Υπάρχουν μεγάλοι τραγουδιστές και υπάρχουν φωνές που ταυτίζονται με την ιστορία ενός λαού. Ο Στέλιος Καζαντζίδης ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Γεννήθηκε στις 29 Αυγούστου 1931 στη Νέα Ιωνία από οικογένεια προσφύγων και μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια και στις δυσκολίες. Στα 17 του άρχισε να τραγουδά σε ταβέρνα και το 1952 έκανε το δισκογραφικό του ντεμπούτο με το «Για μπάνιο πάω» του Απόστολου Καλδάρα. Η πρώτη μεγάλη επιτυχία ήταν οι «Βαλίτσες» του Γιάννη Παπαϊωάννου. (ert.gr) Πατήστε στο link για να δείτε το βίντεο
Από εκεί άρχισε ένας μύθος. Τσιτσάνης, Παπαϊωάννου, Καλδάρας, Χιώτης, Θεοδωράκης, Ξαρχάκος, Άκης Πάνου, Χρήστος Νικολόπουλος, Κώστας Βίρβος, Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, Πυθαγόρας και πολλοί ακόμη έδωσαν τραγούδια σε μια φωνή που είχε το μοναδικό χάρισμα να κάνει τον ακροατή να πιστεύει ότι τραγουδούσε προσωπικά για εκείνον. (ert.gr)
Η Μαρινέλλα – Το ζευγάρι που έγραψε ιστορία
Στη Θεσσαλονίκη γνώρισε μια νεαρή τραγουδίστρια, την Κική Παπαδοπούλου, που θα γινόταν γνωστή σε όλη την Ελλάδα ως Μαρινέλλα.
Έγιναν ζευγάρι στη ζωή και στο πάλκο και δημιούργησαν ένα από τα εμβληματικότερα ντουέτα του ελληνικού τραγουδιού. Η «Μαντουμπάλα» εκτόξευσε τη δημοτικότητά τους, ακολούθησαν αμέτρητες επιτυχίες, εμφανίσεις και περιοδείες. (Γραφείο Τύπου ΕΡΤ)
Παντρεύτηκαν στις 7 Μαΐου 1964, αλλά ο γάμος δεν άντεξε. Χώρισαν το 1966, όταν πλέον οι δρόμοι τους είχαν αρχίσει να απομακρύνονται και καλλιτεχνικά. (Cosmopoliti.com – Χριστίνα Πολίτη)
Ο Καζαντζίδης είχε ήδη πάρει μία από τις αποφάσεις που χαρακτήρισαν ολόκληρη τη ζωή του: σταμάτησε τις εμφανίσεις στα νυχτερινά κέντρα, αρνούμενος έναν κόσμο που θεωρούσε ότι εκμεταλλευόταν καλλιτέχνες και κοινό.
Αργότερα έκανε δεύτερο γάμο με Ελληνοαμερικανίδα και έζησε για ένα διάστημα στις ΗΠΑ. Ο γάμος διαλύθηκε και επέστρεψε στην Ελλάδα. Αργότερα παντρεύτηκε τη Βάσω Κατσαβού, τη γυναίκα που έμεινε στο πλευρό του έως το τέλος. (ert.gr)
Η μεγάλη σύγκρουση είχε αρχίσει πριν από το «Υπάρχω»
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ζωής του και χρειάζεται να αποδοθεί στη σωστή χρονική σειρά.
Η σύγκρουση του Καζαντζίδη με τις δισκογραφικές εταιρείες. Δεν άρχισε μετά το «Υπάρχω», όπως νομίζουν ίσως οι περισσότεροι. Είχε ήδη προηγηθεί η διαμάχη του για τα ποσοστά από τις πωλήσεις των δίσκων του, ενώ αργότερα άρχισαν τα σοβαρά προβλήματα με τη «Μίνως Μάτσας και Υιός» και το συμβόλαιο που είχε υπογράψει. Η αντιπαράθεση εξελίχθηκε σε μια υπόθεση που απασχόλησε για χρόνια τη δισκογραφία, τα μέσα ενημέρωσης, ακόμη και την πολιτική. (ert.gr)
Και ενώ αυτή η σχέση βρισκόταν ήδη σε κρίση, ήρθε το 1975 η έκρηξη.
