Ένα κτιριακό συγκρότημα ηλικίας περίπου 2.600 ετών, θαμμένο κάτω από παχιά στρώματα αργιλικών αποθέσεων στο Δέλτα του Νείλου, εντόπισαν ερευνητές στην Αίγυπτο, συνδυάζοντας δορυφορικές παρατηρήσεις, γεωφυσικές μετρήσεις και αρχαιολογικές ανασκαφές.
Η ανακάλυψη έγινε στην αρχαία Βουτώ (Buto), τη σημερινή Τελ ελ-Φαραΐν, μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές πόλεις της Κάτω Αιγύπτου. Η πόλη αποτελούσε σπουδαίο κέντρο λατρείας της Ουατζέτ, της θεάς με μορφή κόμπρας, προστάτιδας της Κάτω Αιγύπτου και της βασιλικής εξουσίας. Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν τη θεά με το όνομα Βουτώ, το οποίο χρησιμοποιούσαν και για την πόλη όπου βρισκόταν το σημαντικότερο ιερό της.
Η Βουτώ κατοικήθηκε από την Προδυναστική περίοδο, ήδη από την 4η χιλιετία π.Χ., έως και τους πρώτους ισλαμικούς αιώνες. Οι διαδοχικές οικοδομικές φάσεις και οι προσχώσεις είχαν καλύψει τα αρχαιότερα κατάλοιπα, καθιστώντας την ανασκαφική διερεύνησή τους ιδιαίτερα δύσκολη.
Για να εξετάσουν το υπέδαφος χωρίς εκτεταμένες εκσκαφές, οι επιστήμονες αξιοποίησαν εικόνες του ευρωπαϊκού δορυφόρου Sentinel-1 και την τεχνική της ηλεκτρικής τομογραφίας ειδικής αντίστασης, η οποία επιτρέπει την ανίχνευση υπόγειων δομών μέσω των διαφορών στην ηλεκτρική αντίσταση των υλικών.
Οι δορυφορικές εικόνες αποκάλυψαν μια εκτεταμένη ανωμαλία στον αρχαιολογικό λόφο Κομ C, ενώ οι γεωφυσικές μετρήσεις επέτρεψαν στους ερευνητές να εξετάσουν τη διαδοχή των υπόγειων στρωμάτων.
Σε βάθος τριών έως έξι μέτρων, εντοπίστηκαν ενδείξεις μεγάλης κατασκευής από ωμές πλίνθους, η οποία αποδίδεται στη Σαϊτική περίοδο, κατά την 26η Δυναστεία της Αιγύπτου, τον 7ο και 6ο αιώνα π.Χ.
Η ανασκαφική έρευνα σε έκταση 100 τετραγωνικών μέτρων έφερε στο φως πλινθόκτιστους τοίχους και αντικείμενα θρησκευτικού χαρακτήρα, επιβεβαιώνοντας μέρος των γεωφυσικών ενδείξεων.
Μεταξύ των ευρημάτων συγκαταλέγονται μικρά ταφικά ειδώλια, γνωστά ως ουσάμπτι, τα οποία τοποθετούνταν στους τάφους για να υπηρετούν συμβολικά τον νεκρό στη μεταθανάτια ζωή, καθώς και ειδώλιο μπαμπουίνου από φαγεντιανή, ζώου συνδεδεμένου με τον θεό Θωθ.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, εντοπίστηκε επίσης ασβεστολιθικός βωμός με λαξευμένες αύλακες, στις οποίες διατηρούνταν αποξηραμένα κατάλοιπα συμβατά με αίμα ζώων, εύρημα που ενδέχεται να συνδέεται με τελετουργικές προσφορές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανίχνευση ενός παχέος στρώματος καθαρής άμμου, σε βάθος περίπου έξι έως επτά μέτρων. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ενδέχεται να είχε τοποθετηθεί σκόπιμα ως στρώση θεμελίωσης, ώστε να κατανέμει τα φορτία του κτίσματος και να συμβάλλει στη σταθερότητά του πάνω στο υγρό, ασταθές έδαφος του Δέλτα.
Ο Αμπντελαζίζ Ελφαντάλι, ένας από τους συντάκτες της μελέτης και ερευνητής στην Εθνική Αρχή Τηλεπισκόπησης και Διαστημικών Επιστημών της Αιγύπτου, εξήγησε στο Live Science ότι ο συνδυασμός των δύο τεχνικών επέτρεψε όχι μόνο τη χαρτογράφηση των τοίχων, αλλά και τη μελέτη των υπόγειων στρωμάτων. Όπως επισήμανε, η στρώση καθαρής άμμου εξηγεί πώς οι βαριές κατασκευές μπορούσαν να αντέξουν παρά την υψηλή στάθμη των υπόγειων υδάτων και τις μετακινήσεις του αργιλώδους εδάφους.
Η ανακάλυψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία και στο ιστορικό πλαίσιο της Σαϊτικής περιόδου, όταν οι Αιγύπτιοι φαραώ επιδίωκαν την αναβίωση παλαιότερων θρησκευτικών παραδόσεων και την ενίσχυση των μεγάλων λατρευτικών κέντρων.
Ο Αιγυπτιολόγος Χουσεΐν Μπασίρ, διευθυντής του Μουσείου Αρχαιοτήτων της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα, υπογράμμισε στο Live Science ότι ένα μνημειακό οικοδόμημα τέτοιας κλίμακας μαρτυρεί τη σημασία που απέδιδαν οι φαραώ της Σαϊτικής περιόδου στην ανάδειξη της περιοχής του Δέλτα.
Σχολιάζοντας τη χρήση της άμμου ως σταθεροποιητικού υποστρώματος, χαρακτήρισε την επιλογή ευφυή και σκόπιμη, τονίζοντας ότι «οι αρχαίοι οικοδόμοι κατανοούσαν βαθιά το περιβάλλον τους».
Παρότι η ακριβής χρήση του συγκροτήματος παραμένει αδιευκρίνιστη, οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο να επρόκειτο για ταφικό μνημείο, κατοικία ιερέων ή χώρο λατρείας.
Εκτιμούν μάλιστα, ότι κάτω από τα παχιά στρώματα αργίλου ενδέχεται να σώζονται κατάλοιπα ενός ακόμη ναού. Η συνέχιση των γεωφυσικών ερευνών και των ανασκαφών αναμένεται να φωτίσει περισσότερο την αρχιτεκτονική και τη μακραίωνη ιστορία της αρχαίας Βουτούς.
Με πληροφορίες από Independent, Acta Geophysica, Live Science
