Σημαντικά έργα για την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Καβάλας και της ευρύτερης περιοχής παραδόθηκαν στους πολίτες και τους επισκέπτες, με επίκεντρο τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων, την ιστορική οχύρωση της Καβάλας και την Καππαδοκική Συλλογή του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η Ναζιανζός».
Στους Φιλίππους, τον αρχαιολογικό χώρο που έχει εγγραφεί στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 2016, ολοκληρώθηκαν τρεις σημαντικές παρεμβάσεις συνολικού ύψους άνω των 6,5 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για την αναβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου, την εγκατάσταση σύγχρονου συστήματος πυρόσβεσης και πυροπροστασίας, καθώς και την πρώτη φάση αποκατάστασης της Βασιλικής Β΄.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το έργο πυρόσβεσης και πυροπροστασίας, προϋπολογισμού περίπου 3 εκατ. ευρώ, το οποίο ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2026 με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Το νέο σύστημα δημιουργεί ένα εκτεταμένο δίκτυο προστασίας απέναντι στους αυξανόμενους κινδύνους που συνδέονται με την κλιματική κρίση, χωρίς να επιβαρύνει οπτικά ή να θίγει τα αρχαιολογικά κατάλοιπα.
Το έργο περιλαμβάνει δύο δεξαμενές συνολικής χωρητικότητας 200 κυβικών μέτρων, αντλιοστάσια, εγκατάσταση σύνδεσης με το δίκτυο ύδρευσης της Λυδίας, 34 πυροσβεστικές φωλιές στον αρχαιολογικό χώρο και τέσσερις στο μουσείο, καθώς και 16 κανόνια και εννέα πυροσβεστικούς σταθμούς.
Παράλληλα, η αναβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου, προϋπολογισμού 2,54 εκατ. ευρώ, περιλαμβάνει την ενοποίηση και αναδιοργάνωσή του, τη βελτίωση της πρόσβασης και της κίνησης των επισκεπτών, καθώς και τη συντήρηση και ανάδειξη τμήματος της πεδινής οχύρωσης.
Αποκαθίσταται η Βασιλική Β΄
Σημαντική είναι και η ολοκλήρωση της α΄ φάσης αποκατάστασης της Βασιλικής Β΄, ενός από τα σημαντικότερα πρωτοβυζαντινά μνημεία των Φιλίππων. Το έργο, προϋπολογισμού 740.000 ευρώ, ξεκίνησε το 2019 και ολοκληρώθηκε το 2024.
Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στη στερέωση και προστασία των σωζόμενων τμημάτων και στην καλύτερη ανάγνωση της αρχιτεκτονικής μορφής του μνημείου, με παρεμβάσεις στον δυτικό τοίχο και την κεντρική είσοδο, στους εγκάρσιους τοίχους των κλιτών, σε επιλεγμένα τόξα και άλλα κρίσιμα δομικά στοιχεία, καθώς και στον νάρθηκα.
Η επόμενη, β΄ φάση των εργασιών θα επικεντρωθεί στους υψηλούς πεσσούς της Βασιλικής Β΄, που αποτελούν τα πιο ευάλωτα δομικά στοιχεία του μνημείου.
Νέος δημόσιος χώρος στην ιστορική οχύρωση της Καβάλας
Στην Κάτω Πόλη της Καβάλας αποκαταστάθηκε και αναδείχθηκε ένα σημαντικό τμήμα του ιστορικού οχυρωματικού περιβόλου, που περιλαμβάνει τη βορειοανατολική Πύλη 12, τον τριγωνικό πύργο και τμήμα του μεταπυργίου.
Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού 691.795 ευρώ, υλοποιήθηκε σε δύο φάσεις μέσω των προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2007-2013 και 2014-2020. Περιέλαβε εργασίες συντήρησης και στερέωσης της λιθοδομής, αποκατάσταση φθαρμένων τμημάτων και ενίσχυση της στατικής επάρκειας του μνημείου.
Κατά την πρώτη φάση των εργασιών αποκαλύφθηκε μια άγνωστη μέχρι τότε πύλη, η οποία ταυτοποιήθηκε ως «Πύλη 12». Στη δεύτερη φάση αποκαταστάθηκε η καμάρα της, με βάση τα αυθεντικά κατάλοιπα και με σεβασμό στα ιστορικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά της.
