Ερευνητές κατάφεραν με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης να αποκρυπτογραφήσουν το περιεχόμενο μέρους ενός παπύρου, ο οποίος είχε απανθρακωθεί μετά την έκρηξη του Βεζούβιου στην Πομπηία πριν από περίπου 2.000 χρόνια.
Σύμφωνα με τον Guardian, εντόπισαν περίπου 20 στήλες κειμένου οι οποίες καλύπτουν περισσότερο από ένα μέτρο καμένου παπύρου, χωρίς να χρειαστεί να τον ξετυλίξουν με φυσικό τρόπο. Ο πάπυρος περιλαμβάνει κείμενα Στωικής φιλοσοφίας τα οποία είναι σχετικά με την ηθική, την τέχνη και την ανθρώπινη συμπεριφορά και χρονολογείται στον 2ο ή ύστερο 3ο αιώνα π.Χ.
Η ηλικία του παπύρου, που ονομάζεται PHerc 1667, τον καθιστά ένα από τα αρχαιότερα ευρήματα της συλλογής εκατοντάδων παπύρων που προέρχονται από τη βιβλιοθήκη μιας πολυτελούς ρωμαϊκής έπαυλης στο Ηράκλειο (Herculaneum), η οποία καταστράφηκε από την ηφαιστειακή έκρηξη του 79 μ.Χ., όταν η Πομπηία θάφτηκε κάτω από τη στάχτη.
Ο πάπυρος είχε υποστεί σοβαρές φθορές κάθως είχε χωριστεί σε δύο κομμάτια, ενώ προηγούμενες προσπάθειες να τον ξετυλίξουν, είχαν προκαλέσει αποκόλληση και αποσύνθεση των εξωτερικών στρωμάτων. Σήμερα διασώζεται ο μισός, με διαστάσεις μόλις οκτώ εκατοστά ύψος και δύο εκατοστά πλάτος.
Η Φεντερίκα Νικολάρντι, παπυρολόγος στο Πανεπιστήμιο της Νάπολης Federico II, δήλωσε: «Δεν διαθέτουμε στην κατοχή μας ολόκληρο τον πάπυρο, αλλά μπορέσαμε να ξετυλίξουμε το σωζόμενο κομμάτι, διαδικασία την οποία θα μπορέσουμε να χρησιμοποιήσουμε και σε άλλες περιπτώσεις».
The @scrollprize has achieved a historic breakthrough in the recovery of the #Herculaneum scrolls — revealing new texts, titles and authors unknown to history and ushering in a new era for the study of the ancient world.
— UK Engineering (@ukyengineering) June 25, 2026
“For nearly two millennia, many of these texts have been… pic.twitter.com/EuRg4Vr1pj
Αξίζει να σημειωθεί ότι, μεγάλο μέρος της βιβλιοθήκης του Ηρακλείου αποδίδεται στον Φιλόδημο τον Επικούρειο, φιλόσοφος και ποιητής του 1ου αιώνα π.Χ. Όσον αφορά τον πάπυρο, η ανάλυση της Νικολάρντι και της ομάδας της δείχνει ότι το κείμενο πιθανότατα αποτελεί στωική πραγματεία, ίσως γραμμένη από τον Έλληνα φιλόσοφο Χρύσιππο, ο οποίος υπήρξε ο τρίτος επικεφαλής της στωικής σχολής και του οποίου άλλα έργα έχουν βρεθεί στη συλλογή. Το κείμενο αναφέρεται επίσης στον ανιψιό και μαθητή του, Αριστοκρέοντα.
Το πρόσφατα αποκρυπτογραφημένο κείμενο αναφέρεται στη στωική έννοια της «ορμής» (hormē), δηλαδή της παρόρμησης, και προειδοποιεί ότι η αποτυχία ρύθμισης της συμπεριφοράς μέσω της λογικής μπορεί να οδηγήσει σε επιβλαβή πάθη και απόκλιση από τους στόχους του ανθρώπου. Μια άλλη βασική έννοια είναι η «φρόνηση» (phronēsis), δηλαδή η «πρακτική σοφία», η ανώτατη αρετή στη στωική φιλοσοφία.
Un equipo internacional logró leer mediante IA un rollo carbonizado de Herculano de casi 2.000 años | Por Lucila Waicman https://t.co/pvq1VfedGv
— Infobae América (@infobaeamerica) June 25, 2026
Ένας άλλος αποκρυπτογραφημένος πάπυρος φανέρωσε τις λέξεις «Φιλόδημος, Περί Θεών, Βιβλίο 8», αποκαλύπτοντας για πρώτη φορά ότι το έργο «Περί Θεών» αποτελούνταν από πολλούς τόμους και όχι μόνο από τον έναν και μοναδικό που είχε ταυτοποιηθεί.
Σε ένα απόσπασμα, ο συγγραφέας λέει: «Θα διερευνήσουμε κάτι, αλλά δεν θα το κατανοήσουμε, αν με κάποιο τρόπο απομακρυνθούμε από τον εαυτό μας και από τη φύση μας». Η φράση υποδηλώνει ότι η λογική και η έμφυτη ανθρώπινη τάση προς το καλό είναι απαραίτητες για την απόκτηση γνώσης.
Η εντυπωσιακή αυτή αποκρυπτογράφηση παρουσιάστηκε σε συνέδριο στη Νάπολη και αποτελεί το πιο πρόσφατο επίτευγμα του Vesuvius Challenge, ενός διαγωνισμού διεθνούς εμβέλειας που ξεκίνησε το 2023 με στόχο την ανάγνωση των απανθρακωμένων παπύρων.
Το Vesuvius Challenge ιδρύθηκε με βάση το έργο του καθηγητή Μπρεντ Σιλς, επιστήμονα υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο του Κεντάκι. Εκείνος είχε αναδείξει ότι αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης μπορούν να εκπαιδευτούν ώστε να «διαβάζουν» το μελάνι στα στρώματα των παπύρων, εντοπίζοντας διαφορές στις ίνες από εικόνες με ακτίνες Χ.
«Αυτά τα κλειστά παπυρικά κείμενα μοιάζουν με νεκρά βιβλία, αλλά δεν είναι», δήλωσε η Νικολάρντι. «Μπορούν και μιλούν ξανά».
Με πληροφορίες από The Guardian, Reuters
