Ένα από τα πιο εμβληματικά έργα της μεσαιωνικής ευρωπαϊκής τέχνης αποκτά ένα νέο, σύγχρονο επίλογο. Το Αβαείο του Ουέστμινστερ στο Λονδίνο θα φιλοξενήσει, από την 1η Μαΐου έως τις 30 Ιουλίου 2027, ένα νέο μεγάλο έργο της Γαλλίδας σύγχρονης καλλιτέχνιδας Ελέν Ντελπρά, εμπνευσμένο από την πιθανή χαμένη καταληκτική σκηνή της περίφημης Ταπισερί της Μπαγιέ, η οποία εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο έως τον Ιούλιο του 2027.
Το έργο, το οποίο είναι παραγγελία του Περιφερειακού Συμβουλίου της Νορμανδίας και κατασκευάζεται στο Αμπυσόν της Γαλλίας, ιστορικό κέντρο της γαλλικής υφαντουργικής και ταπητουργικής τέχνης, αναπαριστά τη στέψη του Γουλιέλμου του Κατακτητή μετά τη νίκη του στη μάχη του Χέιστινγκς το 1066. Δεν πρόκειται για ανακάλυψη ή πιστή αναπαραγωγή κάποιου χαμένου ιστορικού τμήματος, αλλά για μια σύγχρονη εικαστική προσέγγιση ενός τέλους που ενδέχεται να είχε αρχικά σχεδιαστεί για το μεσαιωνικό έργο.
Ένα έργο που αφηγείται την κατάκτηση της Αγγλίας
Η Ταπισερί της Μπαγιέ είναι ένα κέντημα σε λινό ύφασμα, μήκους περίπου 70 μέτρων, το οποίο αφηγείται τα γεγονότα που οδήγησαν στη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας. Δημιουργήθηκε κατά τον 11ο αιώνα και αποτελεί μια μοναδική εικαστική μαρτυρία για την πολιτική, τη στρατιωτική οργάνωση και την καθημερινή ζωή της εποχής.
Η αφήγησή ξεκινά πριν από την εισβολή του 1066 και κορυφώνεται στη μάχη του Χέιστινγκς, στις 14 Οκτωβρίου εκείνου του έτους. Ο Γουλιέλμος, δούκας της Νορμανδίας, επικράτησε του Άγγλου βασιλιά Χάρολντ Γκόντγουινσον, διεκδικώντας τον αγγλικό θρόνο. Στις 25 Δεκεμβρίου 1066 στέφθηκε βασιλιάς της Αγγλίας στο Αβαείο του Ουέστμινστερ, εγκαινιάζοντας τη νορμανδική δυναστεία στη χώρα.
Ωστόσο, το ιστορικό κέντημα δεν φτάνει μέχρι τη στέψη. Η αφήγηση διακόπτεται απότομα μετά την ήττα και τον θάνατο του Χάρολντ, χωρίς να παρουσιάζεται η τελική επικράτηση του Γουλιέλμου με την ενθρόνισή του.
Όπως επισημαίνει το Μουσείο της Μπαγιέ, η απουσία αυτή οφείλεται είτε στην απώλεια του τελευταίου τμήματος του έργου είτε στο ενδεχόμενο το κέντημα να μην ολοκληρώθηκε ποτέ. Η στέψη του Γουλιέλμου θεωρείται μια εύλογη πιθανότητα για την καταληκτική σκηνή, δεν αποτελεί όμως ιστορικά επιβεβαιωμένη αναπαράσταση του χαμένου τμήματος.
Ένας σύγχρονος επίλογος με μεσαιωνικές αναφορές
Η νέα δημιουργία της Ελέν Ντελπρά αντλεί στοιχεία από την εικονογραφία, τα χρώματα και τα διακοσμητικά μοτίβα του πρωτοτύπου, ενσωματώνοντας παράλληλα εραλδικά σύμβολα και αναφορές στην εξουσία και τη νίκη.
Με επιφάνεια περίπου 25 τετραγωνικών μέτρων, το έργο αξιοποιεί έως και 300 διαφορετικές αποχρώσεις νημάτων από μαλλί και μετάξι, δημιουργώντας ποικίλες υφές και σύνθετες οπτικές επιφάνειες.
