Μία γνώριμη, αγαπημένη φιγούρα μάς περιμένει από σήμερα, 29 Απριλίου, στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, στη σκιά της Ακρόπολης, μπροστά από την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και την Onassis Mandra, ακριβώς απέναντι από την Πύλη του Αδριανού. Είναι ο Κ. Π. Καβάφης, που επιστρέφει, ανήμερα της επετείου γέννησης και θανάτου του στην Αθήνα, με το γλυπτό του Πραξιτέλη Τζανουλίνου, δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση στον Δήμο Αθηναίων.
Ο αγαπημένος Αλεξανδρινός, απεικονίζεται σε φυσικό μέγεθος -λιγνός, βραχύσωμος, με τα χαρακτηριστικά στρογγυλά γυαλιά του-, καθιστός σε ανάκλιντρο και κρατώντας το καπέλο του, όχι αποστασιοποιημένος, αλλά «παρών» στο βλέμμα, σαν να προσκαλεί κατοίκους και επισκέπτες να καθίσουν πλάι του και να «συνομιλήσουν» έστω για λίγο μαζί του.
Με το γλυπτό – από χαλκό με πατίνα υψηλής αντοχής για εξωτερικό χώρο- η Αθήνα τιμά τον μεγάλο ποιητή, συνεχίζοντας μια ευρωπαϊκή παράδοση που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το άγαλμα του Φερνάντο Πεσόα στη Λισαβόνα, το μπρούτζινο άγαλμα του Τζέιμς Τζόις στην Τεργέστη, το άγαλμα του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν στην Κοπεγχάγη, καθώς και γλυπτά αφιερωμένα στον Όσκαρ Ουάιλντ στο Λονδίνο, τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στη Μαδρίτη, τον Φραντς Κάφκα στην Πράγα και τον Φρεντερίκ Σοπέν στη Βαρσοβία.
«Με ιδιαίτερη χαρά παραδίδουμε σήμερα στην πόλη της Αθήνας ένα έργο που ανήκει στη μυθολογία ενός διεθνούς ποιητή και ταυτόχρονα εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αντίληψη για τον ρόλο του πολιτισμού στον δημόσιο χώρο. Μια αντίληψη την οποία το Ίδρυμα Ωνάση δεν σταματάει ποτέ να υπερασπίζεται, αποτελώντας παράδειγμα για τον ‘πολιτισμό της καθημερινότητας’ μέσα στην πόλη», τόνισε ο Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, στον χαιρετισμό του κατά τα αποκαλυπτήρια του γλυπτού.
«Το γλυπτό του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη αποτελεί δωρεά του Ιδρύματος προς τον Δήμο Αθηναίων, στο πλαίσιο της ανάπλασης της Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που μετράει πολλά χρόνια και επιδιώκει να ενισχύσει τον χαρακτήρα της Αθήνας ως τόπο πολιτισμού, ανοιχτό και προσβάσιμο σε όλους», σημειώσε ο κ. Παπαδημητρίου και πρόσθεσε: «Δεν είναι, άλλωστε, τυχαία η σχέση του Ιδρύματος Ωνάση με τον Αλεξανδρινό ποιητή, ιδίως από τη στιγμή που επιλέξαμε την ελεύθερη και ανοιχτή πρόσβαση στο Αρχείο Καβάφη, προβάλλοντας το έργο του μέσα από συνεχείς δράσεις, εντός και εκτός Ελλάδας. Πρόκειται για μια σχέση που βασίζεται σε μια ολιστική προσέγγιση. Από το 2017, Έλληνες και ξένοι ερευνητές, στο πλαίσιο του Διεθνούς Θερινού Σχολείου Καβάφη, διευρύνουν την «ανάγνωση» του Καβαφικού έργου, από τις κινηματογραφικές σπουδές έως τον οπτικό πολιτισμό. Το Ίδρυμα Ωνάση, άλλωστε, ανέλαβε τη χορηγία για την αποκατάσταση της Οικίας Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού. Και, ως επιστέγασμα αυτής της διαχρονικής σύνδεσης με τον ποιητή, εγκαινίασε το 2023, λίγα μέτρα πιο μακριά από το σημείο όπου βρισκόμαστε σήμερα, τη νέα «στέγη» του Αρχείου Καβάφη, στην οδό Φρυνίχου στην Πλάκα, όπου στεγάζονται πλέον το αρχείο, η βιβλιοθήκη του, καθώς και μια συλλογή προσωπικών του αντικειμένων και εικαστικών έργων που εμπνέονται από τον ίδιο».
