Σε μια νέα φάση έντασης εισέρχονται οι ελληνοτουρκικές σχέσεις με αφορμή την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI), καθώς η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει τις εργασίες πόντισης του καλωδίου με τις πάγιες διεκδικήσεις της στο πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η τουρκική NAVTEX της 10ης Νοεμβρίου, με την οποία η Τουρκία εμφανίζεται να δίνει συγκατάθεση για εργασίες σε θαλάσσιες περιοχές που χαρακτηρίζει τμήμα της υφαλοκρηπίδας της, επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και των ορίων της τουρκικής παρέμβασης.
Ο αντιναύαρχος ε.α. Βασίλης Μαρτζούκος, επίτιμος διοικητής της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων και αντιπρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ, εκτιμά ότι το διακύβευμα δεν περιορίζεται στην ολοκλήρωση του GSI, αλλά αφορά πρωτίστως τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου και την αποτροπή δημιουργίας ενός προηγουμένου τουρκικής έγκρισης ή ελέγχου σε θαλάσσιες ζώνες. Παράλληλα, περιγράφει τις διπλωματικές πρωτοβουλίες που πρέπει να αναληφθούν, τον ρόλο της Γαλλίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και την ανάγκη στρατιωτικής ετοιμότητας χωρίς ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Τι είπε στην HuffPost o αντιναύαρχος ε.α. Βασίλης Μαρτζούκος, επίτιμος διοικητής της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων και αντιπρόεδρος του ΕΛΙΣΜΕ.
Συνεχίζεται ο ακήρυκτος πόλεμος Ελλάδας και Τουρκίας, με τη δεύτερη να διεκδικεί, στο πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας», αυθαίρετα και παράνομα θαλάσσια δικαιοδοσία σε σημαντικές εκτάσεις, οι οποίες είτε θίγουν τη συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου του 2020 είτε αφορούν ύδατα δυνητικής ελληνικής δικαιοδοσίας (ΑΟΖ).
Η πόντιση καλωδίου ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Κρήτης και Κύπρου (GSI) αποτελεί τον καταλύτη αναζωπύρωσης της ελληνοτουρκικής διαμάχης. Συγκεκριμένα, στις 6 Νοεμβρίου 2026, οι αρμόδιες ελληνικές αρχές ολοκλήρωσαν τη διαδικασία αδειοδότησης των ερευνών βυθού και των εργασιών καλωδιακής διασύνδεσης. Στο πλαίσιο αυτό εκδόθηκαν οι σχετικές NAVTEX από τις ελληνικές και κυπριακές αρχές.
Έως και τις 7 Νοεμβρίου, η Τουρκία εξέδιδε ανακοινώσεις με επιθετικό περιεχόμενο, χαρακτηρίζοντας παράνομες τις κινήσεις του γαλλικού πλοίου ερευνών Abeille Marengo και εκφράζοντας την πρόθεση προάσπισης των «τουρκικών κυριαρχικών δικαιωμάτων». Η διαμεσολάβηση της Γαλλίας, με σχετική ενημερωτική ρηματική διακοίνωση, της οποίας επί του παρόντος το περιεχόμενο είναι άγνωστο, μετέβαλε ριζικά τη στάση της Τουρκίας, η οποία, διά του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, προέβη σε καθησυχαστικές δηλώσεις στις 8 Νοεμβρίου.
Δεδομένου ότι η Τουρκία δεν μας έχει συνηθίσει σε τόσο «μεγαλόψυχες και ραγδαίες μεταλλάξεις», καθίσταται επιτακτική η γνωστοποίηση του περιεχομένου της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης, η οποία εικάζεται ότι δεν έγινε με αποκλειστική πρωτοβουλία της Γαλλίας, αλλά έπειτα από συνεργασία με την Ελλάδα.
Μετά τον απόπλου του γαλλικού ερευνητικού πλοίου από το Ηράκλειο, το απόγευμα της 10ης Νοεμβρίου, η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX, με την οποία δίνει τη συγκατάθεσή της για τις εργασίες επί μιας σειράς συντεταγμένων που συμπεριλαμβάνει, χωρίς να παραλείπει να αναφέρει ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται επί της τουρκικής υφαλοκρηπίδας.
Η ελληνική και η κυπριακή πλευρά απέρριψαν τη σημασία της τουρκικής αναγγελίας (αντι-NAVTEX της 11ης Νοεμβρίου), δηλώνοντας ότι οι σχετικές άδειες ζητήθηκαν από την Ελλάδα και την Κύπρο. Επισημαίνεται ότι μια NAVTEX δεν συνιστά τίτλο κυριαρχίας ή αναγνώριση υφαλοκρηπίδας ή δικαίωμα αδειοδότησης. Βάσει του άρθρου 79 της UNCLOS, τα κράτη έχουν δικαίωμα πόντισης καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα άλλων κρατών. Μια αποκλειστική «ενημέρωση» ή «αίτηση συντονισμού» του παράκτιου κράτους για επικείμενες σχετικές εργασίες είναι ενδεχόμενο να εκληφθεί ως αίτημα έγκρισης ή συγκατάθεσης.
Το διακύβευμα στα προαναφερθέντα δεν είναι η εκτέλεση του έργου Great Sea Interconnector (GSI), αλλά η διαφύλαξη στο ακέραιο των κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδας και Κύπρου ως προς τις θαλάσσιες περιοχές δικαιοδοσίας τους, βάσει του διεθνούς δικαίου της θάλασσας (UNCLOS).