«Υπάρχω» – Και η Ελλάδα καθηλώθηκε στην τηλεόραση
Τον Νοέμβριο του 1975 κυκλοφόρησε το «Υπάρχω», ένας από τους ιστορικότερους δίσκους του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού.
Τη μουσική έγραψε ο Χρήστος Νικολόπουλος και τους στίχους ο Πυθαγόρας.
«Υπάρχω», «Κάτω απ’ το πουκάμισό μου», «Οι αισθηματίες», «Πέντε πάνω πέντε κάτω», «Τι θέλεις από μένανε», «Κράτα καρδιά», «Ποια είσαι εσύ» – ένας δίσκος που πέρασε σχεδόν ολόκληρος στην ιστορία. (ert.gr)
Και στις 29 Ιανουαρίου 1976 συνέβη κάτι που όσοι έζησαν εκείνη την εποχή ακόμη θυμούνται.
Η ΕΡΤ πρόβαλε στην εκπομπή «Λαϊκό Τραγούδι» το αφιέρωμα «Ο Καζαντζίδης τραγουδάει για σας… και μιλάει για τον Στέλιο».
Ο Καζαντζίδης παρουσίασε επτά τραγούδια του «Υπάρχω». Μαζί του εμφανίστηκαν ο Νικολόπουλος και ο Πυθαγόρας, ενώ μίλησε και ο Γιώργος Νταλάρας. Η κάμερα τον ακολούθησε στον Άγιο Κωνσταντίνο, κατέγραψε τη ζωή του, τη σχέση του με τη θάλασσα και το ψάρεμα, αλλά και στιγμές με τη μητέρα του. (ert.gr) Πατήστε στο link για να δείτε το βίντεο
Η εικόνα που έμεινε στη συλλογική μνήμη ήταν συγκλονιστική: η Ελλάδα σχεδόν ερήμωσε για να δει τον Καζαντζίδη στην τηλεόραση. Έτσι περιγράφεται μέχρι σήμερα εκείνη η βραδιά. (Ogdoo.gr – Το Τραγούδι … αλλιώς!)
Στέλιος Καζαντζίδης – «Λαϊκό Τραγούδι», ΕΡΤ 1976
Μετά τον θρίαμβο, η οριστική ρήξη και 12 χρόνια σιωπής
Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο.
Την ώρα που το «Υπάρχω» σάρωνε, η σχέση με τη δισκογραφική οδηγούνταν στο τέλος της.
Μετά την επιτυχία του «Υπάρχω» ήρθε η οριστική ρήξη. Ο Καζαντζίδης αρνήθηκε να εκτελέσει τους όρους του συμβολαίου που είχε υπογράψει και σταμάτησε τη δισκογραφία. Δεν επρόκειτο για ένα απλό καλλιτεχνικό διάλειμμα. Ήταν πόλεμος.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 ο Καζαντζίδης βγήκε στην εκπομπή «Ρεπόρτερς» της δημόσιας τηλεόρασης και έκανε δημόσιες καταγγελίες για το συμβόλαιό του. Η υπόθεση πήρε τεράστιες διαστάσεις και τελικά το συμβόλαιο λύθηκε έπειτα από νομοθετική ρύθμιση στη Βουλή. (ert.gr) Πατήστε στο link για να δείτε το βίντεο
Έμεινε δώδεκα ολόκληρα χρόνια χωρίς νέα δισκογραφική δουλειά. Και όμως, δεν ξεχάστηκε.
Αυτό ίσως αποτελεί το μεγαλύτερο μέτρο της δύναμής του.
Από τη Γερμανία μέχρι την Αυστραλία και την Αμερική
Ο Καζαντζίδης έγινε όσο ελάχιστοι ο τραγουδιστής της ξενιτιάς.
Στη Γερμανία των εργοστασίων, στην Αυστραλία, στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά, όπου υπήρχαν Έλληνες μετανάστες υπήρχε και η φωνή του.
Δύσκολα έβρισκες σπίτι ομογενή χωρίς έναν δίσκο του Καζαντζίδη.
Γιατί εκείνος δεν τραγουδούσε θεωρητικά την ξενιτιά. Έβαζε σε τραγούδι αυτό που αισθανόταν ο εργάτης που είχε φύγει χιλιάδες χιλιόμετρα από το χωριό, τη μάνα και τα παιδιά του.
