσο, ότι δεν είναι βέβαιο πως όλοι όσοι βρίσκονταν στον συγκεκριμένο αιγυπτιακό αρχαιολογικό χώρο ήταν πρόθυμοι να συμμορφωθούν με αυτή την πρακτική.
Με πληροφορίες από τον Guardian
