Υπάρχουν ημερομηνίες που μοιάζουν να έχουν μια παράξενη εύνοια της Ιστορίας. Η 28η Αυγούστου είναι μία από αυτές. Την ημέρα αυτή, το 1749, γεννήθηκε στη Φρανκφούρτη ο Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε και 79 χρόνια αργότερα, το 1828, γεννήθηκε στη Ρωσία ο Λέων Τολστόι.
Δύο διαφορετικοί κόσμοι, δύο διαφορετικές εποχές και δύο συγγραφείς που ξεπέρασαν τα σύνορα των χωρών τους. Ο ένας ταυτίστηκε με τον «Φάουστ», ο άλλος με το «Πόλεμος και Ειρήνη» και την «Άννα Καρένινα». Και οι δύο, όμως, αναζήτησαν μέσα από τη λογοτεχνία απαντήσεις στα ίδια σχεδόν ερωτήματα: Τι είναι ευτυχία; Τι είναι έρωτας; Πόσο ελεύθερος είναι ο άνθρωπος; Ποια είναι η σχέση του με τον Θεό, την κοινωνία, την εξουσία και τελικά με τον ίδιο του τον θάνατο;
Γκαίτε: Ο άνθρωπος πίσω από τον «Φάουστ»
Ο Johann Wolfgang von Goethe γεννήθηκε το 1749 στη Φρανκφούρτη. Δεν υπήρξε μόνο ποιητής και συγγραφέας. Ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία, το θέατρο, τις φυσικές επιστήμες και την πολιτική, αποτελώντας μία από τις πιο ολοκληρωμένες πνευματικές προσωπικότητες της Ευρώπης.
Σπούδασε νομικά στη Λειψία και στο Στρασβούργο, αλλά η λογοτεχνία ήταν εκείνη που τον κέρδισε. Το μυθιστόρημά του «Τα πάθη του νεαρού Βέρθερου», που εκδόθηκε το 1774, προκάλεσε πραγματικό κοινωνικό και λογοτεχνικό σεισμό στην Ευρώπη.
Το έργο, όμως, που έμελλε να συνδεθεί για πάντα με το όνομά του ήταν ο «Φάουστ». Ο ήρωάς του, διψασμένος για απόλυτη γνώση και εμπειρία, κάνει συμφωνία με τον Μεφιστοφελή, βάζοντας στο τραπέζι ακόμη και την ψυχή του. Είναι ένα έργο για τη φιλοδοξία, την επιθυμία, τη γνώση, την ηθική και τα όρια του ανθρώπου.
Ο Γκαίτε πέθανε στις 22 Μαρτίου 1832 στη Βαϊμάρη, σε ηλικία 82 ετών. Στην παλαιότερη ελληνική βιβλιογραφία συναντάται ακόμη και με το εξελληνισμένο όνομα Ιωάννης Γείθιος.
Τολστόι: Ο αριστοκράτης που αναζήτησε την αλήθεια
Σχεδόν οκτώ δεκαετίες αργότερα, στις 28 Αυγούστου 1828 με το τότε ρωσικό ημερολόγιο —9 Σεπτεμβρίου με το σημερινό Γρηγοριανό— γεννήθηκε ο Leo Tolstoy.
Προερχόταν από αριστοκρατική οικογένεια, έζησε όμως μια ζωή γεμάτη αντιφάσεις. Υπηρέτησε στον στρατό, γνώρισε τον πόλεμο από κοντά και σταδιακά μεταμορφώθηκε σε έναν βαθιά φιλοσοφημένο άνθρωπο, ο οποίος αμφισβήτησε τον πλούτο, την κοινωνική ανισότητα, την οργανωμένη θρησκεία και τη βία.
Το «Πόλεμος και Ειρήνη» είναι πολύ περισσότερο από ένα ιστορικό μυθιστόρημα για τη Ρωσία των Ναπολεόντειων Πολέμων. Είναι μια τεράστια τοιχογραφία ανθρώπων, οικογενειών, ερώτων, πολέμων και πολιτικών ανατροπών.
Η «Άννα Καρένινα», από την άλλη, έγινε μία από τις πιο διάσημες τραγικές ηρωίδες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Μέσα από την ιστορία της ο Τολστόι μίλησε για τον έρωτα, τον γάμο, την υποκρισία της κοινωνίας, την οικογένεια και το τίμημα που πληρώνει ένας άνθρωπος όταν συγκρούεται με τους κανόνες της εποχής του.
Στα σημαντικότερα έργα του συγκαταλέγονται επίσης η «Ανάσταση», ο «Θάνατος του Ιβάν Ίλιτς» και η «Σονάτα του Κρόιτσερ».
Ο Τολστόι πέθανε το 1910, στον μικρό σιδηροδρομικό σταθμό Αστάποβο, έχοντας εγκαταλείψει το σπίτι του λίγες ημέρες νωρίτερα.
Δύο συγγραφείς, ένα αιώνιο ερώτημα
Ο Γκαίτε και ο Τολστόι δεν συναντήθηκαν ποτέ. Ο πρώτος πέθανε όταν ο δεύτερος ήταν ακόμη μικρό παιδί. Ωστόσο, διαβάζοντάς τους σήμερα, μοιάζει σαν να συμμετέχουν στην ίδια μεγάλη συζήτηση.
Ο Γκαίτε ρώτησε μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος κυνηγώντας τη γνώση και την εκπλήρωση των επιθυμιών του. Ο Τολστόι αναρωτήθηκε πώς πρέπει να ζήσει ο άνθρωπος για να δώσει νόημα στη ζωή του.
Ίσως γι’ αυτό εξακολουθούν να διαβάζονται σχεδόν δύο και τρεις αιώνες μετά τη γέννησή τους. Γιατί πίσω από τις αυτοκρατορίες, τους πολέμους, τους έρωτες και τις τραγωδίες τους βρίσκεται πάντα ο ίδιος πρωταγωνιστής: ο άνθρωπος απέναντι στον εαυτό του.
