Η τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική έφτασε φέτος στο μεγαλύτερο μέγεθός της εδώ και μια δεκαετία. Τα στοιχεία έδωσαν στη δημοσιότητα η NASA και η αμερικανική υπηρεσία ωκεανών και ατμόσφαιρας NOAA.
Από τις 7 Σεπτεμβρίου έως τις 13 Οκτωβρίου, την περίοδο που η τρύπα είναι πιο ανοιχτή, κάλυπτε κατά μέσο όρο περίπου 25 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Αυτό είναι πάνω από διπλάσιο από την έκταση των Ηνωμένων Πολιτειών και σχεδόν 190 φορές η Ελλάδα.
Η μεγαλύτερη έκταση καταγράφηκε στις 18 Σεπτεμβρίου, με περίπου 27,1 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Είναι σχεδόν το 90% του απόλυτου ρεκόρ, που σημειώθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2000.
Παρόλο που είναι η μεγαλύτερη της δεκαετίας, η φετινή τρύπα είναι μόνο η έβδομη μεγαλύτερη σε 48 χρόνια μετρήσεων. Και έρχεται μετά από μια πολύ καλή χρονιά: το 2025 ήταν από τις πέντε μικρότερες από το 1992.
Τι είναι τελικά η «τρύπα»
Το όζον είναι ένα αέριο ψηλά στην ατμόσφαιρα. Λειτουργεί σαν το αντηλιακό του πλανήτη, γιατί φιλτράρει την επικίνδυνη υπεριώδη ακτινοβολία του Ήλιου πριν φτάσει σε εμάς, στα ζώα και στα φυτά.
Η «τρύπα» δεν είναι κυριολεκτικά ένα άνοιγμα στον ουρανό. Είναι μια περιοχή όπου το όζον έχει αραιώσει πολύ. Όσο λιγότερο όζον υπάρχει, τόσο περισσότερη υπεριώδης ακτινοβολία φτάνει στο έδαφος. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του δέρματος, για καταρράκτη στα μάτια και για ζημιές στις καλλιέργειες.
Η τρύπα σχηματίζεται κάθε χρόνο πάνω από την Ανταρκτική, στο τέλος του χειμώνα του Νότιου Ημισφαιρίου. Τότε επιστρέφει το φως του Ήλιου και ενεργοποιεί τις χημικές αντιδράσεις που καταστρέφουν το όζον.
Ο «ένοχος» είναι ο καιρός
Γιατί μεγάλωσε τόσο φέτος; Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο βασικός λόγος είναι ο πολικός στρόβιλος. Πρόκειται για έναν τεράστιο «δακτύλιο» από πολύ δυνατούς και κρύους ανέμους που περιστρέφεται γύρω από τον Νότιο Πόλο, και φέτος ήταν ασυνήθιστα δυνατός και μεγάλος.
Η Έιμι Μπάτλερ, ερευνήτρια της NOAA, εξήγησε ότι τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο τα μεγάλα καιρικά συστήματα που συνήθως «ταρακουνούν» τον στρόβιλο ήταν αδύναμα. Έτσι οι ισχυρότεροι άνεμοι έμειναν πιο μακριά από τον Πόλο, και η περιοχή όπου μπορεί να χαθεί το όζον έγινε πολύ πιο φαρδιά.
Πάνω από τον Νότιο Πόλο, η ποσότητα του όζοντος έπεσε στις 105 μονάδες στις 17 Οκτωβρίου. Η χαμηλότερη τιμή που έχει μετρηθεί ποτέ εκεί ήταν 92 μονάδες, τον Οκτώβριο του 2006. Δηλαδή η τρύπα ήταν φαρδιά, αλλά όχι τόσο «βαθιά» όσο οι χειρότερες χρονιές.
Οι μετρήσεις έγιναν με μετεωρολογικά μπαλόνια που εκτοξεύονται από τον Νότιο Πόλο, με όργανα στο έδαφος και με δορυφόρους της NASA και της NOAA.
Χωρίς τη διεθνή συμφωνία, θα ήταν πολύ χειρότερα
Υπάρχει και καλό νέο. Ο Πολ Νιούμαν, επιστήμονας του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, ηγείται εδώ και χρόνια της ομάδας της NASA που μελετά το όζον. Όπως είπε, αν οι ουσίες που καταστρέφουν το όζον ήταν ακόμα στα επίπεδα του 2000, η φετινή τρύπα θα ήταν μεγαλύτερη κατά 2,6 έως 5,2 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Αυτό είναι μια έκταση σαν μισή Ευρώπη.
Οι ουσίες αυτές είναι κυρίως οι χλωροφθοράνθρακες (CFC). Κάποτε υπήρχαν παντού: σε σπρέι, σε ψυγεία, σε κλιματιστικά και σε αφρώδη υλικά. Το 1987 οι χώρες του κόσμου υπέγραψαν το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ και άρχισαν σταδιακά να τις καταργούν.
Τα αποτελέσματα φαίνονται. Σύμφωνα με τον Στίβεν Μόντζκα της NOAA, το χλώριο από αυτές τις χημικές ουσίες πάνω από την Ανταρκτική έχει μειωθεί περίπου κατά ένα τρίτο σε σχέση με το υψηλότερο σημείο του, τη δεκαετία του ‘80. Επιπλέον, τα τελευταία χρόνια η τρύπα ανοίγει όλο και πιο αργά μέσα στη σεζόν, κάτι που κατά τον Νιούμαν δείχνει ότι η στοιβάδα του όζοντος «γιατρεύεται».
Πότε θα κλείσει
Οι ουσίες αυτές μένουν στην ατμόσφαιρα για δεκαετίες, οπότε η επούλωση είναι αργή. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η τρύπα πάνω από την Ανταρκτική θα έχει επανέλθει γύρω στη δεκαετία του 2070.
Ως τότε, η φύση θα συνεχίσει να μας δίνει χρονιές σαν τη φετινή, με μεγαλύτερες ή μικρότερες τρύπες ανάλογα με τον καιρό. Η μεγάλη εικόνα όμως παραμένει θετική: είναι ένα από τα λίγα περιβαλλοντικά προβλήματα που η ανθρωπότητα κατάφερε να αντιμετωπίσει μαζί.
Πηγές
- NOAA – NOAA, NASA release measurements of 2026 ozone hole
- NASA Science – Ozone Hole Reaches Its 2026 Maximum
- ScienceDaily – NASA Reveals Earth’s Ozone Hole Has Grown to a Size Not Seen in a Decade
- ABC News – Ozone hole in 2026 is largest in a decade
- Gizmodo – The Ozone Hole Is the Largest It’s Been in a Decade