«Η Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι ίσως ο πιο κοσμοπολίτικος δρόμος της Αθήνας, το ιδανικό σημείο για την τοποθέτηση του γλυπτού του Κωνσταντίνου Καβάφη», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία παρέστη στην εκδήλωση. «Εδώ συναντώνται συμβολικά η κλασική Αθήνα και η Ρώμη, ενώ καθημερινά περνούν άνθρωποι από όλο τον κόσμο. Ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος απέδωσε με εξαιρετική ευαισθησία τη μορφή του ποιητή -που δεν είναι ούτε δεδομένο, ούτε εύκολο. Και αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ο Καβάφης δεν παρουσιάζεται ως μια συμβατική προτομή ή ένας ανδριάντας, αλλά καθισμένος σε ένα παγκάκι. Άρα δίπλα του μπορεί να καθίσει και κάποιος άλλος. Να διαβάσει, να στοχαστεί, να αναστοχαστεί. Είναι η ίδια περίπτωση με του Πεσόα που κάθεται στο τραπεζάκι του καφέ στη Λισαβόνα, όπου κι εκεί μπορεί κανείς να καθίσει πλάι του, όπως και στο παγκάκι της Βιρτζίνια Γουλφ στο Ρίτσμοντ. Το γεγονός ότι δίνεται η δυνατότητα σε έναν πολίτη να καθίσει δίπλα στον ποιητή δημιουργεί μία διαφορετική εσωτερική οικειότητα που επιτρέπει μία διαφορετική ερμηνεία πολύ προσωπική, σε ένα έργο το οποίο ούτως ή άλλως έχει αναγνωριστεί, όμως στον καθένα από εμάς έχει να πει κάτι διαφορετικό».
Στα αποκαλυπτήρια παρέστη και ο αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού, Γιώργος Γιάνναρος, ο οποίος μετέφερε μετέφερε τη δήλωση του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα: «Κάθε γωνιά της Αθήνας μπορεί να γίνει ένα σημείο αναφοράς. Αρκεί να υπάρχει σχέδιο και έμπνευση. Με το γλυπτό παγκάκι του Καβάφη και την ηπιοποίηση της οδού Αισχίνου, το εμβληματικό τοπόσημο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου αποκτά νέα ταυτότητα. Σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ωνάση, κινηθήκαμε γρήγορα και αποτελεσματικά. Εξασφαλίσαμε όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις και άδειες, ώστε το έργο να προχωρήσει χωρίς καθυστερήσεις και να αναδειχθεί ο δημόσιος χώρος ως χώρος πολιτισμού και καθημερινής ζωής».
«Ο κύριος με καπέλο που στέκει απολύτως ακίνητος, ελαφρώς λοξά προς το σύμπαν»
«Στον Έντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ χρωστάμε την ωραία εικόνα για τον “Έλληνα κύριο με καπέλο που στέκει απολύτως ακίνητος, ελαφρώς λοξά προς το σύμπαν”, που διατυπώθηκε τον Απρίλιο του 1919», αναφέρει στο σημείωμα του ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος. «Μαζί με το φωτογραφικό υλικό με τη μορφή του Καβάφη –και όπως ο ίδιος έγραψε απευθυνόμενος στον εαυτό του: “Προσπάθησε να τα φυλάξεις ποιητή,/ όσο και αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται./ Του ερωτισμού σου τα οράματα./ Βάλ’ τα, μισοκρυμένα, μες τες φράσεις σου”– προκύπτουν οι αφορμές που συνετέλεσαν καθοριστικά ώστε το έργο να αρχίσει και «Ο ποιητής, εν μέρει αποκρύπτων, εν μέρει αποκρυπτόμενος…» να εμφανιστεί μπροστά μου μέσα από το εύπλαστο υλικό του πηλού αρχικά και αργότερα στο υλικό του χαλκού. Έτσι, φιλοτεχνήθηκε η μορφή του· προσεγγίζοντάς την όχι μιμητικά, αλλά εκφράζοντας την εικόνα και το είναι του ποιητικού του κόσμου».
Το γλυπτό φωτίζεται από τη σχεδιάστρια φωτισμών Ελευθερία Ντεκώ, σε μια μελέτη φωτισμού που βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται.
Η μορφή του Καβάφη αντλεί έμπνευση από φωτογραφία του Αρχείου Καβάφη που τον απεικονίζει καθιστό σε ανάκλιντρο στο διαμέρισμά του στην οδό Λέψιους 10, στην Αλεξάνδρεια, γύρω στο 1930, ενώ στοιχεία όπως τα γυαλιά του ενσωματώθηκαν χάρη σε σύγχρονες τεχνολογίες τρισδιάστατης σάρωσης και εκτύπωσης, με βάση αυθεντικά αντικείμενα.
Προπλάσματα του γλυπτού του Καβάφη εκτίθενται στην Αθήνα, στο Αρχείο Καβάφη στην οδό Φρυνίχου, καθώς και στην Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, ενισχύοντας τη διαρκή σύνδεση ανάμεσα στις δύο πόλεις που καθόρισαν το αποτύπωμά του.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η δημιουργία ενός αναβαθμισμένου δημόσιου χώρου στάσης στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, με κεντρικό στοιχείο το γλυπτό του Κωνσταντίνου Καβάφη, σε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του Γιώργου Παρμενίδη. Η παρέμβαση οργανώνει εκ νέου τον περιβάλλοντα χώρο, με την αναδιαμόρφωση των δύο παρακείμενων παρτεριών πρασίνου, τη βελτίωση των δαπέδων και την ένταξη στοιχείων αστικού εξοπλισμού, όπως τα καθιστικά από σκυρόδεμα, διαμορφώνοντας έναν ενιαίο, λειτουργικό και προσβάσιμο χώρο που ενθαρρύνει τη στάση, την παρατήρηση και τον στοχασμό.
