Ένα γιγάντιο ασπρόμαυρο κύμα μοιάζει έτοιμο να κατακλύσει την Αποστολική Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Απλώνεται σε μήκος περίπου 70 μέτρων στην αναγεννησιακή πρόσοψη του ιστορικού κτιρίου, προς την αυλή Μπελβεντέρε, αποτυπώνοντας το νερό τη στιγμή ακριβώς πριν από την ορμητική του κατάρρευση πάνω στο οικοδόμημα.
Πρόκειται για το «Diluvium», τη site-specific μνημειακή εγκατάσταση του Γάλλου καλλιτέχνη JR, που δημιουργήθηκε για την έκθεση «AQVA», με την οποία εγκαινιάζεται ο πενταετής εκθεσιακός κύκλος «Catastrophe and Wonder» («Νερό: Καταστροφή και Θαύμα»), που διερευνά τους κινδύνους που απειλούν τα βιβλία και τα πολύτιμα τεκμήρια των βιβλιοθηκών και κατ’ επέκταση, την ανθρώπινη μνήμη – το νερό, το φως και τον αέρα, τη φωτιά, αλλά και τον ίδιο τον άνθρωπο.
Αφετηρία του εγχειρήματος αποτέλεσε η πραγματεία «Del furore d’aver libri» του Gaetano Volpi, που εκδόθηκε το 1756.
Η επιλογή του νερού ως πρώτου θέματος αποκτά ιδιαίτερο βάρος τη φετινή χρονιά, καθώς συμπληρώνονται 60 χρόνια από την καταστροφική πλημμύρα της Φλωρεντίας, στις 4 Νοεμβρίου 1966, όταν το νερό και η λάσπη προκάλεσαν ανυπολόγιστες ζημιές σε βιβλία, χειρόγραφα και έργα τέχνης.
Η έκθεση διερευνά, ωστόσο, και την παράδοξη διττή φύση του νερού. Μπορεί να αφανίσει ένα βιβλίο, αποτελεί όμως ταυτόχρονα στοιχείο ζωής και χρησιμοποιείται στην παραγωγή, τη συντήρηση και την αποκατάστασή του.
Για το «Diluvium», ο JR επέλεξε μια εικόνα με ιστορία 160 ετών: Την παράσταση του βιβλικού Κατακλυσμού που φιλοτέχνησε ο Gustave Doré για τη γαλλική έκδοση της Βίβλου του 1866. Μεγεθύνοντάς την σε αρχιτεκτονική κλίμακα, μεταφέρει μια δραματική εικόνα του 19ου αιώνα στο παρόν και μετατρέπει τον πραγματικό φόβο μιας βιβλιοθήκης –να χαθούν μέσα σε λίγες ώρες αιώνες συσσωρευμένης γνώσης– σε ένα θέαμα ορατό από ολόκληρη την αυλή.
Ο ίδιος ο JR διευρύνει ακόμη περισσότερο τον συμβολισμό του κύματος, συνδέοντάς το με την κλιματική αλλαγή, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, την πολιτική πόλωση αλλά και το «κύμα» της τεχνητής νοημοσύνης. Το ερώτημα που αναδύεται είναι πλέον ευρύτερο –τι διασώζεται και πώς προστατεύεται η ανθρώπινη μνήμη σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με πρωτοφανή ταχύτητα;
Γεννημένος στο Παρίσι το 1983, ο JR έγινε διεθνώς γνωστός για τις μνημειακές ασπρόμαυρες φωτογραφικές παρεμβάσεις του σε κτίρια και δημόσιους χώρους. Έχει μεταμορφώσει με έργα του από την πυραμίδα του Λούβρου έως τον φράχτη στα σύνορα ΗΠΑ και Μεξικού, ενώ το 2011 δημιούργησε το παγκόσμιο συμμετοχικό εγχείρημα «Inside Out Project». Συνεργάστηκε επίσης με την Ανιές Βαρντά στο υποψήφιο για Όσκαρ ντοκιμαντέρ Faces Places.
Στο εσωτερικό της Βιβλιοθήκης, ιστορικά τεκμήρια συνομιλούν με σύγχρονες δημιουργίες, μεταξύ των οποίων το ασπρόμαυρο βίντεο «Undae» του JR και η τυπογραφική σειρά «Letterfishes» του Bill Moran.
Η έκθεση «AQVA: Catastrophe and Wonder», που εγκαινίασε στις 14 Σεπτεμβρίου ο Πάπας Λέων ΙΔ΄, κατά την πρώτη επίσκεψή του στην Αποστολική Βιβλιοθήκη ως ποντίφικας, ανοίγει για το κοινό στις 25 Σεπτεμβρίου και θα διαρκέσει έως τις 14 Μαΐου 2027. Στην πρόσοψη, το κύμα του JR παραμένει η ισχυρότερη εικόνα της έκθεσης: Αιώνες γνώσης βρίσκονται πίσω από τους τοίχους ενός κτιρίου που έστω και ως εικαστική ψευδαίσθηση, μοιάζει να απέχει ελάχιστα από την καταβύθιση.
Με πληροφορίες από Artnews, designboom.com