«Το ψωμί της ξενιτιάς», «Στις φάμπρικες της Γερμανίας» και τόσα άλλα έγιναν σχεδόν ύμνοι της μεταναστευτικής Ελλάδας. Ακόμη και ο ίδιος, μιλώντας για τους Έλληνες της Αμερικής, περιέγραφε την αγωνία του επαναπατρισμού και τη βαθιά σχέση τους με την πατρίδα. (stelioskazantzidis.blogspot.com)
Οι επιτυχίες που έγιναν λαϊκή περιουσία
Είναι σχεδόν αδύνατον να επιλέξει κανείς τα σημαντικότερα τραγούδια του.
«Μαντουμπάλα», «Δυο πόρτες έχει η ζωή», «Βράχο βράχο τον καημό μου», «Η ζωή μου όλη», «Αγριολούλουδο», «Νυχτερίδες κι αράχνες», «Δεν θα ξαναγαπήσω», «Το δικό σου αμάρτημα», «Υπάρχω», «Οι αισθηματίες», «Κάτω απ’ το πουκάμισό μου».
Τραγούδια έρωτα, προδοσίας, φτώχειας, μετανάστευσης και κοινωνικής αδικίας. Κυρίως όμως τραγούδια για ανθρώπους που συνήθως δεν είχαν άλλη φωνή.
Η μάνα του – Και μια προσωπική μου ανάμνηση
Αν υπήρξε όμως ένας άνθρωπος που σημάδεψε περισσότερο από όλους τη ζωή του, ήταν η μητέρα του, η Γεσθημανή.
Ο δεσμός τους ήταν συγκλονιστικός.
Και εδώ έχω μία προσωπική ανάμνηση από τον Στέλιο Καζαντζίδη που κρατώ μέχρι σήμερα.
Όταν έκανα την «Πρωινή Γραμμή» στο ραδιόφωνο του ΑΝΤ1, κυκλοφόρησε το τραγούδι του Καζαντζίδη που ήταν αφιερωμένο στη μητέρα του.
Το «Μάνα μου», σε μουσική Τάκη Σούκα και στίχους Νίκου Λουκά. (YouTube)
Και τότε συνέβη κάτι που για έναν δημοσιογράφο είχε ιδιαίτερη σημασία.
Ο ίδιος ο Στέλιος Καζαντζίδης ζήτησε να βγει στο ραδιόφωνο, να μου μιλήσει, να κάνουμε μια μικρή συνέντευξη και να μιλήσει για τη μάνα του.
Ο Καζαντζίδης δεν ήταν άνθρωπος που μοίραζε συνεντεύξεις. Δεν αναζητούσε δημοσιότητα. Πολλές φορές την απέφευγε.
Γι’ αυτό θυμάμαι ακόμη εκείνη τη συνομιλία.
Δεν ήταν απλώς ο μεγάλος Καζαντζίδης που μιλούσε σε έναν δημοσιογράφο. Ήταν ένας γιος που ήθελε να μιλήσει για τη μάνα του.
Και ίσως εκεί να βρισκόταν ένα μεγάλο κομμάτι του μυστικού της φωνής του: τραγουδούσε αυτά που είχε πραγματικά πονέσει.
Μια φωνή που δεν αντικαταστάθηκε ποτέ
Ο Στέλιος Καζαντζίδης πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου 2001, σε ηλικία 70 ετών.
Άφησε πίσω του κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια τεράστια δισκογραφία.
Άφησε τη φωνή του Έλληνα που ξεριζώθηκε. Του εργάτη που γύριζε κουρασμένος από τη φάμπρικα. Του ανθρώπου που αδικήθηκε. Του ερωτευμένου που προδόθηκε. Του μετανάστη που κοίταζε μια φωτογραφία της πατρίδας. Και του παιδιού που, όσα χρόνια κι αν περάσουν, όταν λέει «μάνα» ξαναγίνεται παιδί.
Γι’ αυτό ο Καζαντζίδης δεν ήταν απλώς ένας σπουδαίος λαϊκός τραγουδιστής.
Ήταν η φωνή μιας ολόκληρης εποχής και ενός ολόκληρου λαού.
Και ίσως ο τίτλος του μεγαλύτερου δίσκου του να αποδείχθηκε τελικά προφητικός.
«Υπάρχω».
Γιατί ο Στέλιος Καζαντζίδης, μέσα από τη φωνή και τα τραγούδια του, εξακολουθεί να υπάρχει.