Η δημιουργία έχει χαρακτηριστεί ως ένα σύγχρονο καλλιτεχνικό αντίστοιχο του ιστορικού έργου: δεν επιχειρεί απλά να αναπαράγει τη μεσαιωνική αισθητική, αλλά να επανεξετάσει τα γεγονότα του 1066 μέσα από τη ματιά μιας καλλιτέχνιδας του 21ου αιώνα.
Η επιστροφή της ιστορίας στον τόπο της στέψης
Η επιλογή του Αβαείου του Ουέστμινστερ για την πρώτη παρουσίαση του έργου έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Στον συγκεκριμένο ναό στέφθηκε ο Γουλιέλμος ο Κατακτητής τα Χριστούγεννα του 1066, ενώ το Αβαείο αποτελεί έκτοτε έναν από τους σημαντικότερους χώρους βασιλικών στέψεων στην αγγλική ιστορία.
Ο κοσμήτορας του Αβαείου, δρ Ντέιβιντ Χόιλ, εξέφρασε τον ενθουσιασμό του για την επιλογή του χώρου, σημειώνοντας ότι το νέο έργο παρουσιάζει μια φανταστική εκδοχή της τελευταίας σκηνής της Ταπισερί της Μπαγιέ και ότι δύσκολα θα μπορούσε να βρεθεί καταλληλότερος τόπος για την έκθεσή του.
Όπως ανέφερε, οι συζητήσεις γύρω από την παρουσίαση της ιστορικής ταπισερί στο Λονδίνο έχουν ήδη αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τις σύνθετες πολιτικές και προσωπικές συμμαχίες που δοκιμάστηκαν κατά την κρίσιμη χρονιά του 1066. Η νέα δημιουργία φιλοδοξεί να συμβάλει σε αυτόν τον διάλογο και να στρέψει εκ νέου την προσοχή του κοινού τόσο στο ιστορικό έργο όσο και στον ρόλο του Αβαείου.
Μετά την ολοκλήρωση της έκθεσης στο Λονδίνο, το έργο θα επιστρέψει στη Γαλλία και θα παρουσιαστεί σε διάφορες περιοχές της Νορμανδίας, πριν καταλήξει στο Κάστρο της Φαλαίζ, γενέτειρα του Γουλιέλμου του Κατακτητή.
Μια χιλιετία νορμανδικής ιστορίας
Η έκθεση εντάσσεται στο πρόγραμμα Millennium 2027, το οποίο έχει ως στόχο να τιμήσει τη συμπλήρωση χιλίων ετών από τη γέννηση του Γουλιέλμου του Κατακτητή, το 1027, αναδεικνύοντας τη νορμανδική ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά.
Ο πρόεδρος του Περιφερειακού Συμβουλίου της Νορμανδίας, Ερβέ Μορέν, χαρακτήρισε το έργο της Ντελπρά σύγχρονο καλλιτεχνικό συμπλήρωμα της Ταπισερί της Μπαγιέ. Σύμφωνα με τον ίδιο, η παρουσίαση των δύο έργων προσφέρει στο κοινό μια ευρύτερη εικόνα της ιστορίας του Γουλιέλμου, ενώ η έκθεση στο Ουέστμινστερ συνδέει συμβολικά τη Νορμανδία με τους τόπους όπου εκτυλίχθηκαν τα ιστορικά γεγονότα.
Η νέα ταπισερί δεν θα καλύψει το ιστορικό κενό με την έννοια της αποκατάστασης ενός χαμένου τεκμηρίου. Θα προσθέσει μια νέα καλλιτεχνική ερμηνεία στην ιστορία του. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της: σχεδόν χίλια χρόνια μετά τα γεγονότα που αφηγείται η Ταπισερί της Μπαγιέ, η ιστορία της εξακολουθεί να γεννά ερωτήματα, να εμπνέει δημιουργούς και να συνδέει διαφορετικές χώρες μέσα από την κοινή πολιτιστική τους κληρονομιά.
Με πληροφορίες από Independent, Westminster Abbey, Bayeux Museum