Κατά συνέπεια, η Ελλάδα θα πρέπει να ολοκληρώσει το έργο GSI χωρίς την αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων έγκρισης, βάσει των νομικών της θέσεων και χωρίς να προκαλέσει ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση. Ταυτόχρονα, θα πρέπει να αποτρέψει τη δημιουργία προηγουμένου απαίτησης τουρκικής έγκρισης ή ελέγχου επί των θαλάσσιων ζωνών της, διασφαλίζοντας έτσι το εθνικό της κύρος και την αξιοπιστία της. Η περιφερειακή σταθερότητα δεν εξασφαλίζεται με υποχωρήσεις από νόμιμες εθνικές θέσεις.
Η Ελλάδα θα πρέπει με επίσημη ανακοίνωσή της να διευκρινίσει προς την Τουρκία τα εξής:
- Οι εργασίες θα συνεχιστούν, ενώ δεν αποδέχεται τις μονομερείς διεκδικήσεις της Τουρκίας περί υφαλοκρηπίδας.
- Η ενημέρωση της Γαλλίας δεν συνιστά αίτημα έγκρισης ή συγκατάθεσης.
- Η Ελλάδα διατηρεί στο ακέραιο τις νομικές της θέσεις βάσει της UNCLOS.
- Εάν συντρέξουν μελλοντικοί λόγοι ασφαλείας της ναυσιπλοΐας κατά την εκτέλεση του έργου, θα υπάρξει συλλογική σχετική ενημέρωση προς κάθε εμπλεκόμενο κράτος μέσω των προβλεπόμενων διαδικασιών.
Επιπλέον, η χώρα θα πρέπει να τεκμηριώσει νομικά κάθε τμήμα του έργου και να το υποβάλει σε κατάλληλους διεθνείς αποδέκτες. Κάθε τουρκικός ισχυρισμός ή ενέργεια θα πρέπει να έχει απάντηση. Αποτελεί πολιτική και διπλωματική προτεραιότητα η ενεργός εμπλοκή της ΕΕ (νομική, διπλωματική, ασφαλείας) στο έργο, το οποίο την αφορά και το χρηματοδοτεί.
Ειδικότερα, η Γαλλία, η οποία εμπλέκεται επιχειρηματικά (Nexans, Meridiam), θα πρέπει να συμμετάσχει στην απρόσκοπτη ολοκλήρωση του έργου (νομικά, πολιτικά, από πλευράς ασφαλείας κ.λπ.). Θα ήταν σκόπιμος ένας κοινός σχεδιασμός εκτέλεσης του έργου με τη Γαλλία, ο οποίος θα καλύπτει το χρονοδιάγραμμα, τα τεχνικά θέματα, τη χρηματοδότηση και την ασφάλεια.
Λαμβάνοντας υπόψη και τα διαδραματισθέντα προ διετίας στην περιοχή της Κάσου, το όλο εγχείρημα θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια διακρατική κρίση, με καταλύτη της κρίσης την τουρκική NAVTEX της 10ης Νοεμβρίου 2026.
Στο πλαίσιο αυτό, η στρατιωτική αποτροπή κατά τα πρώτα στάδια θα πρέπει να μην οδηγεί σε κλιμάκωση (π.χ. παρουσία μόνο του Λιμενικού Σώματος). Οι Ένοπλες Δυνάμεις, εντούτοις, θα πρέπει να διασφαλίσουν πλήρη και δυναμική εικόνα της κατάστασης και να διατηρούν ετοιμότητα άμεσης ανταπόκρισης σε τυχόν τουρκικές προκλήσεις.
Προς τούτο, επιβάλλεται η τακτική σύγκληση του ΚΥΣΕΑ για τον εναρμονισμό των κινήσεων των συναρμόδιων υπουργείων και την παροχή σαφών πολιτικών προθέσεων και εντολών στις Ένοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας, μέσω σταδιακής αποδέσμευσης Εθνικών Κανόνων Εμπλοκής και λήψης μέτρων συναγερμού, ώστε να εξαλειφθεί κάθε ενδεχόμενο αιφνιδιασμού.
Οι κινήσεις θα πρέπει να μεταδίδουν πολιτικό μήνυμα αποφασιστικότητας, να απαντούν σε κάθε τουρκική πρωτοβουλία και να μην κλιμακώνουν την κατάσταση με ελληνική υπαιτιότητα. Κάθε κίνηση (πολιτική, διπλωματική, στρατιωτική κ.λπ.) θα πρέπει να εναρμονίζεται πλήρως με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Τελικά, η ολοκλήρωση του έργου GSI αποτελεί θέμα αξιοπιστίας της Ελλάδας, την οποία αξιολογούν εχθροί και φίλοι. Ακόμη και εάν τουρκική παρέμβαση (π.χ. παρεμπόδιση) ανακόψει προσωρινά τις εργασίες, το έργο δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί, αλλά να συνεχιστεί μέχρι τέλους.
11 Νοεμβρίου 2026
Αντιναύαρχος ε.α. Β. Μαρτζούκος ΠΝ
Επίτιμος Διοικητής ΣΝΔ
Αντιπρόεδρος ΕΛΛΙΣΜΕ