Παράλληλα, ο περιβάλλων χώρος μετατράπηκε σε ασφαλή και προσβάσιμο υπαίθριο χώρο πολιτιστικών εκδηλώσεων, ενταγμένο στον σύγχρονο αστικό ιστό της Καβάλας. Ένα σημείο που στο παρελθόν ήταν συνδεδεμένο με προβλήματα και υποβάθμιση αποκτά έτσι νέα λειτουργία και εντάσσεται στην πολιτιστική ζωή της πόλης.
Ψηφιοποιείται η μνήμη του Καππαδοκικού Ελληνισμού
Παράλληλα με τα έργα στα μνημεία, παρουσιάστηκε η πορεία καταγραφής, τεκμηρίωσης και ψηφιακής ανάδειξης της συλλογής του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η Ναζιανζός».
Το πρόγραμμα υλοποιείται στο πλαίσιο Μνημονίου Συνεργασίας που υπεγράφη το 2024 μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και του Κέντρου. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 2.000 αντικείμενα στο Εθνικό Αρχείο Μνημείων, ενώ συνεχίζεται η τεκμηρίωση περίπου 700 υφασμάτινων αντικειμένων.
Το αρχείο περιλαμβάνει επίσης περίπου 5.000 έγγραφα, 700 φωτογραφίες, 150 γκραβούρες και 600 ηχητικά τεκμήρια. Στη συλλογή περιλαμβάνονται σπάνια εκκλησιαστικά και μοναστηριακά κειμήλια, ιστορικά τεκμήρια και αντικείμενα καθημερινής ζωής, που καταγράφουν την ιστορική και πολιτιστική φυσιογνωμία του Καππαδοκικού Ελληνισμού.
Η ψηφιοποίηση αποσκοπεί όχι μόνο στη διατήρηση του υλικού αλλά και στη δημιουργία ευρύτερης πρόσβασης σε αυτό, μέσω των ψηφιακών εφαρμογών του Υπουργείου Πολιτισμού.
«Ο πολιτισμός είναι κεφάλαιο για το μέλλον»
Κατά την παρουσίαση των έργων, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τις παρεμβάσεις μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής που συνδέει την προστασία των μνημείων με την κλιματική ανθεκτικότητα, την προσβασιμότητα και την ψηφιακή τεχνολογία.
Για τους Φιλίππους, υπογράμμισε ότι τα έργα ενισχύουν την προστασία και την επισκεψιμότητα ενός αρχαιολογικού χώρου με ιδιαίτερη διεθνή σημασία, όπου συναντώνται η ρωμαϊκή αρχαιότητα και η χριστιανική παράδοση, μέσα από την παρουσία του Αποστόλου Παύλου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο έργο πυροπροστασίας, σημειώνοντας ότι οι τεχνικές δυσκολίες ήταν σημαντικές, καθώς το σύστημα έπρεπε να εγκατασταθεί χωρίς να είναι ορατό και χωρίς να επηρεάσει τα μνημεία και τα αρχαιολογικά κατάλοιπα.
Η υπουργός σημείωσε επίσης ότι η προσπάθεια στους Φιλίππους δεν ολοκληρώνεται με τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς υπάρχουν ήδη ώριμες μελέτες και σχεδιασμός για την επόμενη φάση, με αξιοποίηση και του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης έως το 2030.
Για την Καβάλα, η κ. Μενδώνη ανέφερε ότι η αποκατάσταση της οχύρωσης μετατρέπει έναν χώρο που αντιμετώπιζε προβλήματα και υποβάθμιση σε «ζωντανό κύτταρο πολιτισμού και εξωστρέφειας». Αντίστοιχα, χαρακτήρισε την Καππαδοκική Συλλογή ένα «ταυτοτικό» έργο, καθώς, όπως ανέφερε, μέσα από τα αντικείμενα και τα τεκμήριά της διασώζεται η ιστορική μνήμη και η πολιτιστική φυσιογνωμία του Καππαδοκικού Ελληνισμού.
Το συνολικό έργο στην Περιφερειακή Ενότητα Καβάλας εντάσσεται, σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, σε μια ευρύτερη στρατηγική που αντιμετωπίζει την πολιτιστική κληρονομιά όχι μόνο ως αντικείμενο προστασίας, αλλά και ως πόρο για την ανάπτυξη, την εξωστρέφεια και την ενίσχυση της ταυτότητας ενός τόπου.
