Ένα υπέροχο νεοκλασικό κτίριο που μοιάζει να χωρά μέσα του ολόκληρη την παλιά Αθήνα, από τις γειτονιές και τις πλατείες της έως τα νοσοκομεία, τα εργοστάσια και τις διαδρομές των ποταμών της, φιλοξενεί μια διαφορετική αφήγηση για τη μεταμόρφωση της πόλης, σε μία έκθεση με τίτλο, «Όψεις της πόλης της Αθήνας, 1841-1941» στο Μέγαρο Εϋνάρδου.
Μέσα από ιστορικά τεκμήρια, φωτογραφίες, καρτ ποστάλ, αρχειακό υλικό, κινηματογραφικά αποσπάσματα και διαδραστικές ψηφιακές εφαρμογές, η έκθεση ανασυνθέτει την καθημερινότητα της Αθήνας και φωτίζει τις ιστορίες των ανθρώπων που διαμόρφωσαν την εξέλιξή της.
Η περιοδική έκθεση καλύπτει την περίοδο από το 1841, έτος ίδρυσης της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, έως το 1941, παρακολουθώντας τη μεταμόρφωση της Αθήνας σε σύγχρονη ευρωπαϊκή πόλη. Δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην αρχιτεκτονική και την πολεοδομική εξέλιξη της πρωτεύουσας. Αναδεικνύει, παράλληλα, τον ιδιαίτερο παλμό της ζωής της: τις πλατείες που γέμιζαν με εμπόρους, τα αμάξια και τα κάρα με άλογα, τις επαγγελματικές δραστηριότητες, τις κοινωνικές αλλαγές και τις προσωπικές ιστορίες που εκτυλίσσονταν στους δρόμους της.
«Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι το πώς η πόλη βιώνεται», εξηγεί ο καθηγητής Διονύσιος Μουρελάτος, συντονιστής του εκπαιδευτικού εργαστηρίου στο πλαίσιο του οποίου δημιουργήθηκε η έκθεση. Στόχος, όπως προκύπτει από τη φιλοσοφία του εγχειρήματος, δεν είναι μόνο να παρουσιαστεί η ιστορία της Αθήνας, αλλά και να αναδειχθούν οι διαφορετικές οπτικές μέσα από τις οποίες μπορεί κανείς να την προσεγγίσει.
Ένα από τα βασικά σημεία της έκθεσης είναι ακριβώς ο τρόπος με τον οποίο η παλιά Αθήνα εξηγεί την ύπαρξη και τη διαμόρφωση της σημερινής πόλης, σαν ένας «ζωντανός οργανισμός». Οι φωτογραφίες και τα υπόλοιπα τεκμήρια δεν λειτουργούν ως μεμονωμένες εικόνες του παρελθόντος, αλλά συνθέτουν μια διαδρομή, μια ιστορία μεταμόρφωσης που συνδέει τις προηγούμενες μορφές της πρωτεύουσας με τη σύγχρονη πραγματικότητα.
Η μουσειογραφική προσέγγιση ακολουθεί μια κυκλική διαδρομή, με αφετηρία και κατάληξη την οδό Αγίου Κωνσταντίνου. Οι λευκές γραμμές που παραπέμπουν στις οδικές αρτηρίες προς την πλατεία Συντάγματος, μαζί με φωτογραφίες ξενοδοχείων, μεγάρων και άλλων κτιρίων, αποτυπώνουν τη σταδιακή ανάπτυξη της πρωτεύουσας.
Μικρές λεπτομέρειες φωτίζουν άγνωστες πτυχές της αστικής ζωής, όπως η πιλοποιία, η κατασκευή καπέλων, που συνδέεται με το πρώτο πιλοποιείο στον χώρο όπου βρίσκεται σήμερα το πολιτιστικό κέντρο «Μελίνα». Στο βόρειο τμήμα, η αφήγηση ακολουθεί τις διαδρομές του Ιλισού και του Κηφισού, αναδεικνύοντας τη σχέση του νερού με το πράσινο, τα υδραγωγεία, την υδροδότηση και τη δημιουργία υποδομών, μεταξύ των οποίων νοσοκομεία. Ξεχωρίζουν η δεξαμενή στο Κολωνάκι και η Βίλα Ιλίσσια, σημερινή έδρα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου.
Ιδιαίτερη θέση κατέχει η άφιξη των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και η συμβολή τους στην κοινωνική και βιομηχανική ανάπτυξη της Αθήνας, με αναφορές στην Καλλιθέα και την περιοχή του Φιξ. Η Εθνική Τράπεζα χρηματοδότησε τον προσφυγικό οικισμό της Καλλιθέας, ενώ τα πρωτότυπα ατομικά δελτία προσφύγων, με τις φωτογραφίες τους, δίνουν πρόσωπο στην ιστορία. Όπως αναφέρει ο Διονύσιος Μουρελάτος, απόγονος προσφύγων αναγνώρισε πρόσφατα τον πρόγονό του σε ένα δελτίο και αποκάλυψε ότι εκείνος δεν γνώριζε γραφή. Τα τεκμήρια αποδεικνύουν έτσι ότι η ιστορία παραμένει ζωντανή μέσα στους δρόμους και τη συλλογική μνήμη.
Η έκθεση στρέφεται στις αφανείς προσωπικές ιστορίες, αξιοποιώντας επιστολές, καρτ-ποστάλ, φωτογραφίες, σκηνές από τα περίφημα «Επίκαιρα». Προβάλλονται επίσης ταινίες βωβού κινηματογράφου από την ΕΡΤ και την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, με μουσική του Νίκου Σκαλκώτα, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη και οι διαδραστικές εφαρμογές ενισχύουν τη βιωματική εμπειρία.
Το εγχείρημα αποτελεί αποτέλεσμα εκπαιδευτικού εργαστηρίου των ακαδημαϊκών ετών 2024-2025 και 2025-2026, σε συνεργασία με το Ιστορικό Αρχείο της Εθνικής Τράπεζας, υπό τον συντονισμό του καθηγητή Διονυσίου Μουρελάτου. Φοιτητές Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Αρχιτεκτονικής συμμετείχαν στην έρευνα και τον σχεδιασμό, με τη συμβολή του ΜΙΕΤ, του Δήμου Αθηναίων, της ΕΡΤ, του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, της Ταινιοθήκης της Ελλάδος και του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Η έκθεση «Όψεις της Αθήνας, 1841-1941», θα διαρκέσει έως τις 23 Οκτωβρίου, με ελεύθερη είσοδο, κάθε Τετάρτη, Πέμπτη και Παρασκευή, από τις 09:30 έως τις 15:30.
